Kώδικας ντα Bίντσι α λα ελληνικά;


ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ


O Νίκος, παλιός Επονίτης που κοντεύει πια τα εξήντα, εργάζεται στη σύνταξη μιας εγκυκλοπαίδειας, της οποίας ο διευθυντής, ο θηριώδης Βελής, είναι από εκείνους τους στυλοβάτες της εθνικοφροσύνης που θέλουν ν' αποδείξουν ότι τα πάντα στην ιστορία της ανθρωπότητας ανάγονται στους Έλληνες. Σε μια συγκέντρωση των συντακτών της εγκυκλοπαίδειας εμφανίζεται ένας παλιός φίλος και συναγωνιστής του Νίκου, ο Χρήστος, ο οποίος, αφού έζησε πολλά χρόνια στην Τασκένδη ως πολιτικός πρόσφυγας και σπούδασε εκεί φιλολογία, πήγε στην Αγγλία, «ανένηψε» και το έριξε στις επιχειρήσεις. Ο Χρήστος ισχυρίζεται ότι έχει κάνει μια συνταρακτική ανακάλυψη: τα χαμένα «Έπη των Αριμασπών» του Αριστέα σε αραβική μετάφραση.

Ο Αριστέας από την Προκόννησο της Προποντίδας, ιερέας του Απόλλωνα και ποιητής, είναι ιστορικό πρόσωπο του 6ου αιώνα π. X., αλλά όλες οι υπόλοιπες πληροφορίες που σώζονται γι' αυτόν ανήκουν στην περιοχή του θρύλου. Τον θεωρούσαν θαυματοποιό και του απέδιδαν ένα μεγάλο ταξίδι στα βάθη της Ασίας, ώς τη χώρα των Αριμασπών, ενός λαού που οι περισσότεροι ειδικοί τοποθετούν στη σημερινή Μογγολία. Ο Αριστέας αφηγήθηκε αυτό το ταξίδι στο έργο του «Τα έπη των Αριμασπών» ή «Αριμάσπεια έπη», που πρέπει να ήταν αρκετά γνωστό στην αρχαιότητα, αλλά ό, τι έφτασε ώς εμάς είναι μόνον έξι στίχοι που μνημονεύει ο Τζέτζης και άλλοι έξι που παραθέτει ο Λογγίνος.

Μια συνταρακτική ανακάλυψη, τα χαμένα «Έπη των Αριμασπών» του Αριστέα σε αραβική μετάφραση, καταγράφουν το ταξίδι του ιερέα του Απόλλωνα και ποιητή στα βάθη της Ασίας, και αποδεικνύουν ότι ένας Έλληνας προηγήθηκε κατά 18 αιώνες του Μάρκο Πόλο

ΟΒελής ενθουσιάζεται, φυσικά, από την ιστορία ενός ΄Ελληνα που προηγήθηκε κατά 18 αιώνες του Μάρκο Πόλο. Αναθέτει, λοιπόν, στον Νίκο και σ' έναν άλλο συντάκτη, τον Δημήτρη, επίσης παλαίμαχο κομμουνιστή, να συνεργαστούν με τον Χρήστο για τη μετάφραση και τη φιλολογική έκδοση των Επών. H συνεργασία σκοντάφτει εξαρχής σε προβλήματα. Ο Χρήστος παρουσιάζει μόνον ένα μικρό μέρος των χειρογράφων του κι έπειτα γίνεται άφαντος. Ο Νίκος και ο Δημήτρης, βοηθούμενοι από τις γυναίκες τους, προσπαθούν ν' ανασυνθέσουν τα Αριμάσπεια έπη με το φτωχό υλικό που έχουν στα χέρια τους...

