Ο ισραηλινός Αντρέ Γκλιξμάν

 

Σε άρθρο της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας μεταφρασμένο από τη Μοντ Ντιπλοματίκ, βρίσκω δυο περιπτώσεις παραπλανητικής μετάφρασης, αν και ενδεχομένως «σωστής». Όλο το άρθρο, που μιλάει για τη Γάζα, μπορείτε να το βρείτε εδώ.

 

Θα αρχίσω από την απλούστερη περίπτωση. Πρόκειται για μια περίπτωση «μεταφραστικού τακτ», δηλαδή φροντίδας για τον αναγνώστη, για την οποία έχουν γράψει κι άλλοι παλιότερα. Στην εφημερίδα διαβάζω το εξής:


Πρόκειται για εξόφθαλμη ανα-
λήθεια: οι Παλαιστίνιοι δεν ανα-
γνώρισαν τον γείτονά τους -που εί-
ναι και κατοχική δύναμη από το
1988- και ο αραβικός κόσμος δεν
του έτεινε το χέρι, το 2002, στο
Ισραήλ για εξομάλυνση με αντάλ-
λαγμα την αποχώρησή του από τα
κατεχόμενα εδάφη;


Το έχω χωρίσει έτσι όπως είναι τυπωμένο στις στήλες της εφημερίδας. Στη δεύτερη αράδα, διαβάζω πως οι Παλαιστίνιοι δεν αναγνώρισαν το Ισραήλ, και πρέπει να φτάσω στην ένατη (!) αράδα για να συνειδητοποιήσω ότι μάλλον το αναγνώρισαν και ότι τόση ώρα διαβάζω μιαν αρνητική ρητορική ερώτηση.
Φυσικά, αν ο μεταφραστής σκεφτόταν λιγάκι τον καημένο τον αναγνώστη, υπήρχε τρόπος να τον προϊδεάσει, απλούστατος τρόπος: με μια λεξούλα, τάχα ή μήπως, στην αρχή. Μήπως οι Παλαιστίνιοι δεν αναγνώρισαν....;

 

Μια άλλη βέβαια λύση, πολύ πιο ριζική, για παρόμοιες περιπτώσεις, την οποία πρότεινε ο φίλος Κώστας όταν συζήτησα το θέμα αυτό στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία, θα ήταν να καθιερώσουμε, σαν τους ισπανούς, το ανεστραμμένο ερωτηματικό στην αρχή της πρότασης. Μέχρι όμως να γίνει αυτό, ένα απλό «μήπως» λύνει καλούτσικα το πρόβλημα και δεν νομίζω ότι βαραίνει τόσο τη φράση.

 

Πάμε στη δεύτερη περίπτωση, την πιο μπερδεμένη. Ο αρθρογράφος, κατηγορεί τους υπερασπιστές του Ισραήλ, και λέει:

 

Στην ιστοσελίδα του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών Υποθέσεων, ο Μπεν Ντρορ Γεμίνι δηλώνει: «Μερικοί από τους χειρότερους επικριτές του Ισραήλ έγραψαν ότι, για κάθε ισραηλινό νεκρό, μετρούμε μια εκατοντάδα παλαιστίνιους νεκρούς. Λέγεται ότι η μισή αλήθεια είναι χειρότερη από το ψέμα. Αλλά εδώ δεν είναι καν η μισή αλήθεια: είναι μία απάτη. Στην πραγματικότητα, τα χρόνια που εκτοξεύονταν ρουκέτες σε έναν άμαχο πληθυσμό δεν είναι ζήτημα υπολογισμού των απωλειών».

Αφού δεν αισθάνεται καν τη στοιχειώδη συμπόνια, ο ισραηλινός Αντρέ Γκλιξμάν(3) θα μπορούσε τουλάχιστον να δεχθεί αυτούς τους αριθμούς: (…)


Εγώ που το διαβάζω, βλέπω ότι υπάρχει κάποιος ισραηλινός, ονόματι Αντρέ Γκλιξμάν, ο οποίος δεν αισθάνεται συμπόνια κτλ. Βέβαια, εγώ προσωπικά, ξέρω ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, ότι ο Γκλιξμάν είναι γάλλος φιλόσοφος, πρώην αριστεριστής και νυν σαρκοζικός, εβραίος μεν αλλά όχι ισραηλινός! Πόσοι όμως το ξέρουν αυτό; Μην ξεχνάμε ότι  ο Γκλιξμάν δεν είναι δα mondialement connu ή εν πάση περιπτώσει είναι πολύ λιγότερο γνωστός στον μέσο Έλληνα αναγνώστη απ’ ό,τι στον μέσο Γάλλο αναγνώστη του πρωτοτύπου. Το συναισθάνεται αυτό ο επιμελητής της έκδοσης, και βάζει προσθήκη στην υποσημείωση (η οποία αρχικά παραπέμπει σε άρθρο του Γκλιξμάν), όπου εξηγεί ποιος είναι ο Γκλιξμάν. Ωστόσο, δεν ανατρέχουν όλοι στις υποσημειώσεις, που δεν είναι καν υποσημειώσεις αλλά τελοσημειώσεις, τέσσερις σελίδες πιο πέρα.

Διότι βέβαια αυτός που δεν αισθάνεται τη στοιχειώδη συμπόνια, δεν είναι ο Γκλιξμάν, αλλά ο Μπεν Ντρορ Γεμινί, που είναι το ισραηλινό αντίστοιχο του Γκλιξμάν και πιστεύω πως ο μεταφραστής είχε καθήκον να επέμβει στο κείμενο, με δυο λεξούλες, να πει π.χ. «το ισραηλινό αντίστοιχο του Α.Γ.» ή να πει «αυτός ο ισραηλινός Γκλιξμάν», ή κάτι ανάλογο, κι όχι να νίψει τας χείρας του στην υποσημείωση. Να υποψιάσει δηλαδή τον αναγνώστη ότι δεν τα λέει αυτά ο Γκλιξμάν!

 

Να προσέξουμε κάτι, που το επισήμανε ο φίλος Νίκος Λίγγρης όταν το συζητήσαμε στη Λεξιλογία: η αναφορά του μικρού ονόματος μπερδεύει ακόμα πιο πολύ τον αναγνώστη. Στα ελληνικά, λέμε π.χ. «ο Έλληνας Λεπέν» και καταλαβαίνουμε αμέσως ότι δεν πρόκειται για τον Γάλλο ακροδεξιό πολιτικό αλλά για το ντόπιο ερζάτς του (δεν λέω ονόματα γιατί κάνει μηνύσεις). Αν όμως διαβάσουμε «ο Έλληνας Ζαν-Μαρί Λεπέν» θα κοντοσταθούμε… μήπως είναι άλλος; Κάποιος άλλος που Έλληνας, θα μας περάσει απ’ το μυαλό.

Τώρα, κανονικά θα έπρεπε να έχω το πρωτότυπο, διότι υποψιάζομαι πως έλεγε cet André Glucksmann israélien. Όμως, τα πρωτότυπα της Μοντ Ντιπλοματίκ φυλάγονται σαν εφτασφράγιστα μυστικά αν δεν είσαι συνδρομητής, και δεν είμαι. Βρήκα όμως την ισπανική και την αγγλική μετάφραση του κειμένου. Ο ισπανός μεταφραστής, εδώ, μεταφράζει πράγματι «αυτός ο ισραηλινός…»: este André Glucksmann israelí. Ο άγγλος όμως μεταφραστής μάλλον παρασύρθηκε από το πρωτότυπο και την πάτησε χειρότερα από τον δικό μας, διότι βρίσκω εδώ να λέει: Unable to feel even the most elementary compassion, the pro-Israeli André Glucksmann should at least accept the numbers, δηλαδή αποδίδει την έλλειψη συμπόνιας όχι στον ισραηλινό Μπεν Ντρορ Γεμινί, αλλά στον φιλοϊσραηλινό Γκλιξμάν!

 

Συμβαίνουν και εις Λονδίνον, τελικά.

 

ΥΓ: Το Γκλιξμάν το γράφω έτσι για να υπάρχει ομοιομορφία με το κείμενο της εφημερίδας. Θα προτιμούσα Γκλικσμάν. Επίσης, η φράση τα χρόνια που εκτοξεύονταν ρουκέτες σε έναν άμαχο πληθυσμό δεν είναι ζήτημα υπολογισμού των απωλειών σας δίνει να καταλάβετε πως το κείμενο είχε κι άλλα μεταφραστικά προβλήματα, αλλά αυτά δεν εμπόδιζαν την κατανόηση.

 

 

 

Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2009 Νίκος Σαραντάκος