Οι ικανοί στρατιώτες και οι όχι και τόσο ικανοί μεταφραστές

 

Στην Κύρου Ανάβαση του Ξενοφώντα, στο Β’ κεφάλαιο του Α’ βιβλίου, διαβάζουμε στη μετάφραση ότι ο Κύρος, ετοιμάζοντας την εκστρατεία του προς το εσωτερικό της Ασίας ενάντια στον βασιλιά αδελφό του, κάλεσε τον Ξενία, τον διοικητή των μισθοφορικών στρατευμάτων, να έρθει κοντά του και να φέρει μαζί του «όλους τους στρατιώτες εκτός από εκείνους που ήταν ικανοί να φυλάξουν τις ακροπόλεις». (δική μου η υπογράμμιση)

 

Τι εννοεί εδώ; Μήπως εννοεί ότι έπρεπε να αφήσει πίσω στα μετόπισθεν όλους τους ικανούς; Δηλαδή να πάρει μαζί του μόνο τους ανίκανους, τους άχρηστους, τους σκερβελέδες; Αν έτσι έγινε, διόλου περίεργο που ηττήθηκε ο Κύρος στη μάχη –αλλά εμείς ξέρουμε ότι οι έλληνες μισθοφόροι ήταν λεβέντες, οπότε; Μήπως πάλι εννοεί ο Ξενοφώντας ότι άφησε πίσω του εκείνους που είχαν ιδιαίτερες ικανότητες στο να φυλάνε ακροπόλεις, τίποτα μάστορες δηλαδή των οχυρωματικών έργων και της τειχομαχίας, και έστειλε στον Κύρο όσους είχαν ειδίκευση σε άλλες πτυχές της στρατιωτικής τέχνης;

 

Όχι, η απάντηση είναι πιο απλή, αν δούμε το αρχαίο κείμενο. Λέει λοιπόν (παραλείπω περισπωμένες και δασείες γιατί ο Ξενοφώντας δεν ήξερε να τις γράφει): ήκειν παραγγέλλει λαβόντα τους άλλους πλην οπόσοι ικανοί ήσαν τας ακροπόλεις φυλάττειν.

 

Τη ζημιά μάς την έκανε το επίθετο ικανός, το οποίο δεν έχει μόνο τη σημασία ικανός, παρά έχει και τη σημασία αρκετός, επαρκής. Να προσεχτεί ότι τη σημασία αυτή τη διατηρεί ακόμα και σήμερα, όταν λογουχάρη λέμε ότι η εκδρομή δεν έγινε επειδή δεν συγκεντρώθηκε ικανός αριθμός συμμετεχόντων –φανερό είναι ότι εδώ ικανός σημαίνει επαρκής. Οπότε, απλούστατα, ο Κύρος παράγγειλε στον Ξενία να φέρει μαζί του όλους τους στρατιώτες «αφήνοντας μόνο όσους ήταν αρκετοί για να φυλάνε την κάθε ακρόπολη», καταλέξη, ή «εκτός από δύναμη επαρκή για τη φύλαξη των ακροπόλεων» ή κάτι τέτοιο, αλλά προς Θεού όχι «εκείνους που ήταν ικανοί»!

 

Το πιο περίεργο είναι ότι πιο κάτω στον ίδιο τόμο, εκεί που ο Κύρος για να δελεάσει τους Έλληνες λέει ότι δώρα φτάνουν και περισσεύουν για όλους και αυτό που τον ανησυχεί είναι μην και δεν έχει αρκετούς φίλους για να τούς χαρίσει δώρα, όπου το αρχαίο κείμενο χρησιμοποιεί πάλι τη λέξη ικανός (αλλά μη ουκ έχω ικανούς οις δω), ο μεταφραστής το αποδίδει σωστά: μήπως δεν διαθέτω αρκετούς φίλους για να τούς ανταμείψω.

 

Αλλά το έχω παρατηρήσει κι άλλη φορά, ότι μερικές μεταφράσεις του Κάκτου έχουν γίνει με χριστιανικό τρόπο, δηλαδή έτσι που να μην γνωρίζει η αριστερά τους τι κάνει η δεξιά τους.







 

Επιστροφή στο Κομπολόι του Δραγουμάνου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος