Ακλισιά για λίγο πάψε να χτυπάς με το σπαθί

 

Εντάξει, το ομολογώ, ο τίτλος μπήκε κυρίως για το κλισέ. Έτσι κι αλλιώς, το φαινόμενο που θέλω να περιγράψω δεν ξέρω αν έχει ονοματοδοτηθεί.  

 

Εγώ το ονομάζω «ακλισία» ή «παρενθετική ακλισία» ή, ακόμα πιο περισπούδαστα, «οιονεί παρενθετική ακλισία». Εννοώ το φαινόμενο, όταν σε μια πολύπλοκη πρόταση υπάρχουν δευτερεύουσες παρένθετες προτάσεις, να διασπάται η συμφωνία των πτώσεων και να αφήνονται τα επόμενα ονόματα στην ονομαστική.

 

Επειδή το λέω μπερδεμένα, να δώσω ένα παράδειγμα που το ψάρεψα τις προάλλες σε έναν (πολύ καλό) ιστότοπο που ασχολείται με την ποίηση και γενικότερα με τα γράμματα: Ο Ευγένιος Ο’Νηλ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, γιος του πασίγνωστου ρομαντικού ηθοποιού Τζέιμς Ο’Νηλ, διάσημος στον ρόλο του Κόμη του Μόντε Κρίστο. Έτσι που είναι η διατύπωση, σου δίνει να καταλάβεις ότι ο Ευγένιος ήταν διάσημος στο ρόλο του Μοντεχρήστου.  Εμείς όμως ξέρουμε πως αυτό δεν ισχύει, πως ο Τζέιμς, ο πατέρας του Ευγένιου, ήταν ο ηθοποιός και πως σε σωστά ελληνικά η διατύπωση θα έπρεπε να είναι: Ο Ευγένιος Ο’Νηλ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, γιος του πασίγνωστου ρομαντικού ηθοποιού Τζέιμς Ο’Νηλ, διάσημου στον ρόλο του Κόμη του Μόντε Κρίστο.

 

Ή, διαφορετικά, θα μπορούσαμε να πούμε: Ο Ευγένιος Ο’Νηλ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, γιος του πασίγνωστου ρομαντικού ηθοποιού Τζέιμς Ο’Νηλ, που ήταν διάσημος στον ρόλο του Κόμη του Μόντε Κρίστο. Ή, σε άλλες περιπτώσεις, Ο Ευγένιος Ο’Νηλ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, γιος του πασίγνωστου ρομαντικού ηθοποιού Τζέιμς Ο’Νηλ (διάσημος στον ρόλο του Κόμη του Μόντε Κρίστο).

 

Επειδή λοιπόν είναι σαν να λείπει μια παρένθεση, το φαινόμενο το ονόμασα «παρενθετική ακλισία» ή «οιονεί παρενθετική ακλισία», αν και τώρα που το βλέπω όλο και συχνότερα έχω αρχίσει να το αποκαλώ «ακλισιά» για να θυμίζει και λιγάκι την απλυσιά, γιατί βρίσκω πως είναι δείγμα αφροντισιάς.

 

Στις εφημερίδες, και ιδίως στις αθλητικές στήλες βρίσκει κανείς κάμποσα κρούσματα ακλισιάς· αν όμως θα μπορούσε κανείς να συγχωρήσει την αφροντισιά στον εφήμερο (ή εφημεριδιακό) γραπτό λόγο, το φαινόμενο γίνεται πολύ ενοχλητικό όταν παρουσιάζεται σε βιβλία, και δη σε σοβαρά βιβλία, και ακόμα περισσότερο όταν εμποδίζει την κατανόηση.

 

Όταν έκρινα την (απαράδεκτη) μετάφραση του βιβλίου «Συναρπαστικά χρόνια», της αυτοβιογραφίας του Έρικ Χόμπσμπαουμ, είχα παραθέσει μια παράγραφο με δύο ή τρία κρούσματα ακλισιάς –και με γενικότερα μαύρα χάλια, όπως μπορείτε να κρίνετε (τα κρούσματα ακλισιάς με μαύρα):

 

 

Μέσα από αυτό τον κόσμο πρωτοήρθα σε επαφή, μακριά από την οικογένεια και το σχολείο, με την πραγματικότητα της Αγγλίας. Εν μέρει αυτό συνέβη μέσω του γιου της Σίσυ, τον Ντένις, μια σκοτεινή φιγούρα και -όσο του επέτρεπαν τα οικονομικά του- δανδής που έτρωγε τα νύχια του, είχε εγκαταλείψει το σχολείο και από τα μέσα της δεκαετίας του ’30 κατάφερε να έχει, χωρίς καμιά συγκεκριμένη απασχόληση, αρκετές επιτυχίες στα κατώτερα τμήματα του κόσμου της μουσικής, του θεάτρου και της λαϊκής διασκέδασης. Κατά κύριο λόγο όμως τούτο συνέβη μέσω του γιου τού Χάρυ, του Ρόνυ, ένα μικροσκοπικό, νευρώδες και με εβραϊκό παρουσιαστικό αγόρι, που τότε ζούσε μαζί με τους γονείς του [118-119]

 

Θα μπορούσε κανείς εδώ να αντιτείνει ότι αφενός η ακλισιά στο συγκεκριμένο παράδειγμα δεν εμποδίζει την κατανόηση και αφετέρου πως οι αλλεπάλληλες γενικές (του Ρόνυ, ενός μικροσκοπικού, νευρώδους και με εβραϊκό παρουσιαστικό αγοριού) δεν είναι δα και το απαύγασμα της καλλιέπειας. Θα κοντρα-αντιτείνω, αφενός ότι και οι αραδιαστές ονομαστικές με το υπερβατό (με εβραϊκό παρουσιαστικό αγόρι) δεν είναι ό,τι το καλλιεπέστερο και αφετέρου πως αρκούσε να προσθέσει κανείς τις λεξούλες «που ήταν» αν έχει πρόβλημα με τις γενικές.

 

Όμως, υπάρχουν και περιπτώσεις, όπως άλλωστε και η πρώτη που είδαμε με τους Ο’Νηλ πατέρα και γιο, που η ακλισιά, εξόν από κωμική, οδηγεί και σε πλήρη σύγχυση τον αναγνώστη.

 

Διάβασα πρόσφατα ένα βιβλίο, τις «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη» του Βικτόρ Σερζ (εκδ. Σκρίπτα) σε μια μετάφραση που είδα να την παινεύουν για εξαιρετική αλλά εγώ τη βρίσκω γεμάτη λάθη. Εκεί λοιπόν, το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται σε συχνότητα εξοργιστική, εξόν πια κι αν είμαι εγώ παρωχημένος και έχει πια καθιερωθεί να γράφουμε έτσι.

Με την εξοργιστική αυτή μετάφραση θα ασχοληθώ σε χωριστό σημείωμα, αλλά προς το παρόν ας δούμε λίγα μόνο από τα μπόλικα παραδείγματα ακλισιάς που περιέχει:

Ο Ραιμόν μάλλον "πουλήθηκε" από μια κάποια Λουίζ Κεϋζέρ, σύζυγο του Εζέν Ντιεντονέ, ένα άλλο μέλος της συμμορίας (σ. 703)

Προσοχή, η κυρία Κ. δεν είναι μέλος της συμμορίας· μέλος της συμμορίας είναι ο Ντιεντονέ. Στα δικά μου ελληνικά, θα ήταν: μια κάποια ΛΚ, σύζυγο του Ντιεντονέ, ενός άλλου μέλους της συμμορίας.

Στο ίδιο βιβλίο, πιο κάτω, λέει για κάποιον που έκλαιγε στο κελί του και βάζει υποσημείωση ότι αυτός που έκλαιγε:

Σύμφωνα με τον συγγραφέα Α. Πουλάιγ, φίλος του Σερζ, ήταν ο Ντιεντονέ. (σελ. 704)
Στα ελληνικά: ..φίλο του Σερζ... Έτσι που είναι γραμμένο, ο αναγνώστης σκέφτεται ότι το δεύτερο κόμμα είναι παραπανίσιο και ότι φίλος του Σερζ ήταν ο Ντιεντονέ.

Ενα ωραίο: Ο πρωτότοκος γιος του φίλου μου Γιόνοφ, κουνιάδος του Ζινόβιεφ, μέλος της Εκτελεστικής του Σοβιέτ, διευθυντής-ιδρυτής της Κρατικης Βιβλιοθήκης, πέθανε από την πείνα μπροστά στα μάτια μας. (σελ. 127)

Αυτος που πέθανε, δεν ήταν κουνιάδος του Ζινόβιεφ, ούτε κατείχε όλα τα άλλα αξιώματα. Ήταν γιος του Γιόνοφ, του κουνιάδου του Ζηνόβιεφ κτλ!

Μήπως παραείμαι αυστηρός και είναι πια αποδεκτή η ακλισιά; Μήπως βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα αδυσώπητο φαινόμενο που θα επικρατήσει, μήπως η ακλισία αύριο ή μεθαύριο θα γενικευτεί και μήπως οι τωρινοί μου μύδροι είναι παρόμοιοι με τις γκρίνιες κάποιων που βλέπουν, λογουχάρη, το «διέρρευσε» και το «παραίτησε» να γίνονται μεταβατικά (ο υπουργός διέρρευσε την είδηση, ο πρωθυπουργός παραίτησε τον υπουργό);

 

Μπορεί να είναι κι έτσι, αλλά όσο κι αν έχει πάρει έκταση δεν θεωρώ πως η ακλισιά θα γενικευτεί, συν τοις άλλοις επειδή εμποδίζει την κατανόηση. Και προσωπικά την βρίσκω εντελώς αφύσικη.

 

Τις προάλλες, πήρα ένα «οχληρό μαζικό μήνυμα» ή «σπαμ» για να το πούμε κατανοητά, σταλμένο από την Κίνα, σε ελληνικά και αγγλικά που είχαν βγει από μηχανική μετάφραση. Ο τίτλος σε προϊδέαζε για το περιεχόμενο: Αγαπητέ φίλο.

 

Και η πρώτη πρόταση ήταν: Αυτό είναι το χαιρετισμό από Wan Bai Li Ηλεκτρική Εταιρεία, ένας από τους μεγαλύτερους χονδρεμπόρους και λιανοπωλητές Ηλεκτρολόγων στο Πεκίνο. Πέρα από όλα τα άλλα κωμικά λάθη, το μηχανομεταφρασμένο κείμενο πάσχει και από ακλισιά, αφού το «ένας από τους μεγαλύτερους» έπρεπε να είναι «έναν από τους μεγαλύτερους».

 

Οπότε, αν δεν θέλετε τα κείμενά σας να μοιάζουν βγαλμένα από μηχανάκι κι αν δεν θέλετε να είναι κινέζικα για τον αναγνώστη, φροντίστε να αποφεύγετε την ακλισιά!

 

 

Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu