Ο ζυγός του Αμαληκίτη

 

Σε προηγούμενο σημείωμά μου είχα αναφερθεί στους τύπους του ρήματος άγω και των συνθέτων του σε –αγαγ, και είχα γράψει τα εξής:

 

Επιπλέον, οι τύποι σε –αγαγ- είναι μάλλον κακόηχοι, έως κωμικοί. (Αγάγ ήταν ένας Αμαληκίτης βασιλιάς στην Παλαιά Διαθήκη, ίσως μάλιστα η λέξη να είναι όνομα αξιώματος στα αμαληκιτικά, να σημαίνει δηλαδή βασιλιάς). Βέβαια, αν είστε νεοκαθαρευουσιάνος, βρίσκετε εύηχο τον Αμαληκίτη και κακόηχο τον τύπο «να παράξει» (και απορώ πώς δεν πέφτει φωτιά να σας κάψει, διότι ο τύπος ‘παράξει’, ο μονολεκτικός βέβαια, είναι γαλαζοαίματος αρχαίος). Αν όμως είστε φυσιολογικός άνθρωπος με ζωντανό αισθητήριο, τότε το «να παραγάγει» σάς στέκεται στο λαιμό και ή το χρησιμοποιείτε με δυσφορία ή προσπαθείτε να το αποφύγετε με περίφραση ή χρησιμοποιείτε το ξορκισμένο «να παράξει, έχει παράξει».

 

Βέβαια, δεν είναι όλοι οι τύποι σε –αγαγ εξίσου αχώνευτοι· ο παρακείμενος, λογουχάρη, ακούγεται φυσιολογικός: έχει αναγάγει την απάτη σε επιστήμη, έχει παραγάγει αποτελέσματα κτλ. Ίσως οφείλεται αυτό και στο ότι δεν υπάρχει απλός τύπος, δηλ. δεν λέμε *έχει ανάγει, *έχει παράγει. Και οι τύποι της υποτακτικής ή του μέλλοντα είναι σχεδόν ανεκτοί στον ενικό, λιγότερο ανεκτοί στον πληθυντικό. Και (πάντα κατά τη γνώμη μου) οι πιο αχώνευτοι απ’ όλους είναι οι τύποι της προστατικής, που δεν έχουν το να, το θα ή το έχω να απαλύνει κάπως την ασκήμια του –αγαγ.

 

Έτσι, δεν είναι περίεργο που ιδίως στον προφορικό λόγο ολοένα και κερδίζουν έδαφος οι γραμματικά ομαλοί τύποι (να παράξει), τους οποίους στο προηγούμενο σημείωμά μου είχα ειρωνικά χαρακτηρίσει «αφορεσμένους». Λογουχάρη, προχτές στην έξοχη Ελληνοφρένεια άκουσα τον υπουργό Πολιτισμού κ. Λιάπη, να λέει να παράξουμε, αντί του «σωστού» αλλά αμαληκιτικού «να παραγάγουμε» και τον χάρηκε η καρδιά μου. Δεν ψηφίζω το κόμμα του ούτε είμαι γραμμένος στην εκλογική του περιφέρεια, αλλά αν ανακαλύψω καμιά θεία μου ομοϊδεάτισσά του, θα την ψήσω να τον ψηφίζει μονοκούκι.

 

Αντίθετα, σήμερα έπεσα τυχαία, μέσω γκουγκλ, σε μια συζήτηση που έγινε σε ένα φόρουμ στο οποίο δεν συχνάζω πια. Ο λόγος ήταν για την προστακτική αορίστου, και πώς είναι το σωστό, εισάγετε ή εισαγάγετε;

 

Δεν μπόρεσα να μη χαμογελάσω, βλέποντας τον επικεφαλής του φόρουμ να δίνει με τουπέ την εξής συμβουλή:

Κάτι που γίνεται άπαξ, στιγμιαία και ουχί κατ’ επανάληψη, είναι πάντοτε εισαγάγετε. Κλασικότατο παράδειγμα μια πρόταση που ξεκινάει με Εισαγάγετε…

 

Και επιφανειακά έχει δίκιο ο επικεφαλής, διότι, πράγματι, σε έντυπα ή ιστοσελίδες με οδηγίες, π.χ. οδηγίες χρήσης κινητών τηλεφώνων και άλλων συσκευών, βρίσκει κανείς αποτρόπαιες φράσεις όπως:

 

Εισαγάγετε τη διεύθυνση του λογαριασμού σας.

Εισαγάγετε το όνομα και τον αριθμό τηλεφώνου σας.

Εισαγάγετε τα γράμματα που βλέπετε στην εικόνα.

 

Αυτά όμως δεν είναι ελληνικά, είναι αμαληκιτικά. Συνοδευόμενο από το «να», το εισαγάγετε είναι μόλις ανεκτό. Χωρίς το «να», δεν χωνεύεται με τίποτε. Έτσι κι αλλιώς, δεν είναι τυχαίο που πολλές από τις ανευρέσεις του εισαγάγετε στο γκουγκλ δεν έχουν γίνει από ανθρώπους αλλά από μηχανάκια. Παράδειγμα, από την πρώτη δεκάδα ανευρέσεων:

 

 

Το πλεονέκτημα όταν μεταφράζει το μηχανάκι, είναι ότι δεν έχει το αίσθημα της αηδίας κι έτσι μπορεί να γράψει το «Εισαγάγετε» χωρίς πρόβλημα.

 

Καταλαβαίνω όμως, ότι ενώ κανείς αφέντης του κειμένου του δεν γράφει «Εισαγάγετε» σε προστακτική (χωρίς το να), όσο γερό στομάχι κι αν έχει, όσοι είμαστε υποτελείς γραφιάδες βρισκόμαστε καμιά φορά μπροστά στο δίλημμα. Μιλάω πάντα για μεταφράσεις βιβλίων με οδηγίες χρήσης, οδηγιών σε ιστοσελίδες κτλ. Όχι για νομικά κείμενα.

 

Λοιπόν, σε τέτοια κείμενα, το καλό το παλληκάρι ξέρει κι άλλο μονοπάτι κι έτσι εγώ θα το σκεφτόμουν πολύ πριν συστήσω σε κάποιον να γράψει εισαγάγετε. (Για να το πω σαφέστερα, θεωρώ εγκληματικά σωστή την παραπάνω συμβουλή).

 

Καταρχάς, επειδή έτσι κι αλλιώς η προστακτική είναι λιγάκι προβληματική πτώση, και σε άλλα πρόσωπα και με άλλα ρήματα, καλύτερα να την αντικαθιστούμε, όπου μπορούμε, με την υποτακτική. Δηλαδή, όχι «αναφέρτε», «αναφέρετε» ή «αναφέρατε», που και τα τρία ξενίζουν ή είναι ασαφή, αλλά «να αναφέρετε το όνομα και τη διεύθυνσή σας», που είναι σαφέστατο. Όπως είπαμε, με το «Να» το εισαγάγετε καταπίνεται κάπως ευκολότερα («Να εισαγάγετε τα γράμματα που βλέπετε στην εικόνα»).

 

Δεύτερο και σημαντικότερο, κανείς δεν σας υποχρεώνει να γράψετε «εισαγάγετε» εκτός κι αν πρόκειται για εισαγωγές εμπορευμάτων στη χώρα. Σχεδόν πάντα όμως θα έχουμε να κάνουμε με τις άλλες σημασίες της λέξης, οπότε κάλλιστα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα άλλο συνώνυμο, όποιο ταιριάζει στην περίπτωση, ας πούμε πληκτρολογήστε, δηλώστε, γράψτε, δώστε, καταχωρήστε ή καταχωρίστε (ανάλογα με ποια φράξια είσαστε). Και βάλτε, υπάρχει και αυτό το ρήμα στην ελληνική γλώσσα! Ακόμα όμως κι αν έχετε το εισαγάγετε με τη σημασία του αγγλικού import, και πάλι υπάρχει τρόπος, με την περίφραση «κάνω εισαγωγή», να αποφύγετε το πικρό ποτήρι.

 

Στη χειρότερη περίπτωση, αν σας έχουν βάλει το πιστόλι στον κρόταφο για να σας αναγκάσουν να χρησιμοποιήσετε στην προστακτική το ρήμα «εισάγω» ή κάποιο άλλο της ίδιας οικογένειας, η προσωπική μου γνώμη είναι πως δεν χάθηκε κι ο κόσμος να κάψετε, κατ’ εξαίρεση, τη διάκριση στιγμιαίου και διαρκούς και να βάλετε «Εισάγετε το όνομά σας». Στην προστακτική, η διάκριση ανάμεσα σε στιγμιαίο και διαρκές έτσι κι αλλιώς εξασθενίζει κάπως. Καλύτερα το «λανθασμένο» Εισάγετε το όνομά σας παρά το σωστό και αποτρόπαιο Εισαγάγετε.

 

Αλλά ακόμα καλύτερα να βάλετε κάποιο άλλο ρήμα. Καλύτερα η αγία περίφραση παρά ο ζυγός του Αμαληκίτη.

 

 

 

ΥΓ Όπως σωστά μου επισήμανε μια καλή φίλη που διάβασε την πρώτη μορφή αυτού του κειμένου, υπάρχει και το ρήμα απάγω που είναι ιδιαίτερη περίπτωση. Επειδή οι απλοί τύποι χρησιμοποιούνται μόνο στη φυσική (ένα σώμα απάγει τη θερμότητα κτλ.), τείνει να δημιουργηθεί ή έχει δημιουργηθεί ρήμα απαγάγω για τη σημασία της απαγωγής ανθρώπων. Και πάλι, όσοι δεν είμαστε αφέντες του κειμένου μας, πρέπει εδώ να καταφύγουμε στην αγία περίφραση.

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο