Έπεα αλλά όχι πτερόεντα (2): Τα ρούχα των Μανιχαίων

 

Ο ίδιος φίλος που έγραψε το κειμενάκι για τα μεταφραστικά λάθη στον υποτιτλισμό της ταινίας "Το μάτι του Βισύ", μου έδωσε μια βιντεοκασέτα στην οποία είχε γράψει δυο ταινίες ιστορικού περιεχομένου, τη μια με θέμα τη ζωή του Αγίου Αυγουστίνου και την άλλη για το Σωκράτη, που τις είχε μεταδώσει το κανάλι της Βουλής. "Άλλο να σου λέω, κι άλλο να τα δεις με τα μάτια σου", μου είπε. Και δεν εννοούσε την ποιότητα των ταινιών αλλά τα μαργαριτάρια των υποτίτλων. Να πω εδώ ότι οι ταινίες ήταν ιταλικές και πολύ αξιόλογες, γυρισμένες από τον Ρομπέρτο Ροσσελίνι, παναπεί έχουν και αυτοτελή καλλιτεχνική αξία, δεν είναι ξερά ντοκιμαντέρ.

 

Προσοχή, το έχω ξαναπεί και το ξαναλέω εδώ: δεν αγνοώ τις άθλιες συνθήκες στις οποίες δουλεύουν οι συνάδελφοι που υποτιτλίζουν ταινίες, συχνά χωρίς να βλέπουν καν την ταινία και με αμοιβές αστείες. Όμως, και πάλι, είναι αυτό δικαιολογία; Έπειτα, όταν επικρίνει κανείς τον υποτιτλισμό, ο ψόγος δεν πάει στον υποτιτλιστή, αλλά στην εταιρεία που τον επέλεξε και που τον αμείβει αισχρά, και κυρίως στον τηλεοπτικό σταθμό που προσφέρει προϊόν δεύτερης ποιότητας. Ειδικά μάλιστα στην προκειμένη περίπτωση, που ο τηλεοπτικός αυτός σταθμός δεν είναι κάποιο ιδιωτικό κανάλι, αλλά ο σταθμός της Βουλής που υποτίθεται ότι έχει και ένα παιδευτικό σκοπό, και έχει άλλωστε δείξει έως τώρα καλό γούστο στην επιλογή του προγράμματός του. Γι' αυτό και τα γράφω εδώ, μήπως και διαλέξουν καλύτερους συνεργάτες.

 

Ξεκίνησα λοιπόν να βλέπω την πρώτη ταινία που είχε θέμα της τον Άγιο Αυγουστίνο. Ο οποίος Αυγουστίνος, λέει η εγκυκλοπαίδεια, γεννήθηκε στην Ταγάστη της Βόρειας Αφρικής (τώρα στην Αλγερία) και μετά έγινε επίσκοπος στην Ιππώνα, όπου και πέθανε αρκετά αργότερα. Ο φίλος που έκανε τον υποτιτλισμό, προφανώς δεν άνοιξε εγκυκλοπαίδεια· η μεν Ταγάστη τη γλύτωσε φτηνά, διότι έγινε Ταγκάστη, ενώ η Ιππώνα όχι μόνο έχασε το ωμέγα της αλλά έπαψε και να κλίνεται κι έγινε η Ιππόνα της Ιππόνα, σαν να ήταν γιαπωνέζικο τοπωνύμιο. Αγνώριστοι έγιναν και διάφοροι άλλοι φίλοι του Αυγουστίνου, όπως ο Αλύπιος, που πολύ θα λυπόταν αν έβλεπε να τον γράφουν ο Αλίπιο του Αλίπιο. Αλλά αυτά βεβαίως είναι πταίσματα.

 

Σε μια στιγμή, στην αρχή του έργου, οι συνομιλητές διεκτραγωδούν την κακή κατάσταση που επικρατεί στην αυτοκρατορία, και λέει ένας: l'impero è diviso e discorso, δηλαδή ότι η αυτοκρατορία είναι διαιρεμένη και επικρατεί αναστάτωση, ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων.

 

Μεταφράζει ο ερίφης: Ο αυτοκράτωρ είναι διασπασμένος και ασύμφωνος.

 

Εντάξει, δεν προσέχει, μπέρδεψε το impero (αυτοκρατορία) με το imperatore (αυτοκράτορας). Δεν διαβάζει αυτό που γράφει; Ή πιστεύει ότι οι Ρωμαίοι είχαν ανακαλύψει τη διάσπαση του ατόμου (έστω, του αυτοκρατορικού ατόμου); Μόνο η καθαρευουσιανιά τον μάρανε, να γράψει "ο αυτοκράτωρ", λες κι αν έγραφε "ο αυτοκράτορας" θα στενοχωριόταν ο διασπασμένος και ασύμφωνος εστεμμένος.

Και δεν πρόκειται για αβλεψία: κι άλλη μια φορά, νωρίτερα, έκανε πάλι το ίδιο ανοσιούργημα.

 

Λίγο αργότερα, οι φίλοι του Αυγουστίνου μαζεύουν τα βιβλία του και διαβάζουν τους τίτλους: Τα ρούχα των Μανιχαίων! λέει ένας. Ξέραμε βέβαια ότι ο Αυγουστίνος πριν αφιερωθεί στην εκκλησία είχε γνωρίσει από κοντά τις ηδονές του κόσμου, αλλά αγνοούσα ότι είχε τόσο γερή ενδυματολογική κατάρτιση ώστε να γράφει πραγματεία για τις ενδυμασίες των Μανιχαίων. Ή μήπως δεν πρόκειται για ενδυμασίες; Ο κακομοίρης ο Ιταλός είχε πει: I costumi dei Manichei, παναπεί "Τα ήθη των Μανιχαίων", αλλά ο φίλος μας, αγνοώντας την άλλη σημασία, άκουσε costumi και τους έραψε κουστούμι! Κουστουμιά ο Μανιχαίος, που λέει και το ανέκδοτο!

 

Μετά από τα ρούχα των Μανιχαίων,  όπως καταλαβαίνετε, βγήκα από τα ρούχα μου και μου ήταν αδύνατο να συνεχίσω την καταγραφή των ατοπημάτων· προτίμησα να αφοσιωθώ στην παρακολούθηση της ταινίας.

 

  

 

 

 

Επιστροφή στις σελίδες για τον υποτιτλισμό
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2006 Νίκος Σαραντάκος