Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο ένθετο «Ε» της Ελευθεροτυπίας τον Νοέμβριο του 2008 από τον φίλο Αρίστο Γιαννόπουλο. Το αναδημοσιεύω εδώ μαζί με μερικές από τις εικόνες που συνόδευαν το άρθρο. Μια διόρθωση μόνο: ο Reiser δεν προφερόταν Ρεζέ, αλλά Ρεζέρ. Γενικά, τα γερμανοπρεπή επώνυμα στα Γαλλικά προφέρονται είτε γερμανιστί (οπότε Ραϊζέρ) είτε γαλλοπρεπώς (οπότε Ρεζέρ) αλλά το τελικό ρο ακούγεται πάντοτε.

 

 

 

ΜΕ ΧΙΟΥΜΟΡ-ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ
REISER
Ο Γάλλος που έβγαζε τη γλώσσα στους «comme il faut»


ΚΕΙΜΕΝΟ | ΑΡΙΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ


Πέρασαν κιόλας 25 χρόνια από τότε που το «Μεγάλο Ρεμάλι» και η «Ζανίν» ορφάνεψαν. Το δηλητηριώδες πενάκι του Ρεζέ -και όχι Ράιζερ- μπορεί να έπαψε να καυτηριάζει τα μικροαστικά ήθη και ταμπού στις 5 Νοεμβρίου 1983· το αναρχικό του χιούμορ, όμως, ακόμη προκαλεί αλλεργία στους σοβαροφανείς και καθωσπρέπει.

Πριν από τέσσερα χρόνια, σε μεγάλη έκθεση στο Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, μία επιγραφή στην είσοδο προειδοποιούσε «Προσοχή! Ορισμένες από τις εκτιθέμενες εικόνες μπορεί να θίξουν τα αισθήματα των επισκεπτών». Το φαρμάκι του δεν είχε ξεθωριάσει καθόλου. Όταν πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα, μέσω των εναλλακτικών εντύπων που έμελλαν να μείνουν ιστορικά, ούτε το όνομά του δεν μπορούσαμε να προφέρουμε. Ακόμη και τώρα, πιο εύκολα θα τον θυμηθεί κάποιος σαραντάρης αν του τον αναφέρετε ως «Ράιζερ» ή «Ρέιζερ» παρά ως Ζαν Μαρκ Ρεζέ όπως τον θέλουν οι Γάλλοι. Αλλά τι σημασία είχε το όνομα; Ήμασταν πιτσιρικάδες, στα ντουζένια μας, και γελούσαμε με τις καφρίλες του «Μεγάλου Ρεμαλιού», γιατί θα θέλαμε να τις είχαμε κάνει εμείς. Γελούσαμε με την πίκρα της «Ζανίν», γιατί νομίζαμε πως δεν μας άγγιζε. Αλλά τα χρόνια πέρασαν και οι περισσότεροι πάψαμε να είμαστε επηρμένοι εικονοκλάστες. Εκτός από τον ίδιο τον Ρεζέ, που προφανώς τα πίστευε. Στο θάνατο του Φράνκο έκανε για το «Hara-Kiri» ένα χυδαίο σκίτσο, με τίτλο «Πήγε με τα πόδια στο νεκροταφείο». Χυδαίο - αλλά όχι τόσο όσο η ζωή του στρατηγού, που έβαλε στο γύψο την Ισπανία για σχεδόν μισόν αιώνα. Η σάτιρα του «Hara-Kiri» στο θάνατο ενός άλλο «μεγάλου ανδρός», του Σαρλ ντε Γκολ (όχι τυχαία επίσης στρατιωτικού), προκάλεσε το κλείσιμό του στα 1970. Δεν ήταν, άλλωστε, η πρώτη φορά· η Γαλλική Δημοκρατία το είχε ξανακλείσει το 1961 και το 1966. Αλλά αυτή θα ήταν η τελευταία. Το έλεγε, άλλωστε, και ο πάγιος υπότιτλός του: «Περιοδικό ηλίθιο και κακό». Σε μια Γαλλία που καμωνόταν ότι δεν έτρεχε τίποτε, οι ιδιοκτήτες του «Hara-Kiri» έκαναν κάθε μήνα εκδοτικό χαρακίρι βγάζοντας τέτοιο περιοδικό. Κι όταν τους το έκλεισαν, αυτοί το μετεξέλιξαν στο «Charlie Hebdo», έναν τίτλο που υπονοούσε τον Σαρλ ντε Γκολ αλλά τυπικά αναφερόταν σε ένα άλλο περιοδικό, το «Charlie Mensuel», σαν να ήταν το ένα η εβδομαδιαία και το άλλο η μηνιαία έκδοση του ίδιου εντύπου.

Και μέσα σ' αυτά ο Ρεζέ μεγαλουργούσε. Με την εξαιρετικά απλή γραμμή του σκάρωνε τους γελοίους ήρωές του, το Μεγάλο Ρεμάλι, τη Ζανίν, το παιδί με τα κόκκινα αφτιά και το παιδί του αλκοολικού, ανεπιθύμητους γείτονες για κάθε μικροαστό. Πολιτικούς σπάνια σκιτσάριζε, ακόμη κι όταν δούλευε σε εβδομαδιαίο έντυπο και, όσο να πεις, δεν τους συμπαθούσε. Στις εποχές που έζησε, άλλωστε, δεν είχε λόγους να το κάνει. Γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1941 σε μια κωμόπολη της ΒΑ. Γαλλίας. Στα 17 του άρχισε να δημοσιεύει σε μικρά έντυπα σκίτσα με διάφορα ψευδώνυμα, όπως «JIEM» και «JRoussillon». Παρότι δεν διακρινόταν για τις εικονογραφικές του ικανότητες και το ζωγραφικό του ταλέντο, η σύλληψη και η λεζάντα του τον έκαναν μοναδικό.

Στα 19 του, το 1960, συμμετείχε στην ίδρυση του «Hara-Kiri», που το ακολούθησε πιστά μέχρι το τέλος του, στο οποίο είχε και ο ίδιος συνεισφέρει. Το 1966 άρχισε να συνεργάζεται και με το εβδομαδιαίο περιοδικό «Pilote», μαζί με γνωστά ονόματα, όπως ο Gotlieb, ο Alexis κι ο Mandryka. Το 1970, όπως είπαμε, περνάει στο «Charlie Hebdo» και συνεργάζεται με περιοδικά, όπως το «Charlie Mensuel», το «Metal Hurlant» και το «L'Echo des Savanes», που θα γίνονταν κλασικά. Παράλληλα, γράφει σενάρια για άλλους εικονογράφους, εξίσου προβοκατόρικα με τα σκίτσα του. Στη δεκαετία του '80 συνεργάζεται με το «Le Nouvel Observateur», σαφώς πιο σοβαρό και έγκυρο περιοδικό απ' όσα μέχρι τότε συνήθιζε. Ως το 1982, που ένας ξαφνικός πόνος στο πόδι τον στέλνει στο γιατρό για εξετάσεις. Στις 5 Νοεμβρίου 1983 πεθαίνει από καρκίνο των οστών, μόλις στα 42 του. Και όπως είπαν στην κηδεία του οι φίλοι του, «Πήγε στο νεκροταφείο με τα πόδια» - ό,τι δηλαδή είχε γράψει κι ο ίδιος για τον Φράνκο.

Ο τάφος του, στο νεκροταφείο του Μον Παρνάς, μοιάζει με τεράστιο μελανοδοχείο, σαν κι αυτό στο περιεχόμενο του οποίου βουτούσε το πενάκι του. Ή μήπως ήταν απλώς δηλητήριο; Την εβδομάδα που πέρασε σημαντικά γαλλικά έντυπα και εταιρείες έκαναν μεγάλο αφιέρωμα στον Ρεζέ, με αφορμή τα 25 χρόνια από το θάνατό του. Ήταν ασφαλείς: είναι νεκρός.

 

 Μελαγχολικό και πικρό το χιούμορ του Ρεζέ, ίσως αντανακλούσε την προσωπικότητά του, όπως τουλάχιστον αυτή αποτυπώθηκε στη φωτογραφία αριστερά, όταν υπέγραφε το νεοεκδοθέν (1980) άλμπουμ του με τίτλο «Φαντασιώσεις» στα γραφεία τού περιοδικού «Hara-Kiri», στο Παρίσι.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Παρότι σαρκαστικός, την προστασία του περιβάλλοντος την έπαιρνε εντελώς σοβαρά. Αριστερά επάνω, αφίσα που έφτιαξε το 1977 για την έκθεση κάποιου Κέντρου Βιομηχανικής Δημιουργικότητας στο Κέντρο Ζορζ Πομπιντού. Δεξιά, εξώφυλλο του «Hara-Kiri». Ο αστυφύλακας με το κλομπ λέει «Απαγορεύεται η έκτρωση», ενώ η γυναίκα αποβάλλει εξαιτίας του ξυλοδαρμού.

 

Άλλο ένα σαρκαστικό και πικρό σκίτσο του για την καταστροφή του περιβάλλοντος. Ο τίτλος λέει «Πετρελαιοκηλίδα στο Μεξικό» και το καλυμμένο με λάδια θαλασσοπούλι σχολιάζει σαν καλός μικροαστός, απ' αυτούς που τόσο σκανδαλίζονταν από τον Ρεζέ: «Πέρυσι είχα πάει στη Βρετάνη» -αναφορά σε προηγούμενο θαλάσσιο ατύχημα στις ακτές της Μάγχης. Ο Ρεζέ είχε αντιληφθεί την απειλή του περιβάλλοντος πολύ πριν από τους περισσότερους Ευρωπαίους.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Συμπληρωματικά στο άρθρο του Α. Γιαννόπουλου, το εξώφυλλο του Χάρα-Κίρι που αναγγέλλει τον θάνατο του Ράιζερ, τροποποιώντας προηγούμενο σκίτσο του ίδιου του Ράιζερ για τον Φράνκο (ο οποίος, να θυμίσω, αργοπέθαινε για εβδομάδες). «Πήγε στο νεκροταφείο με τα πόδια».

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Επιστροφή στις Σελίδες Ράιζερ
Επιστροφή στις Αστείες σελίδες


sarant@pt.lu