Ένα «κάλυμμα ασφαλείας» για τον Λάινους

 

Διαβάζω το τελευταίο βιβλίο του Ντόκινς, το «Η περί Θεού αυταπάτη» από τις εκδόσεις Κάτοπτρο. Με έχει ήδη εντυπωσιάσει το γεγονός ότι η μετάφραση και επιμέλεια της ελληνικής έκδοσης υπογράφεται όχι από έναν και δύο, ή έστω τρεις, αλλά από μισή ντουζίνα, κυριολεκτικά, μεταφραστές, από έξι άτομα.

 

Παρά την κοσμοσυρροή μεταφραστών, το κείμενο δεν ρέει πάντοτε και συχνά με κάνει να θέλω να ανατρέξω στο πρωτότυπο. Επίσης, προσωπικά με ενοχλούν αρκετά κάμποσες καθαρευουσιανιές που βρίσκω, όπως επίσης ότι όλα τα κύρια ονόματα, ακόμα και πασίγνωστα, ακόμα και μικρά ονόματα, είναι λατινογραμμένα, κάτι που διασπά την οπτική ενότητα του κειμένου και το κάνει να μοιάζει βλογιοκομμένο.

 

Ωστόσο, αυτό είναι επιλογή, κατακριτέα ίσως, αλλά όχι μεταφραστικό λάθος. Και σε άλλες επιλογές της μεταφραστικής εξάδας έχω ενστάσεις, αλλά τις προσπερνάω. Αισίως έχω φτάσει στη σελ. 19 (αν και ακόμα σε Πρόλογο βρίσκομαι) και διαβάζω μια ρήση του Ισαάκ Ασίμοφ (Asimov βεβαίως στο βιβλίο): «Εξέτασε κάθε στοιχείο της ψευδοεπιστήμης και θα ανακαλύψεις ένα κάλυμμα ασφαλείας, ένα δάχτυλο να πιπιλίσεις, ένα φουστάνι να κρατήσεις».

 

Δεν έχω αποφασίσει αν καλώς κράτησαν οι μεταφραστές του κειμένου την προστακτική, αντί για υποθετικό λόγο («Αν εξετάσεις… θα ανακαλύψεις) και δεν είμαι βέβαιος αν θα έβαζα ενικό ή πληθυντικό. Είμαι όμως βέβαιος ότι εδώ έχουμε μαργαριτάρι, και μάλιστα όχι ευκαταφρόνητο στο μέγεθος. Αλλά για να σιγουρευτώ απόλυτα, πηγαίνω στο πρωτότυπο. Και ιδού:

 

Inspect every piece of pseudoscience and you will find a security blanket, a thumb to suck, a skirt to hold.

 

Δεν υπάρχει κάλυμμα ασφαλείας, αδέλφια! Την πατήσατε και οι έξι! Κουβέρτα είναι, απ’ αυτήν που κρατάνε τα μωρά για να μη φοβούνται. Κοιτάξτε την εικόνα του Λάινους από το κόμικς του Σουλτς, να δείτε τι εννοεί ο ποιητής! Άλλωστε, η τριάδα των παρομοιώσεων του Ασίμοφ είναι εύγλωττη: η κουβέρτα, η πιπίλα, το φουστάνι της μαμάς.

 

 

Αριστερά, η κουβερτούλα του Λάινους, δεξιά ένα ‘κάλυμμα ασφαλείας’

 

Πώς θα το λέγαμε ελληνικά; Πάντως, όχι κάλυμμα ασφαλείας –εδώ, θαρρώ, συμφωνούμε όλοι. Ίσως να μην το λέγαμε, να ξεφεύγαμε με τρίπλα, μια κουβέρτα για να τη σφίξεις πάνω σου, ένα δάχτυλο να πιπιλίσεις, το φουστάνι της μαμάς να κρατηθείς –ή κάτι τέτοιο. Γιατί και το «ένα φουστάνι να κρατήσεις» ελάχιστα δίνει την εικόνα που ήθελε ο Ασίμοφ να δώσει, του τρομαγμένου παιδιού που αναζητεί σιγουριά στην κουβέρτα και στη μητρική παρουσία.

 

Και καλά, να ξεφύγει τέτοιο μαργαριτάρι από έναν, πάει καλά. Να ξεφύγει από δύο, συγχωρείται, να ξεφύγει από τρεις, το καταπίνουμε. Αλλά από έξι; Ίσως εδώ φταίει το ότι τις περισσότερες φορές η επιμέλεια των μεταφράσεων στις μέρες μας, δεν κοιτάζει να βρει μεταφραστικά λάθη, δεν κοιτάζει καν να δει τι λέει το πρωτότυπο, αλλά προσέχει να σβήσει κανένα σαν που ξέφυγε και να το κάνει ως, να αλλάξει όλα τα ακόμα σε ακόμη, να πασπαλίσει το κείμενο με τελικά νι και με αναδιπλασιασμούς και έχει ήσυχη τη συνείδησή της ότι έκανε το καθήκον της και με το παραπάνω.

 

Δεν λέω ότι αυτό ισχύει παντού, ελπίζω μάλιστα να μην χαρακτηρίζει ούτε καν την πλειοψηφία (ναι, ρε, πλειοψηφία, όχι πλειονότητα) των περιπτώσεων, αλλά από την πικρή πείρα που έχω κάπως έτσι λειτουργεί η επιμέλεια αρκετές φορές. Ή ίσως η περίπτωση του βιβλίου του Ντόκινς επιβεβαιώνει την παροιμία για τους πολλούς κοκόρους.

 

 

 

 

 

Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος