Πώς φωνάζει η πέμπτη στήλη;

 

Σε δυο προηγούμενα σημειώματά μου, είχα επικρίνει τη μετάφραση του τελευταίου βιβλίου του Ρίτσαρντ Ντόκινς («Η περί Θεού αυταπάτη») από τις εκδόσεις Κάτοπτρο, για δυο συγκεκριμένα θέματα (δείτε εδώ και εδώ). Είχα επίσης αναφέρει ότι σε πολλά σημεία η μετάφραση κάπου με ενοχλούσε. Ωστόσο, δεν παύει να είναι μια επαρκής μετάφραση, για την οποία έχει καταβληθεί μόχθος από τους μεταφραστές. Ίσως να ατύχησε λίγο στην επιμέλεια. Σε σύγκριση πάντως με μια παλιότερη μετάφραση άλλου βιβλίου του Ντόκινς, με την οποία θα ασχοληθώ σήμερα, είναι αριστουργηματική.

 

Πρόκειται για ένα παλιότερο βιβλίο του Ντόκινς, το «Υφαίνοντας το ουράνιο τόξο» (από τις εκδόσεις Τραυλός), κι αν ξέρετε τον αγγλικό τίτλο, που είναι Unweaving the rainbow, θα παρατηρήσατε ίσως πως ο ελληνικός τίτλος είναι περίπου αντίθετος από τον αγγλικό, αφού ο αγγλικός σημαίνει «ξε-υφαίνοντας». Τέλος πάντων, δεν θα σταθώ εδώ· μακάρι να ήταν αυτή η μοναδική αντιστροφή νοήματος της ελληνικής μετάφρασης, δυστυχώς όμως υπάρχουν κι άλλες και πολύ σοβαρότερες.

 

Αξίζει ν’ αφιερώσω ειδικό σημείωμα στα πολλά και τρανταχτά λάθη αυτού του βιβλίου, αλλά προς το παρόν θα αρκεστώ σε ένα. Εξ όνυχος τον λέοντα, άλλωστε.

 

Σε κάποιο σημείο, ο Ντόκινς παραπονιέται πως και μέσα στις τάξεις των επιστημόνων υπάρχουν κάποιοι λίγοι οι οποίοι με τη στάση τους ουσιαστικά εξυπηρετούν τους αντίπαλους της επιστημονικής μεθόδου. Και λέει, στο αγγλικό κείμενο:

 

There are even a few vocal fifth columnists within science itself who hold exactly these views

 

Ο τίτλος του σημειώματός μου προδίδει πώς το απέδωσε ο έλληνας μεταφραστής:

Υπάρχουν ακόμη κάποιοι με φωνή πέμπτης στήλης στην ακαδημαϊκή κοινότητα, που έχουν ακριβώς αυτές τις απόψεις (σελ. 44 της ελληνικής έκδοσης)

 

Πώς φωνάζει η πέμπτη στήλη; Έχει στριγγή φωνή ή μελωδική; Μοιάζει με γάβγισμα ή με βρυχηθμό; Και τι είναι άραγε η πέμπτη στήλη, είτε μέσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα είτε απέξω;

 

Φυσικά, ο καημένος ο Ντόκινς παραπονιόταν για εκείνους τους επιστήμονες που λειτουργούσαν ως πέμπτη φάλαγγα, που έπαιζαν δηλαδή ρόλο που εξυπηρετούσε τους αντιπάλους, ρόλο προδοτικό. Πάει πολύ να έχω την απαίτηση από τον μεταφραστή να ξέρει πώς λέγεται στα αγγλικά αυτή η πολύ συνηθισμένη διάολε έκφραση του πολιτικού -και όχι μόνο- λεξιλογίου; Είναι υπερβολή να ενοχλούμαι που δεν το είδε ούτε ο επιμελητής;

 

Το απόσπασμα δεν είναι τόσο απλό, αυτό το vocal βάζει προβλήματα –ίσως χρειάζεται περίφραση για ν’ αποδοθεί καλά, ίσως πάλι να αρκεί το σχετικά απλό «υπάρχουν ακόμη κάποιοι θορυβώδεις πεμπτοφαλαγγίτες μέσα στην επιστημονική κοινότητα…». Πάντως, όποια απόδοση και να διαλέξει κανείς, καλή θα είναι μπροστά σ’ αυτό το ανεκδιήγητο φωνή πέμπτης στήλης.

 

Αλλά κάτι μου λέει πως θα επανέλθω στην κάκιστη αυτή μετάφραση.

 

 

 

 

 

 Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος