Εντελώς αποτυχημένος , λέμε

 

Διαβάζω στην Καθημερινή της Κυριακής 6.4.2008 για την παραίτηση του Ιρλανδού πρωθυπουργού Μπέρτι Άχερν εξαιτίας οικονομικών σκανδάλων. Το άρθρο, με τίτλο  «Το αντίο ενός χαρισματικού διεφθαρμένου» είναι μετάφραση από την αγγλική Guardian, όπως δηλώνεται ρητά. Αυτό που δεν δηλώνεται, αλλά φαίνεται αμέσως μόλις διαβάσεις λίγες γραμμές, είναι ότι πρόκειται για κακή μετάφραση.

            Δεν θα ασχοληθώ αναλυτικά με τη μετάφραση αυτή· αρκεί ένα μόνο παράδειγμα, ένα μεταφραστικό λάθος που δυστυχώς είναι αρκετά διαδεδομένο. Διαβάζουμε λοιπόν ότι ο Άχερν κατηγορείται ότι πήρε μεγάλα ποσά από ιδιώτες και ότι «απέτυχε να καταβάλει φόρους για τουλάχιστον ένα μέρος αυτών των χρημάτων».

            Δηλαδή πώς απέτυχε; Μήπως είχε συμπληρώσει τη φορολογική του δήλωση αλλά δεν κατάφερε να τη βάλει στο γραμματοκιβώτιο; Διότι, στα ελληνικά, όταν λέμε «απέτυχε» εννοούμε ότι δεν καταφέρνουμε να κάνουμε κάτι που το επιδιώκουμε και το θέλουμε, ότι δεν καταφέρνουμε να πραγματοποιήσουμε το σκοπό μας. Απέτυχε να εκλεγεί δήμαρχος, απέτυχε στις εξετάσεις, απέτυχε να πείσει τους δικαστές για την αλήθεια των λεγομένων του. Άρα, στα ελληνικά, αυτό που καταλαβαίνουμε είναι ότι είχε κάθε καλή διάθεση να πληρώσει φόρους, προσπάθησε μάλιστα, αλλά δεν τα κατάφερε. Εντελώς ανίκανος, μιλάμε.

            Στην πραγματικότητα βέβαια, τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ο Άχερν καθόλου δεν επιδίωκε να πληρώσει φόρους· να μην πληρώσει επιδίωκε, και δεν πλήρωσε άλλωστε, κι αυτό έλεγε το πρωτότυπο κείμενο: he had failed to pay tax. Όμως, αγαπητοί, ανοίξτε και κανένα λεξικό: το fail δεν σημαίνει μόνο αποτυγχάνω, σημαίνει επίσης «αμελώ, παραλείπω» να κάνω κάτι. Πολλές φορές στα ελληνικά μεταφράζεται απλούστατα «δεν κάνω κάτι». Και στην προκείμενη περίπτωση, η φράση: «Μήπως το ότι απέτυχε να καταβάλει φόρους» στα ελληνικά πρέπει να μεταφραστεί: «Μήπως το ότι δεν κατέβαλε φόρους».

            Ξαναλέω, το λάθος αυτό είναι αρκετά συχνό· πολλοί μεταφράζουν πάντοτε «αποτυγχάνω» το fail, χωρίς να σκεφτούν αν ταιριάζει. Οπότε χρήσιμο είναι να το ξέρουμε για να το αποφεύγουμε, αν και βέβαια κάθε επαγγελματίας μεταφραστής το έχει υπόψη του και το αποφεύγει (εκτός αν μεταφράζει με αυτόματο πιλότο).

            Τώρα, ο άνθρωπος που μετέφρασε το άρθρο του Γκάρντιαν στην Καθημερινή δεν μου φαίνεται να ήταν επαγγελματίας μεταφραστής. Είπα ότι δεν θα προχωρήσω σε αναλυτική κριτική της μετάφρασής του, αλλά δεν αντέχω στον πειρασμό και παραθέτω μια μόνο αριστουργηματική πρόταση, ασχολίαστη, καθώς και το αγγλικό πρωτότυπο:

It was a trick worthy of the deceptively brilliant politician he has always been.

Και η «ελληνική» απόδοση:

Ήταν ένα τέχνασμα ανάλογο της πολιτικής εικόνας ενός (απατηλά) ευφυούς πολιτικού που πάντοτε ήταν.

Εδώ ο σχολιαστής βάζει πεντέξι θαυμαστικά και σταματάει να ασχολείται με το θέμα.

 

 

Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος