Πόσοι είναι οι ασκοί του Αιόλου;

 

Οι λαθολόγοι  είναι κατηγορηματικοί: είναι λάθος να λέμε «άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου», το σωστό είναι «τον ασκό του Αιόλου». Έτσι συνιστά το βιβλίο «Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;» έτσι και το άρθρο με τα εκατό «Συχνά λάθη στη χρήση της νεοελληνικής» του δ.φ. Αρ. Αναγνώστου για το οποίο έχω γράψει άλλο σημείωμα. Το συνήθως συντηρητικό λεξικό Μπαμπινιώτη λημματογραφεί την έκφραση ως «ανοίγω τους ασκούς του Αιόλου» αλλά σε παρένθεση σημειώνει ότι ορθότερος είναι ο τύπος «τον ασκό του Αιόλου». Ακολουθώντας τη χρήση και όχι τη μυθολογία, το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη καταγράφει «τους ασκούς του Αιόλου».

 

Στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» δεν αφιερώνω ειδικό κεφάλαιο στην έκφραση αυτή, αλλά λέω τα εξής σε ένα κεφάλαιο όπου εξετάζω διάφορες, ελαφρότερες ή βαρύτερες, περιπτώσεις κειτουκειτισμού, δηλ. δογματικής προσήλωσης στην αρχική μορφή εκφράσεων:

 

«Επίσης μαθαίνουμε ότι είναι λάθος να λέμε «άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου» διότι ο Όμηρος στην Οδύσσεια μιλάει για έναν ασκό, όχι για πολλούς. Εδώ θα δώσω κάπως περισσότερο δίκιο στους λαθοθήρες, διότι δεν στηρίζονται απλώς και μόνο σε μια φράση (η οποία, πρέπει να το πούμε, δεν απαντά στον Όμηρο) αλλά και σε ένα πραγματολογικό στοιχείο, στις απεικονίσεις του Αιόλου κτλ. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή, πολλοί βρίσκουν περισσότερο παραστατικό να χρησιμοποιούν τον πληθυντικό (πολλές φουρτούνες και προβλήματα στην μπερδεμένη σύγχρονη ζωή, πολλοί ασκοί!) Από την εμπειρία μου, στην καθημερινή χρήση ο ενικός (ο ασκός του Αιόλου) και ο πληθυντικός (οι ασκοί) έχουν πάνω-κάτω ίσο μερίδιο. Για το λόγο αυτό πολλές έγκυρες φρασεολογικές συλλογές καταγράφουν τη φράση στον πληθυντικό, όπως άλλωστε και το λεξικό Τριανταφυλλίδη. Δεν θα διορθώσω τον ασκό, αλλά θα ζητήσω να μη θεωρούνται λάθος οι ασκοί».

 

Πάντως, στο ίδιο βιβλίο, για να προβοκάρω λιγάκι τους φανατικούς οπαδούς του ενός ασκού, έχω ένα άλλο κεφάλαιο, με τίτλο «Οι ασκοί του εώλου». Εκεί βασικά διερευνώ την (ανύπαρκτη, πιστεύω) λέξη «αίολος» που εφεύρε το λεξικό Μπαμπινιώτη προσπαθώντας να μας πείσει ότι κάνουμε λάθος που γράφουμε, εδώ και 2000 χρόνια, «έωλος» με τη μεταφορική σημασία «παρωχημένος, αβάσιμος, αστήριχτος». Το κεφάλαιο αυτό του βιβλίου, όπως και το προηγούμενο που ανέφερα για τον Κειτούκειτο, δεν τα έχω περάσει εδώ σε ηλεκτρονική μορφή, διότι αν τα περάσω όλα δεν θ’ αγοράσει κανείς το βιβλίο και ο εκδότης θα με κυνηγάει. Ωστόσο, μπορείτε εδώ, στο ιστολόγιο του Τιπούκειτου (προσοχή: δεν είναι Κειτούκειτος) να δείτε συνοπτικά τις απόψεις μου για το «έωλος».

 

Όπως βλέπετε, για τους ασκούς του Αιόλου τηρώ στάση μαοϊκή, με την έννοια ότι αφήνω όλα τα λουλούδια να ανθίσουν. Εγώ προτιμώ τους ασκούς, αν δω έναν ασκό σε δικό σας κείμενο δεν θα το θεωρήσω λάθος και δεν θα το διορθώσω, αλλά αν επιχειρήσετε να διορθώσετε ασκούς σε δικό μου κείμενο και να τους κάνετε ασκό, θα στενοχωρηθούμε.

 

Ωστόσο, άνοιξα σήμερα τον Παπαδιαμάντη, τον πέμπτο παρεξηγημένο τόμο του, που έχει όλα τα «υπόλοιπα» κείμενά του, άρθρα σε εφημερίδες και άλλα τέτοια, και αισθάνθηκα δικαίωση. Αφορμή, ένα σημείωμα του Παντελή του Μπουκάλα στην Καθημερινή (που το έχω μεταφέρει εδώ) το οποίο παραθέτει αποσπάσματα από μια γλωσσική μελέτη του Παπαδιαμάντη. Κι όπως την (ξανα)διάβασα ολόκληρη, μηχανικά γυρίζοντας τις σελίδες έπεσα πάνω σε μια επιστολή του Παπαδιαμάντη σε εφημερίδα, στην οποία ο Ππδ. διαμαρτύρεται για τη μεροληπτική ανταπόκριση σε σχέση με κάποιες εκλογές στη Σκιάθο, ανταπόκριση την οποία υπέγραφε ο συντάκτης της εφημερίδας με το ψευδώνυμο Αίολος. Και ξεκινάει την επιστολή του ο μέγας κυρΑλέξανδρος:

 

Πολύ έωλός μοι εφάνη ο Αίολος, ο θεός των ανέμων, με τους φουσκωμένους ασκούς του, ούς επαφήκε πρό τινων ημερών εν τη Νέα Εφημερίδι, προκειμένου περί της δημοτικής εκλογής Σκιάθου.

 

Μ’ ένα σμπάρο, δυο δικαιώσεις! Αφενός ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί (φυσικά!) τον τύπο «έωλος» με τη μεταφορική σημασία (κι ας έχουν βαλθεί μερικοί να μας πείσουν ότι το έωλος σημαίνει αποκλειστικά και μόνο ‘μπαγιάτικος’) και αφετέρου, το κυριότερο, μιλάει για «ασκούς» του Αιόλου σε πληθυντικό. I rest my case, θαρρώ ότι λένε οι αγγλοσάξονες σ' αυτό το σημείο.

 

Γελοιογραφία του 1993 του Στάθη Σταυρόπουλου. Περιέργως, σε άρθρο του το 2004 ο ίδιος θεωρεί λάθος το "ασκοί του Αιόλου".

 

 

Ωστόσο, χρωστάω απάντηση στο ερώτημα "Πόσοι είναι οι ασκοί του Αιόλου;" Σύμφωνα με την τριλογία του Ντάγκλας Άνταμς "Γυρίστε τον Γαλαξία με ωτοστόπ" (τριλογία με πέντε βιβλία), η απάντηση στο ερώτημα αυτό όπως και σε όλα τα άλλα ερωτήματα, είναι 42!

Επιστροφή στη Λαθοθηρία
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου

© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu