Τρία πεζά του Γιάννη Ρίτσου από τα «Ελεύθερα Γράμματα»

 

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζω τρία πεζά, διηγήματα ή χρονογραφήματα θα μπορούσαμε να τα πούμε, του Γιάννη Ρίτσου, που δημοσιεύτηκαν στα πρώτα τεύχη του περιοδικού «Ελεύθερα Γράμματα». Θυμίζω ότι το αριστερό φιλολογικό περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» με διευθυντή τον Δ. Φωτιάδη εκδόθηκε στην Αθήνα τον Μάιο του 1945 και κυκλοφόρησε, με διακοπές, έως το 1951.

 

Τα τρία αυτά πεζά δημοσιεύτηκαν στο 4ο, το 7ο και το 9ο τεύχος του περιοδικού, δηλαδή με εντυπωσιακή πυκνότητα. Στο 10ο τεύχος δημοσιεύεται το ποίημα «Γράμμα στη Γαλλία». Στη συνέχεια, οι συνεργασίες του ποιητή με το περιοδικό αραιώνουν κάπως: έως το τέλος του 1945 θα δημοσιεύσει ακόμη άλλο ένα πεζό, με τίτλο «Το δικό μας χαμόγελο», στο τεύχος αρ. 19 του περιοδικού, καθώς και μια συνέντευξη-συζήτηση. Δεν έχω αποδελτιώσει τα επόμενα τεύχη, πάντως ο Γ.Ρ. συνέχισε να δημοσιεύει στο περιοδικό και το 1946· για παράδειγμα, έγινε εκεί προδημοσίευση αποσπασμάτων της «Ρωμιοσύνης».

Τον Νοέμβρη του 2006 ο Ριζοσπάστης, στο πλαίσιο αφιερώματος διηγημάτων για τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας το οποίο δημοσίευε την περίοδο εκείνη, και για να τιμήσει παράλληλα τα 16 χρόνια από το θάνατο του ποιητή, δημοσίευσε τα δύο πρώτα από τα πεζά αυτά, χαρακτηρίζοντάς τα «άγνωστα διηγήματα του Γιάννη Ρίτσου». (Ωστόσο, το δεύτερο είχε δημοσιευτεί και το 2005 στον Ριζοσπάστη). Στο συνοδευτικό της σημείωμα, η Αριστούλα Ελληνούδη παρατηρούσε: «Απαραίτητο είναι να σημειωθούν και τα εξής: Ο Γ. Ρίτσος, γενικώς, ελάχιστα διηγήματα έγραψε. Πολλά χειρόγραφα έργων του καταστράφηκαν (από φωτιά ή άλλες αιτίες) και άλλα χάθηκαν, μετά το ματωμένο Δεκέμβρη και στα χρόνια των διωγμών. Στο τεράστιο σωζόμενο Αρχείο του δεν υπάρχει χειρόγραφο ούτε αυτών των δύο, ούτε άλλων διηγημάτων, ούτε και κάποια σημείωση που να αφορά σε γράψιμο και δημοσίευση κάποιου διηγήματός του»  ενώ πρωτύτερα σημείωνε πως «είναι και μάλλον θα παραμείνει άγνωστος ο ακριβής χρόνος γραφής των διηγημάτων αυτών» και κάνοντας κάποιες υποθέσεις από το περιεχόμενο τοποθετούσε το χρόνο γραφής τους προς τα τέλη του 1946 με αρχές του 1947.

Βέβαια, τώρα ξέρουμε πως τα πεζά αυτά (διηγήματα, αν θέλετε, ή ίσως χρονογραφήματα) δημοσιεύτηκαν τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1945. Για τα δύο πρώτα, πήρα το κείμενο από τον Ριζοσπάστη, έκανα αντιπαραβολή με την πρώτη δημοσίευση και διόρθωσα κάμποσα λαθάκια. Μια γουστόζικη λεπτομέρεια είναι ότι «Στον ήλιο της Αθήνας» η πρώτη δημοσίευση έχει τη φράση «τρία στρουμπουλά γυμνόκωλα αγγελούδια», ενώ στον Ριζοσπάστη η λέξη «γυμνόκωλα» απουσιάζει –αλλά ας μη βιαστούμε να χρεώσουμε στην εφημερίδα τον ευπρεπισμό· πιθανότερο είναι η διαγραφή της σκανδαλιστικής λέξης να έγινε όταν το πεζό δημοσιεύτηκε στην Ανθολογία απ’ όπου το πήρε και ο Ριζοσπάστης.

Το τρίτο πεζό το πληκτρολόγησα εγώ. Δεν αποκλείεται να μην έχει παρουσιαστεί ξανά σε έντυπο μετά το 1945. Επιφυλάσσομαι να προσθέσω και άλλα κείμενα του Ρίτσου από τα «Ελεύθερα Γράμματα».

Ένα ταξίδι με το τραμ - Από το τεύχος αρ. 4, 2 Ιουνίου 1945.
Στον ήλιο της Αθήνας - Από το τεύχος αρ. 7, 23 Ιουνίου 1945.
Η ψάθα του Μπαρμπαλιά - Από το τεύχος αρ. 9, 7 Ιουλίου 1945.

 



Ενημέρωση, Φλεβάρης-Απρίλης 2009: Πρόσθεσα κι άλλα πεζά:

Το δικό μας χαμόγελο – Από το τεύχος αρ. 19, 14 Σεπτεμβρίου 1945
Χώρος – Από το τεύχος αρ. 38, 8 Μαρτίου 1946
Σούρουπο στη συνοικία – Από το τεύχος αρ. 2, 12 Μαΐου 1945

 

 

 

 

 

Επιστροφή στην Ανθολογία από τα Ελεύθερα Γράμματα

Αρχική σελίδα KEIMENA