Αντίθετα, ο συγγραφέας Δημήτρης Σαραντάκος διαθέτει, όπως βλέπουμε, πλουσιότατο υλικό για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα. ΄Ενα χαμένο αρχαίο έπος, ένα θρυλικό εξερευνητικό ταξίδι, μια αμφισβητούμενη φιλολογική ανακάλυψη, μια μυστηριώδης εξαφάνιση, ιστορική αλήθεια και ιδεολογικά συμφέροντα, αντιπαράθεση ανθρώπων με διαφορετικό χαρακτήρα, διαφορετική πολιτική πορεία και διαφορετικούς στόχους. Με τέτοια νήματα, ένας συγγραφέας θα μπορούσε να υφάνει μια ιστορία που μπροστά της θα ωχριούσε ο Κώδικας ντα Βίντσι, να γράψει ένα μυθιστόρημα μεγάλου βεληνεκούς εμπνευσμένο από την ελληνική διαχρονική εμπειρία: ο Αριστέας και τα Αριμάσπεια έπη υπήρξαν πραγματικά· οι ενδείξεις για επαφές της αρχαίας Ελλάδας με την Κεντρική Ασία πολύ πριν από τον Μέγα Αλέξανδρο είναι πολλές και σοβαρές· η περιπέτεια των Ελλήνων κομμουνιστών από τον Εμφύλιο ώς την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης αντανακλάται ποικιλότροπα στη συμπεριφορά των χαρακτήρων του Σαραντάκου (η ιστορία του διαδραματίζεται ανάμεσα στο 1986 και το 1993)· ο μεγαλομανής ελληνοκεντρισμός του διευθυντή της εγκυκλοπαίδειας, του Βελή, σημαντικός για την εξέλιξη του μύθου, είναι βέβαια γνωστό φαινόμενο της εθνικής μας ψυχοπαθολογίας.

Ωστόσο, αυτό που προκύπτει δεν είναι τόσο μυθιστόρημα όσο το σχέδιο ενός μυθιστορήματος. Ο Σαραντάκος μάλιστα μάς προϊδεάζει σχετικά: σε μια ασυνήθιστη για μυθιστοριογράφο εισαγωγή, μας πληροφορεί ότι ξεκίνησε με τη φιλοδοξία ν' αναπλάσει τα Αριμάσπεια έπη, αλλά, καθώς τα στοιχεία που κατόρθωσε να συλλέξει ήταν πενιχρά και ο ίδιος δεν είναι ούτε φιλόλογος ούτε ιστορικός (χημικός μηχανικός είναι), αποφάσισε τελικά να προσεγγίσει το θέμα από την οδό της μυθοπλασίας. Δύσκολα όμως μπορούμε ν' αποφανθούμε αν η ιστορία που επινόησε είναι ένα πρόσχημα για μια υποθετική περιγραφή του ταξιδιού του Αριστέα (με βάση εθνολογικές μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων) ή αν, αντίθετα, τα Αριμάσπεια έπη είναι ένα πρόσχημα για ν' αφηγηθεί ο συγγραφέας με κάποια επίφαση συνοχής διάφορα επεισόδια της ζωής του. Εκείνο που φαίνεται καθαρά είναι ότι τα δύο υλικά του «μυθιστορήματος», το φιλολογικό και το βιωματικό, δεν χωνεύουν το ένα μέσα στο άλλο παρά υφίστανται σαν δύο αυτόνομες οντότητες.

Ανασκαφές σε περιοχές της Κεντρικής Ασίας επαληθεύουν ότι επαφές με την αρχαία Ελλάδα υπήρξαν όχι μόνο με τον Μέγα Αλέξανδρο, αλλά και πολύ πριν από εκείνον

ΟΔημήτρης Σαραντάκος, γεννημένος το 1929 στη Μυτιλήνη, είχε δείξει και παλιότερα την, αρκετά ενδιαφέρουσα, τάση του για ανεκδοτολογικές αφηγήσεις ποικίλου περιεχομένου, που λειτουργούν σαν ψηφίδες μιας χαλαρά οργανωμένης, φυγόκεντρης βιογραφίας. Το βιβλίο του Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης από το 1996, μια «μυθιστορηματική βιογραφία» του πατέρα του, Νίκου Σαραντάκου, είχε ακριβώς αυτό τον χαρακτήρα και ήταν έτσι μάλλον ένα καλειδοσκόπιο της ελληνικής ζωής στον εικοστό αιώνα παρά μια αφήγηση επικεντρωμένη στην προσωπικότητα ενός ανθρώπου.

Αυτή τη φορά όμως το βασικό μυθιστορηματικό εύρημά του, ο «χαμένος θησαυρός» των Αριμασπείων επών, είναι τόσο εντυπωσιακό ώστε απαιτεί ισχυρή μυθοπλαστική φαντασία για ν' αλληλεπιδράσει γόνιμα με τη ζωή των χαρακτήρων. Ελλείψει αυτής της φαντασίας, τα περιστατικά στα οποία μετέχουν τα δυο ζευγάρια αρχαιοδιφών μοιάζουν τετριμμένα και, ουσιαστικά, άσχετα με την έρευνά τους. Πρόκειται κυρίως για περιγραφές εκδρομών, γλεντιών και συναντήσεων με παλιούς συντρόφους -περιγραφές που φανερώνουν έναν συγγραφέα με πολλή αγάπη για τις μικρές χαρές της ζωής, ανθρωπισμό και αίσθηση του χιούμορ, ακόμη και αίσθηση του παράδοξου, αλλά αμήχανο μπροστά στις ίδιες τις εμπνεύσεις του.

Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν στο βιβλίο του αρκετά στοιχεία που αιχμαλωτίζουν τον αναγνώστη. Από τη μια, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πληροφορίες και υποθέσεις για τους αρχαίους λαούς που ζούσαν ανάμεσα στις στέπες της Ουκρανίας και την Άπω Ανατολή. Από την άλλη, μερικοί σπαρταριστοί τύποι, όπως ο Χρήστος, ο χαρισματικός πρώην κομμουνιστής επαναστάτης και νυν αδίστακτος σπεκουλαδόρος, που χρησιμοποιεί την προσωπική γοητεία του για να πετύχει στις κομπίνες του, αλλά του επιφυλάσσεται ο ρόλος να κλείσει την ιστορία με την πιο συγκινητική σκηνή της. Ή ο Βελής, ο διευθυντής της εγκυκλοπαίδειας, του οποίου τόσο το όνομα όσο και η προσωπικότητα απηχούν ολοκάθαρα τον Ιωάννη Πασσά, τον πληθωρικό, γεμάτο αντιφάσεις εκδότη του «Νεώτερου Εγκυκλοπαιδικού Λεξικού Ήλιος». Ή ακόμη ο κύριος Αντώνης, ο γραφικός συνεργάτης της εγκυκλοπαίδειας και συγγραφέας μιας «παράλληλης ιστορίας» του κόσμου (τι θα είχε συμβεί αν...), ο οποίος, αφού ακούσει τα αντεπιχειρήματα ενός κομμουνιστή για ιστορική νομοτέλεια κ. λπ., θα τον αφήσει σύξυλο ρωτώντας τον: «Και τι θα γινόταν αν ο Λένιν ζούσε ώς το 1950;»

O συγγραφέας Δημήτρης Σαραντάκος διαθέτει πλουσιότατο υλικό για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα

Καθώς εμένα προσωπικά η ιδέα μιας «παράλληλης ιστορίας» δεν με αφήνει αδιάφορο, μου έρχεται να ρωτήσω με τη σειρά μου: τι θα γινόταν αν όλο αυτό το καταπληκτικό υλικό βρισκόταν στα χέρια ενός Έλληνα συγγραφέα με φλέβα αληθινού μυθιστοριογράφου;


ΤΑ ΝΕΑ , 04-09-2004  , Σελ.: P08 
Κωδικός άρθρου: A18030P081 
ID:431314

Top