Η εκδίκηση του αυτόματου πιλότου

 

Πέρασα το πρωί από το σπίτι του Φίλου μου που Διαβάζει και τον βρήκα έτοιμο να αρχίσει να διαβάζει ένα βιβλίο που πρόσφατα κυκλοφόρησε, τη Χριστιανική τοπογραφία του Κοσμά του Ινδικοπλεύστη από τις εκδόσεις Στοχαστής. Στο βιβλίο δεν ξεκαθαρίζεται αν η μετάφραση έγινε από τα αρχαία ελληνικά ή από τα γαλλικά. Θα σκεφτόταν κανείς το πρώτο, αλλά επειδή γίνεται ρητή αναφορά στον τίτλο της γαλλικής έκδοσης και επειδή οι βιβλιογραφικές υποσημειώσεις είναι από τα γαλλικά, δημιουργούνται αμφιβολίες. Ο μεταφραστής στον πρόλογό του λέει πολλά, αλλά είναι συβιλλικός ως προς το αν μετέφρασε από τα αρχαία ή από τα γαλλικά.

 

Στο κείμενό του ο Κοσμάς παρεμβάλλει άφθονα χωρία παλαιότερων κειμένων, κυρίως της Αγίας Γραφής. Ο εκδότης επέλεξε να τα αφήσει αμετάφραστα στην νεοελληνική έκδοση, ίσως επειδή η ελληνική γλώσσα είναι μία και τα καταλαβαίνουμε όλοι μας. Και να το έκαναν αυτό για σκόρπιες προτάσεις, θα έλεγε κανείς, πάει στα κομμάτια (αλλά και πάλι, καταλαβαίνουν άραγε όλοι το καθώς το πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι;) Αλλά όταν αφήνουν αμετάφραστο ολόκληρο κατεβατό, μακρυνάρι, 25 γραμμές κείμενο, απόσπασμα του Φωτίου, ε, αυτό παραπάει! Και αυτό με κάνει να σκέφτομαι ότι ο μεταφραστής το άφησε αμετάφραστο επειδή δεν ήξερε να μεταφράσει από τα αρχαία και επομένως ότι και τον Κοσμά τον μετέφρασε από τα γαλλικά.

 

Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι ο εκδοτικός οίκος διάλεξε να παρουσιάσει σε μονοτονικό τα αρχαία αποσπάσματα, τόσο εκείνα που παρεμβάλλονται στο κείμενο του Κοσμά όσο και το εκτενές του Φωτίου που υπάρχει σαν υποσημείωση στην Εισαγωγή. Αυτό δεν με πειράζει καθόλου. Αυτό που με πειράζει είναι ότι ένας συνδυασμός νυμανίας και ασυγχώρητης, εγκληματικής απροσεξίας έχει κάνει αγνώριστα τα περισσότερα αρχαία χωρία.

 

Τι εννοώ; Εννοώ ότι κάποιος είχε τη φαεινή ιδέα ότι ο τύπος «δε» του αρνητικού μορίου «δεν» είναι απαράδεκτος και μαλλιαρός και πρέπει να αντικατασταθεί παντού από το «δεν». Όμως, ο νυμανής αυτός χριστιανός έδωσε αστόχαστα (αν και ανήκει στον Στοχαστή) την εντολή «search and replace all» και αντικατέστησε παντού όλες τις λέξεις «δε» με «δεν». Και βέβαια, σε όλα τα αρχαία χωρία το μόριο «δε», όχι το αρνητικό που δεν υπήρχε τότε, αλλά το άλλο, αντικαταστάθηκε και έγινε, παντού, δεν –και επειδή το κείμενο δεν το ξανάδε ανθρώπου μάτι, τυπώθηκε έτσι.

 

Πώς έτσι; Αντιγράφω κανα-δυο σημεία από το εκτενές απόσπασμα του Φωτίου για να πάρετε μια ιδέα: Παμφίλω δεν τινί προσφωνεί το βιβλίον. Ην δεν ταις Ιουστίνου του των Ρωμαίων βασιλέως ημέραις ενακμάζων. (...) Λέγει δεν ότι το μέγεθος έχει ο ήλιος δύο κλιμάτων (…) Προσφωνεί δεν τους μεν εξ αυτών λόγους Παμφίλω τινί …»

 

Απίστευτη μού φαίνεται τόση επιπολαιότητα –ή και τόση χοντροπετσιά από μεριάς του εκδότη, διότι, δεν μπορεί, κάποιος χριστιανός θα το πρόσεξε το τερατούργημα και κανονικά σ’ αυτές τις περιπτώσεις, αν είσαι εκδότης άξιος του ονόματός σου το αποσύρεις το βιβλίο και το ξανατυπώνεις, δεν το αφήνεις έτσι να σε εκθέτει!

 

Δεν πρόλαβα να δω περισσότερα από το βιβλίο διότι ο Φίλος μου που Διαβάζει έπρεπε να πάει για ψώνια, αλλά πρόλαβα να φωτοτυπήσω δυο τρεις σελίδες στο φωτοτυπάδικο της γωνίας ίσα ίσα για να γράψω τούτο εδώ το σημείωμα. Επιφυλάσσομαι να το κοιτάξω πιο προσεχτικά, μήπως και μπορέσω να δω αν η μετάφραση έγινε από τα γαλλικά ή τα ελληνικά.

 

Προς το παρόν, αρκούμαι να σημειώσω εδώ τους πιθανούς υπεύθυνους του νυμανούς ανοσιουργήματος –διότι βέβαια ο κομπιούτερ δεν φταίει αν εσύ του δώσεις μια εντολή και μετά δεν κοιτάξεις να δεις τι έκανες! Είναι ο μεταφραστής Φάνης Καλαϊτζάκης, η διορθώτρια Δάφνη Ανδρέου και ο επιμελητής της έκδοσης Λουκάς Αξελός.

 

 

 

 

 

Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος