Η αποϊεροποίηση της δασείας

 

Στο κλίμα των ημερών (τώρα που γράφω είναι 1 Φεβρουαρίου 2008), ξεκίνησα να γράψω ένα σημείωμα για τη στάση του μακαρίτη (ή μακαριστού, αν προτιμάτε) αρχιεπίσκοπου Χριστόδουλου απέναντι στη γλώσσα και στα γλωσσικά ζητήματα. Διαπίστωσα όμως ότι το σχετικό υλικό ήταν άφθονο και ότι υπήρχαν και κάποια κείμενά του που δεν τα έχω μελετήσει, οπότε το σχέδιο αυτό μπήκε προς το παρόν σε κάποιο εικονικό συρτάρι του υπολογιστή μου.

 

Ωστόσο, πρόσεξα κάτι. Ο μακαρίτης (ή μακαριστός) αρχιεπίσκοπος ήταν στα λόγια ορκισμένος εχθρός του μονοτονικού, το οποίο το θεωρούσε υπεύθυνο για όλα τα δεινά του ελληνισμού από το 1982 και μετά. Σε ημερίδα της Ιεράς Συνόδου αφιερωμένη στις βλαβερές συνέπειες του μονοτονικού, ο αρχιεπίσκοπος έκανε την εισήγηση, και μάλιστα όχι μια τυπική εισαγωγή όπως συνηθίζεται σ’ αυτές τις περιπτώσεις, όπου ο επικεφαλής λέει μερικές γενικόλογες κουβέντες φιλοφροσύνης και αφήνει τους ειδικούς να μπουν στο ψητό· όχι, ο αρχιεπίσκοπος μπήκε στην ουσία και δεν τσιγκουνεύτηκε χαρακτηρισμούς.

 

Η δασεία, η ψιλή, η περισπωμένη, η βαρεία και η υπογεγραμμένη απεσκυβαλίσθησαν με πρωτοφανή λύσσα, ως μιάσματα «της στείρας συντήρησης». Ο «προοδευτικός» φωταδισμός διέγραψε δια μονοκονδυλιάς μία γλωσσική και γραμματική, δηλαδή πολιτισμική, ιστορία εικοσι δύο αιώνων, με πρόφασι την απαλλαγή των μαθητών από περιττούς κόπους που απαιτούσε η εκμάθησις των δασυνομένων λέξεων και των τεσσάρων-πέντε κανόνων τονισμού.

 

Σε προηγούμενο σημείωμά μου προσπάθησα να απαντήσω στις αναλήθειες του αποσπάσματος αυτού. Πιο κάτω, στην ίδια ομιλία, αναφέρει μία από τις πλλές βλαβερές συνέπειες του μονοτονικού:

 

Η ετυμολογία των λέξεων αποτελεί άλυτο για τους μονοτονικά σπουδαγμένους. Μιλούν για αφαίρεσι, για αφαίμαξι για αυθαιρεσία, για αφύπνησι, για εφάπαξ, για εφαρμογή, για καθήλωσι, για κάθοδο, για μεθόδευσι για καθυστέρησι, για μεθόριο, για αφελληνισμό για πενθήμερο, για ανθυπολοχαγό, για πρωθυπουργό, για υφιστάμενο, για υφήλιο, για ένα πλήθος σύνθετα και στέκουν κεχηνότες μπροστά στα Θ και στα φ, που δεν βγαίνουν -κατά το δη λεγόμενον- από όσα γνωρίζουν. Βλέπουν τους Άγγλους να γράφουν Hellas και ψάχνουν να βρουν που βρέθηκε αυτό το h μπροστά στο όνομα της Ελλάδος. Το ίδιο και με το History, το Haides, το harmony, το homily, το hilarious, το hypnotic, το hypothesis κι ένα πλήθος άλλα. Ποιός να τους εξηγήση για την έρημη την δασεία μας, που οι «χασομέρηδες» Άγγλοι ακόμη την υπολογίζουν και την γράφουν; Αλλά μπορούν, με τέτοιο εξοπλισμό, να αφυπνισθούν και να καταλάβουν και νοιώσουν τι αφαίμαξι πνευματική τους γίνεται, τι καθήλωσι πολιτιστική υφίσταται, τι κίνδυνοι ελλοχεύουν στην ελληνοτουρκική μεθόριο και στις παραμεθόριες περιοχές μας γενικώς, τι μεθοδεύσεις γίνονται για να τους υποκλέψουν η μειώσουν το εφάπαξ, τι αυθαιρεσίες γίνονται κάθε τόσο εις βάρους τους, σε τι καθυστέρησι ταλανίζονται, σε τι αφελληνισμό, στο τέλος, οδηγούνται υποδουλούμενοι στην προπαγάνδα των ποικιλωνύμων πολυεθνικών κολοσσών και πόσο hilarious γίνονται ανά την υφήλιο με το να μην αντιλαμβάνονται την προϊούσα πνευματική χρεωκοπία;

 

Το απόσπασμα αυτό φαίνεται ότι θεωρήθηκε ιδιαίτερα εύγλωττο, διότι το βλέπω να αναδημοσιεύεται σε πολλές ιστοσελίδες χωρίς κανείς να προσέξει ότι λείπει μια λέξη στην πρώτη πρόταση (άλυτο τι; πρόβλημα μάλλον).

 

Βλέπουμε ότι στα λόγια ο μακαρίτης εμφανιζόταν διαπρύσιος κήρυκας της μεγάλης αξίας της δασείας. Στην πράξη όμως;

 

Στην πράξη όμως, ο ίδιος, όταν του δόθηκε η ευκαιρία να δείξει ότι η ανάμνηση της δασείας είναι ζωντανή στη γλωσσική συνείδηση, αν όχι όλων των Ελλήνων, τουλάχιστον στη δική του, την απαρνήθηκε «την έρημη τη δασεία μας». Τι εννοώ;

 

Μια από τις έννοιες στις οποίες επανερχόταν τακτικά ο μακαρίτης στα κείμενά του, είναι η «αποϊεροποίηση». Για παράδειγμα, έδωσε οδηγίες να σταματήσουν να γίνονται γάμοι σε ιδιωτικά ή ερημικά παρεκκλήσια γιατί έτσι «αποϊεροποιείται το μυστήριο» (Βέβαια, όπως κακεντρεχώς του υπενθύμισε ο Θ. Οικονομόπουλος στην Καθημερινή στις 20.1.2007, ο ίδιος δεν δίστασε να ευλογήσει το γάμο οικονομικού μεγιστάνα στο ιδιωτικό του παρεκκλήσι στην Εκάλη). Σε μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις που έδωσε στις 25.10.2007, λίγο πριν επιστρέψει από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τάχθηκε εναντίον της απλοποίησης της ιερατικής ενδυμασίας, διότι «θα συμβάλει στην άμεση αποϊεροποίηση του ιερατικού προσώπου». Παλιότερα, σε ημερίδα για την οικογένεια, το 2002, υποστηρίζει ότι «Από την αποϊεροποίηση του γάμου σοβαρότατες είναι οι επιπτώσεις στα παιδιά». Αλλά και πιο πρόσφατα, και μάλιστα σε επίσημη περίσταση, στην ομιλία του στο Ποντιφικό Πανεπιστήμιο του Λατερανού τον Δεκέμβριο του 2006, ανέφερε ότι: «Προωθείται με όλα τα μέσα, και εν ονόματι της επιστήμης, η αποϊεροποίηση της ζωής και η αντιμετώπισή της ως μιας τυπικής μοριακής βιολογικής διαδικασίας

 

Το συμπέρασμα είναι ότι ο μακαρίτης, αν δεν έπλασε ο ίδιος τον όρο, πάντως τον χρησιμοποιούσε κατά κόρον. Όμως, όποιοι από εμάς θυμόμαστε ακόμα τις δασείες, θυμόμαστε ότι η λέξη «ιερός» έπαιρνε δασεία. Κι όσοι δεν τις θυμόμαστε, αρκεί να σκεφτούμε τα σύνθετα όπως αφιέρωση, καθιερώνω που σχηματίστηκαν σε μιαν εποχή που οι δασείες προφέρονταν. Άρα; Άρα, αφιεροποίηση έπρεπε να πει ο Χριστόδουλος, αν πράγματι πίστευε αυτά που διακήρυχνε για την αναντικατάστατη αξία της δασείας στη σύνθεση των λέξεων. Όμως, δεν το είπε, που σημαίνει ότι έμπρακτα αναγνώρισε κι ο ίδιος ότι η μακαριστή δασεία έχει προ πολλού πεθάνει. Και επειδή αυτή την άποψη έμπρακτα την έκφρασε και στο τέλος της ζωής του, πιστεύω ότι πρέπει να το σεβαστούμε ιδιαίτερα.

 

 

 

Υ.Γ. 1

Υπάρχει κι ένας άλλος φανατικός οπαδός (στα λόγια) του πολυτονικού, που όμως ζει και βασιλεύει, και ο οποίος επίσης απέδειξε έμπρακτα ότι η δασεία δεν υπάρχει πια. Εννοώ τον κ. Καρατζαφέρη, ο οποίος το 2003 κατέθεσε στη Βουλή πρόταση νόμου για την επαναφορά του πολυτονικού, και στη συζήτηση υποστήριξε ότι το μονοτονικό συμβάλλει στην… αποελληνοποίηση της γλώσσας μας –αποδεικνύοντας έτσι ότι η δασεία της λέξης «έλληνας» για την οποία κόπτονται όλοι είναι πια αδειανό πουκάμισο.

 

Υ.Γ. 2

Για να πούμε και του πολυτονιάτη το δίκιο: η καταίρεση της δασείας δεν είναι ο μοναδικός λόγος που ευνοεί το σχηματισμό αδάσυντων σύνθετων λέξεων σαν την αποϊεροποίηση, που έρχεται να προστεθεί πλάι σε άλλες όπως: αντηλιακά, αντιαρματικά, καταϊδρωμένος, αυτοκινητάμαξα, υπογλυκαιμία κτλ. Υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας, που είναι η τάση πολλών ομιλητών τα τελευταία χρόνια να προτιμούν ολόκληρες και αμετάβλητες τις λέξεις σε σύνθεση.

 

 Υ.Γ. 3

Ενημέρωση, λίγες μέρες αργότερα:

Όμως κατά σύμπτωση, με αφορμή όχι πια την εκδημία του μακαριότατου (ή μακαριστού) Χριστόδουλου αλλά την ανακήρυξη του νέου αρχιεπισκόπου, του Θηβών Ιερωνύμου, ήρθε στην επιφάνεια μια ακόμα περίπτωση παρόμοια με την αποϊεροποίηση (που αν υπήρχε δασεία, θα ήταν αφιεροποίηση). Ο νέος αρχιεπίσκοπος, μαθαίνουμε, έχει αναπτύξει στην περιοχή του έντονο αντιαιρετικό έργο. Μάλιστα, οι καινούργιες υπερσύγχρονες φυλακές του Ελαιώνα Θηβών γίνονται στα κτίρια τυπογραφείου των Μαρτύρων του Ιεχωβά που δεν το άφησε ο Ιερώνυμος να τεθεί σε λειτουργία, οπότε εκπληρώνεται και το παλιό ρητό ότι όπου κλείνει αν όχι ένα σχολείο πάντως ένα τυπογραφείο, ανοίγει μια φυλακή. Αλλά παρεκβαίνω, εμένα με ενδιαφέρει η λέξη αντιαιρετικός. Η οποία λέξη αρκετά συχνά παρουσιάζεται στα εκκλησιαστικά μας. Για παράδειγμα, η αρχιεπισκοπή διαθέτει Γραφείο Αντιαιρετικού Αγώνος, ενώ ορισμένες μητροπόλεις όπως η Σερρών και Νιγρίτης διαθέτουν Αντιαιρετικό Γραφείο (αν και όχι όλες –ίσως όλοι οι αιρετικοί να έχουν μαζευτεί στα Σέρρας), ενώ υπάρχει και σάιτ που διανέμει ηλεκτρονικά κάθε τόσο το Αντιαιρετικόν Εγκόλπιον. Όμως, και πάλι, τον παλιό καλό καιρό που δέναν τα σκυλιά με δασείες και περισπωμένες, η λέξη αίρεση έπαιρνε δασεία, γι’ αυτό και λέμε αφαίρεση ή καθαίρεση. Άρα, αν η δασεία ήταν ζωντανή, τα γραφεία αυτά θα έπρεπε να επιδίδονται σε *Ανθαιρετικό αγώνα και να μοιράζουν *Ανθαιρετικά Εγκόλπια. Όμως δεν είναι ζωντανή και θαρρώ πως είναι σημαδιακό αυτό το τελευταίο παράδειγμα με τη λέξη ‘αντιαιρετικός’ μια και όλη η ενότητα έχει τον τίτλο Δασείας Καταίρεσις.

 

 

 

 

Επιστροφή στη "Δασείας καταίρεση"
Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu