Η πέτσινη επιμόρφωση του Βηματοδότη

 

Το σημερινό λαθοθηρικό στιγμιότυπο το εντόπισε πρώτος ο Γιάννης ο Χάρης και του αφιέρωσε μια υποσημείωση (πρέπει να πάτε κάτω-κάτω) στο ιστολόγιό του και κανονικά δεν θα έγραφα τίποτα, όμως με αφορμή το δημοσίευμα του Χάρη έγινε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία, όπου συχνάζουν πολλοί και καλοί μεταφραστές και συζητούν πολλά και ενδιαφέροντα.

 

Αλλά ας αρχίσουμε από το λαθοθηρικό σχόλιο. Στο κυριακάτικο Βήμα λοιπόν, στις 10 Αυγούστου 2008, σχολιάζοντας την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, ο Βηματοδότης επισημαίνει κάμποσα (υπαρκτά) μαργαριτάρια των παρουσιαστών, λογουχάρη ότι η Ανδόρα έχει νόμισμα το γαλλικό φράγκο και την ισπανική πεσέτα (ενώ έχει το ευρώ, όπως άλλωστε και η Γαλλία με την Ισπανία· προφανώς οι παρουσιαστές συμβουλεύτηκαν ληγμένα κιτάπια), και στη συνέχεια προσθέτει: «Από την πλευρά μου –και για να συμβάλω στην επιμόρφωσή τους– τους πληροφορώ ότι Ολυμπιάδα ονομάζεται το μεσοδιάστημα ανάμεσα σε δύο διοργανώσεις και όχι αυτοί καθαυτοί οι Ολυμπιακοί Αγώνες».

 

Και με το δίκιο του εξανίσταται ο Γιάννης Χάρης –μα καλά, λέει, πάλι δεν άνοιξε λεξικό; ούτε το ευαγγέλιό του, τον Μπαμπινιώτη;

 

Και δίκιο έχει ο Χάρης, βέβαια, διότι και τα δυο μεγάλα σύγχρονα λεξικά δίνουν ως πρώτη σημασία στο λήμμα «Ολυμπιάδα» τους Ολυμπιακούς Αγώνες και ως δεύτερη σημασία τη χρονική περίοδο των τεσσάρων ετών μεταξύ δύο διαδοχικών Ολυμπιακών Αγώνων. Μάλιστα, σωστά το Λεξικό Τριανταφυλλίδη προσδιορίζει πως αυτή η δεύτερη σημασία χρησιμοποιήθηκε κατά την αρχαιότητα ως χρονολογική μονάδα.

 

Αδιάβαστος λοιπόν πιάστηκε ο λαθοθήρας Βηματοδότης, πράγμα που κάνει να φαντάζει ακόμα πιο κωμική η έπαρσή του όταν προσφέρεται να συμβάλει στην επιμόρφωση των παρουσιαστών! Με τι προσόντα;

 

Το πιο τρανταχτό είναι ότι η σημασία «Ολυμπιάδα = Ολυμπιακοί Αγώνες» υπάρχει και στα αρχαία ελληνικά! Όταν ο Ηρόδοτος (9.33.10) λέει «ἀσκέων δὲ πεντάεθλον παρὰ ἓν πάλαισμα ἔδραμε νικᾶν ὀλυμπιάδα», φαντάζομαι εννοεί τους Ολυμπιακούς Αγώνες «αυτούς καθαυτούς», όχι το τετράχρονο μεσοδιάστημα, έτσι; Κι επειδή ο κ. Βηματοδότης μπορεί να μου απορρίψει τον Ηρόδοτο, θεωρώντας τον φοινικιστή, πάω στον καθ’ ύλην αρμόδιο, τον Πίνδαρο ντε, και στον δέκατο Ολυμπιόνικο βρίσκω: «πύκτας δ΄ ἐν Ὀλυμπιάδι νικῶν»· κι εδώ, με τον όρο ολυμπιάδα οφθαλμοφανώς εννοούνται οι Ολυμπιακοί Αγώνες, όχι το μεσοδιάστημα. Και για να μην πω περισσότερα, το λεξικό Λίντελ Σκοτ της αρχαίας ελληνικής, στο λήμμα «ολυμπιάς» δίνει πρώτη τη σημασία ‘Ολυμπιακοί αγώνες’ και δεύτερη την άλλη.

 

Επομένως, εντελώς αναρμόδιος να προσφέρει «επιμόρφωση» είναι ο Βηματοδότης.

Και θα έκλεινε το θέμα εκεί, αλλά διαβάζω στο φόρουμ που σας έλεγα, τη Λεξιλογία, το παράπονο μιας έμπειρης και πολύ καλής μεταφράστριας και υποτιτλίστριας, που λέει: «Επειδή συνέχεια ακούω τα τελευταία χρόνια να κατακεραυνώνονται άνθρωποι που χρησιμοποιούν τη λέξη Ολυμπιάδα … ομολογώ ότι το είχα πιστέψει κι εγώ [ότι είναι λάθος] και δεν είχα ανατρέξει στα λεξικά». Και αφού παραθέτει τα λεξικά, που όπως είπα δίνουν πρώτη σημασία της λ. Ολυμπιάδα αυτήν που χρησιμοποιεί όλος ο κόσμος, δηλ. τους Ολυμπιακούς Αγώνες, η καλή φίλη προσθέτει: «Άκουσα κι έναν υπουργό προχτές που πήγε να πει Ολυμπιάδα και διόρθωσε ο ίδιος τον εαυτό του και είπε Ολυμπιακοί Αγώνες».

 

Παρέθεσα τα λόγια της (η έμφαση δικιά μου) γιατί δείχνουν παραστατικά την τρομοκρατία που έχουν επιβάλει οι λαθοθήρες σε σχέση με αυτό το δήθεν λάθος (και με άλλα τόσα). Δεν χωράει καμιά αμφιβολία ότι σήμερα όταν λέμε «Ολυμπιάδα» εννοούμε πρώτα και κύρια, στο 99% των περιπτώσεων, τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή κάποια συγκεκριμένη διοργάνωση Ολυμπιακών Αγώνων (η Ολυμπιάδα του Τόκιο, η Ολυμπιάδα του 2004, η Χρυσή Ολυμπιάδα). Η άλλη σημασία, για την οποία κόπτεται ο Βηματοδότης, σπανιότατα επιβιώνει στην εποχή μας –αν και θυμάμαι, σαν φοιτητές, που για να πειράξουμε κάποιον αμελή του λέγαμε πως θα πάρει πτυχίο σε τρεις Ολυμπιάδες.  Και, όπως είδαμε, ούτε και στην αρχαιότητα ήταν μοναδική η σημασία την οποία προτιμά ο επίδοξος επιμορφωτής μας.

 

Ωστόσο, για να πω και ένα καλό για τον Βηματοδότη: δεν είναι πούρος και ντούρος λαθοθήρας, τουλάχιστον επί γλωσσικών θεμάτων. Αν ήταν, δεν θα έγραφε «αυτοί καθαυτοί οι Ολυμπιακοί αγώνες» αλλά ««αυτοί καθαυτούς οι Ολυμπιακοί αγώνες». Λόγω τιμής, υπάρχουν κάποιοι που έτσι το γράφουν και θεωρούν λάθος, και ένδειξη αμορφωσιάς, το «αυτοί καθαυτοί». Αλλά γι’ αυτούς θα χρειαστεί άλλο σημείωμα.

 

 

Επιστροφή στη Λαθοθηρία
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου

© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu