Και η στρατιά των ερμαφρόδιτων τύπων πυκνώνει

 

Ερμαφρόδιτους τύπους λέω εκείνα τα επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά που χρησιμοποιούν τον αρσενικό τύπο, όπως η βουλευτής, η δήμαρχος, η υπουργός. Να διευκρινίσω ότι ο όρος αυτός δεν είναι ο επίσημος, είναι δική μου πατέντα ή ίσως αυθαιρεσία, και μ’ έχει ευγενικά μαλώσει γι’ αυτό ο φίλος Θ. Μωυσιάδης στο ιστολόγιο Linguarium· ο καθιερωμένος όρος είναι επίκοινα ονόματα. Δείτε όμως και το καλοθρεμμένο υστερόγραφο.

 

Το κακό με τα ερμαφρόδιτα ουσιαστικά είναι ότι δεν αρκούνται σε εκείνα τα προπύργια όπου ένας συνδυασμός γραμματικής και ανδροκρατίας δυσκολεύει την καθιέρωση του θηλυκού τύπου, σαν αυτά που ανάφερα παραπάνω, αλλά και (νόμος της αναλογίας, βλέπετε) θέλουν να επεκταθούν και να κυριέψουν (ή να ξανακυριέψουν) και τα ονόματα όπου ο θηλυκός τύπος υπάρχει, είναι ομαλότατος και γενικά αποδεκτός. Έτσι βλέπουμε τα τέρατα που έχω στηλιτεύσει και από το κοτσανολόγιο, όπως «της εκπαιδευτή».

 

Τις προάλλες, σε εκπομπή της τηλεόρασης γινόταν συζήτηση για το πρόσφατο σκάνδαλο του ντόπινγκ και συμμετείχε και η κυρία Άρια Αγάτσα, η οποία παρουσιάζει τα αθλητικά στην τηλεόραση και είχε κατέβει υποψήφια με μεγάλο κόμμα στις τελευταίες εκλογές. Επειδή ο δημοσιογράφος την παρουσίασε με τη δεύτερη αυτή ιδιότητα, της υποψήφιας βουλευτίνας, η ίδια θεώρησε σωστό να τονίσει και την πρώτη, που άλλωστε ήταν πιο σχετική με το θέμα της ντόπας (ή της φαρμακοδιέγερσης για να μην είναι τόσο επιλήψιμο).

 

Είπε λοιπόν «Είμαι αθλητική συντάκτης» (ή ίσως θα το έγραφε «αθλητική συντάκτις», ποτέ δεν ξέρεις). Όμως, ωγαθή, το επαγγελματικό ουσιαστικό «ο συντάκτης» δίνει πολύ εύκολο και καθιερωμένο θηλυκό, «η συντάκτρια». Τι κερδίζετε με τον ερμαφροδιτισμό; Γίνεται πιο επίσημη τάχα η ιδιότητά σας; Το λεξικό μάς λέει ότι ο τύπος «συντάκτρια» εμφανίζεται από το 1874 –πόσα πια χρόνια θέλετε για να τον θεωρήσετε καθιερωμένο;

 

Αλλά βέβαια, τα γλωσσικά μουστάκια δίνουν περισσότερην επισημότητα στην ιδιότητα κάποιου, οπότε το «η συντάκτης», αν και ερμαφρόδιτο, θεωρείται επισημότερο, έστω και από πολιτεύτρια ενός κόμματος που επαγγέλλεται σοσιαλιστικά ιδεώδη και χειραφέτηση των γυναικών…

 

 

 

 

ΥΓ Υποσχέθηκα ένα καλοθρεμμένο υστερόγραφο, σχετικά με το αν είναι ή όχι εύστοχος ο όρος «ερμαφρόδιτοι τύποι». Από τη συζήτηση του βιβλίου μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» στο ιστολόγιο Linguarium ξεσηκώνω απόσπασμα της παρέμβασης του Τιπούκειτου:

 

Στις Νεφέλες (στ. 660-691) ο Σωκράτης κατακεραυνώνει τον μπουμπούνα μαθητή του τον Στρεψιάδη με καταιγισμό γλωσσικών ερωτήσεων, που δείχνουν, υποτίθεται, πόσο προχωρημένες είναι οι γλωσσικές θεωρίες του φιλοσόφου. "Δεν γίνεται", λέει ο Σωκράτης, "να λες αλεκτρυόνα και το κοκόρι και την πουλάδα. Το αρσενικό θα το πεις αλέκτορα, ενώ το θηλυκό αλεκτρύαινα". Ο Στρεψιάδης εντυπωσιάζεται δεόντως. "Και δεν μου λες, για να 'χουμε καλό ρώτημα", συνεχίζει ο Σωκράτης, "τη σκάφη πώς τη λες;" "Πώς να την πω;", απαντάει ο Στρεψιάδης, "κάρδοπον τη λέω, όπως όλος ο κόσμος". "Βλέπεις που δεν ξέρεις τί σου γίνεται;", αντεπιτίθεται ο Σωκράτης. "Πρέπει να λες καρδόπη, όπως λες και Κλεωνύμη." Το μάθημα γλωσσολογίας ολοκληρώνεται αριστοφανικώ τω τρόπω με πολιτικοσεξουαλικό αστείο. "Για πες μου τώρα", συνεχίζει απτόητος ο Σωκράτης, "πώς θα φωνάξεις του Αμεινία αν τον δεις στον δρόμο;" "Ε πώς αλλιώς", απαντάει ο Στρεψιάδης, "Αμεινία θα του φωνάξω". "Ε τα βλέπεις που τον φωνάζεις σαν να ήταν γυναίκα -- η Αμεινία;", συνεχίζει ο Σωκράτης. "Και με το δίκιο μου", απαντάει ο Στρεψιάδης (πονηρός ο βλάχος), "αφού δεν έχει πάει στρατό".

Τι δηλοί ο μύθος; Ότι ουσιαστικά σαν τα ο/η αλεκτρυών, η κάρδοπος κτλ. γίνονταν ήδη αισθητά από τον πέμπτον αιώνα ως (κυριολεκτικώς) ερμαφρόδιτα. Ο όρος, λοιπόν, που διάλεξε ο φίλος Ν.Σ. είναι κάθε άλλο παρά άστοχος και ίσως αξίζει μάλιστα να καθιερωθεί στη θέση του άχρωμου "επίκοινον".

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο