Ηγερία των σχιζολεκτών ή Μάτα Χάρι του δημοτικισμού;

 

Μιλάω για την Καλλίστη Ντε Λα Γραμμάτικα του Πρώτου Θέματος, αν και στα τελευταία της άρθρα το επίθετο το έκοψε και υπογράφει σκέτα Καλλίστη (σε μια κρίση ειλικρίνειας, είπαν οι κακές γλώσσες, μια και δεν έχει καλές σχέσεις με τη γραμματική).

 

Για όσους δεν το ξέρουν, εδώ και αρκετούς μήνες (από τα Χριστούγεννα του 2007, για την ακρίβεια) δημοσιεύεται στο κυριακάτικο Πρώτο Θέμα μια στήλη για γλωσσικά θέματα, με τον σκανδαλιστικό τίτλο «Γλώσσα με γλώσσα», την οποία υπογράφει κάποια (κάποιος;) με το ψευδώνυμο Καλλίστη. Η στήλη είναι γραμμένη σε βαρύ πολυτονικό, χωρίς απλουστεύσεις και παραχωρήσεις. Η Καλλίστη όχι μόνο βάζει περισπωμένη στη λ. γλώσσα (ενώ η τελευταία πολυτονική γραμματική το είχε απλοποιήσει σε οξεία) αλλά επίσης χρησιμοποιεί βαρείες, δασείες στο ρο, δασεία και κορωνίδα στο διπλό ρο (π.χ. καταῤῥίψει).

 

Επίσης, η Καλλίστη είναι φανατική σχιζολέκτρια. Χωρίζει τις λέξεις που κάποτε γράφονταν χωριστά αλλά εδώ και δεκαετίες ή αιώνες έχει επικρατήσει να γράφονται μονολεκτικά: το δηλαδή το γράφει δήλα δη (για την ακρίβεια: δῆλα δὴ) ενώ το μήπως το γράφει μη πως (για την ακρίβεια: μή πώς, γραφή πρωτότυπη που είναι λάθος με οποιαδήποτε γραμματική κι αν την εξετάσεις).

 

Αυτή η εκζήτηση οδήγησε τον φίλο Νίκο Λίγγρη (από κείμενα του οποίου στο φόρουμ Λεξιλογία έχω αντλήσει πολύ μεγάλο μέρος του υλικού για αυτό το σημείωμα) να διατυπώσει την υποψία ότι στην πραγματικότητα η Καλλίστη (τέως Ντελαγραμμάτικα) είναι κάποιος γνωστός μονοτονιστής που επιδιώκει με τις υπερβολές αυτές να τρομάξει και τους τελευταίους νοσταλγούς του πολυτονικού. Προσωπικά πιστεύω πως η Καλλίστη είναι ειλικρινής.

 

Σαν φανατική πολυτονίστρια, η Καλλίστη έχει θρηνήσει στα κείμενά της (και συγκεκριμένα στο φ. 174 της 22.6.08) την απώλεια της δασείας, που μας έκανε να λέμε «αντιηλιακό» ενώ η λ. ήλιος έπαιρνε δασεία (άρα, θα «έπρεπε» να πούμε *ανθηλιακό, εννοεί). Βέβαια, όχι μόνο η «αντηλιά» ειπώθηκε σε μια εποχή που γράφαμε με δασείες, αλλά και, όπως θυμίζει ο Λίγγρης, οι «αντήλιοι δαίμονες» υπάρχουν από την αρχαιότητα (δαίμονές τ’ αντήλιοι στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου· οι εις ανατολήν ορώντες εξηγεί ο αρχαίος σχολιαστής).

 

Όμως, ενώ κόπτεται που χάσαμε την τόσο απαραίτητη, τάχα, δασεία, η ίδια που την έχει κορώνα στο κεφάλι της δεν την χρησιμοποιεί πάντοτε, και κυρίως δεν τη χρησιμοποιεί όταν πρέπει. Στο φ. 176 (6.7.08) γράφει την Έλενα με ψιλή (ενώ η Ελένη δασυνόταν), ενώ επίσης με ψιλή έχει γράψει την ιστοσελίδα (στις 27.1.08,  ο ιστός δασυνόταν όμως) και τους Οτεντότους (στις 27.4.08, ενώ οι Οτεντότοι επίσης έπαιρναν δασεία τον παλιό καιρό).

 

Η αιτία για τις ανορθογραφίες αυτές βρίσκεται στο ότι τα κείμενα της Καλλίστης περνάνε από κάποιον πολυτονιστή σαν της Ματζέντας, δηλαδή ένα πρόγραμμα υπολογιστή που περνάει μόνο του τις δασείες και τις περισπωμένες. Αυτό το φαινόμενο το είχα εντοπίσει παλιότερα και σε άλλους δήθεν πούρους και ντούρους –αλλά στην πραγματικότητα γιαλαντζί– πολυτονιάτες, που ενώ σκίζουν τα ρούχα τους για την πολύτιμη δασεία, την κυματιστή περισπωμένη και τη λάγνα υπογεγραμμένη, στην πραγματικότητα δεν ξέρουν να τις βάζουν και γι’ αυτό γράφουν με μονοτονικό όπως όλος ο κόσμος και μετά περνάνε το κείμενό τους από το πρόγραμμα πολυτονισμού, ώστε να κάνουν άκοπα τη φιγούρα τους, ότι τάχα μου διατηρούνε άσβεστη τη φλόγα.

 

Όμως, ο Πολυτονιστής είναι πρόγραμμα, άρα έχει περιορισμένη νοημοσύνη, ή εν πάση περιπτώσει έχει διαφορετική από τη δική μας. Αν μια λέξη δεν είναι στο λεξιλόγιό του, δεν την ξέρει· δεν μπορεί να σκεφτεί ο Πολυτονιστής ότι αφού ο ιστός έπαιρνε δασεία, δασεία θα παίρνουν και τα σύνθετά του (ιστοσελίδα) ή ότι η Έλενα είναι παραλλαγή της Ελένης. Κι έτσι, τους βάζει ψιλή, όπως είναι ρυθμισμένο να βάζει σε όλες τις άγνωστές του λέξεις, εφόσον στατιστικά η ψιλή υπερτερεί.

 

Κι έτσι, ξεσκεπάζει και τους γιαλαντζί οπαδούς του πολυτονικού, σαν την Καλλίστη. Πέρα από τις δασείες, υπάρχει κι ένα άλλο αλάθευτο σημάδι που δείχνει πως έχει ‘δουλέψει μηχανάκι’ σε πολυτονικό κείμενο: οι περισπωμένες στα εγκλιτικά. Κι αυτό το βρίσκουμε στα κείμενα της Καλλίστης. Για παράδειγμα: ἐπιλέγει νὰ μοιραστεῖ τὴ ζωὴ τῆς μ’ ἕναν ἄντρα (φ. 175). Αυτό φωνάζει από μακριά· άνθρωπος είναι αδύνατο να βάλει περισπωμένη, μόνο ο κομπιούτερ, που δεν μπορεί ο καημένος να ξεχωρίσει το εγκλιτικό της που πρέπει να μείνει άτονο (να μοιραστεί τη ζωή της) από το κτητικό (τη ζωή της Μαρίας), το οποίο θα ήθελε πράγματι περισπωμένη.

 

Στο τελευταίο (φ. 182, 17.8.2008) σημείωμά της, η Καλλίστη επιτίθεται στο βιβλίο «Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;» που έχει γραφτεί από δύο φιλολόγους, μέλη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Το βιβλίο αυτό το έχω κι εγώ σχολιάσει στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων». Το βρήκα αναμφισβήτητα χρήσιμο και καλογραμμένο, αλλά έχω σοβαρές διαφωνίες μαζί του σε ορισμένα σημεία·  ιδίως στην ενότητα με τις παροιμιώδεις φράσεις που τάχα τις λέμε λάθος, όπου πιστεύω πως το βιβλίο πέφτει σε «κειτουκιτισμό» δηλαδή αγνοεί τη σημερινή χρήση μιας φράσης σε μια μάταιη προσπάθεια να διατηρήσει την πρώτη μορφή της. Όμως, ας μη λοξοδρομούμε, αυτό το θέμα αξίζει άλλο σημείωμα. Φυσικά, η Καλλίστη επικρίνει το βιβλίο «από τα δεξιά», δηλαδή θεωρεί πως κάνει απαράδεκτες απλοποιήσεις και συγκεντρώνει τους μύδρους της στη λέξη επιτόπου, που το βιβλίο τη γράφει μονολεκτικά, ενώ η ίδια θα την ήθελε χωρισμένη, «επί τόπου».

 

Και επειδή ο τίτλος του βιβλίου είναι «Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά», η Καλλίστη απαντά: «Δεν μας τα λένε καθ’ όλου καλά». Θα προσέξατε βέβαια το διαμελισμένο καθόλου, που έπεσε θύμα της μανιακής σχιζολέκτριας με το πριγιόνι. Το καθόλου, βέβαια, το βρίσκουμε γραμμένο μονολεκτικά ήδη σε αρχαία κείμενα (π.χ. στον Αριστοτέλη), και όχι μία φορά αλλά χιλιάδες.  Και σωστά σχολιάζει ο Λίγγρης: Να επισημάνω ότι το καθόλου μάς παραδίδεται σαν μία λέξη ήδη στα κείμενα των αρχαίων, αλλά κυρίως ότι, αν το γράψουμε με δύο λέξεις, δίνουμε έμφαση στη σημασία που είχε στους αρχαίους: γενικά και όχι ουδαμώς.

 

Σαν ένδειξη του ότι υπάρχει θεία δίκη, σ’ αυτό το τερατώδες «καθ’ όλου» της Καλλίστης το όμικρον έχει ψιλή –ενώ βέβαια ήθελε δασεία. Πρόκειται για λάθος του προγράμματος, που έκανε τον κόπο να το ελέγξει ο Ν. Λίγγρης. Αν βάλετε στον πολυτονιστή «καθ’ όλου» θα σας το γράψει, πάντα, με ψιλή-οξεία. Άλλη μια ανεξίτηλη απόδειξη πως το πολυτονικό της κυρίας Καλλίστης είναι ετοιματζίδικο.

 

Πέρα όμως από τις δασείες και τις περισπωμένες, τα ελληνικά της Καλλίστης είναι γεμάτα από κωμικά λάθη, μερικά από αυτά αδιανόητα, που κάνουν πολλούς να υποψιαστούν πως είναι εσκεμμένα, για να διακωμωδήσει τους καθαρευουσιάνους. Θα παραθέσω ένα μόνο (ένα, αλλά πολλαπλό) από το τελευταίο της σημείωμα. Μιλώντας για το βιβλίο «Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;» η Καλλίστη μας πληροφορεί ότι είναι «πόνημα επιμεληθέν εκ δύο μελών του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου» -και στη συνέχεια καυτηριάζει τη λέξη Ινστιτούτο αντί για Ίδρυμα που θα το ήθελε εκείνη.

 

Το Ινστιτούτο τη μάρανε! Σ’ αυτή τη φρασούλα, «πόνημα επιμεληθέν εκ δύο μελών», έχουμε δυο χοντρά λάθη. Γιατί βέβαια το επιμελούμαι, όπως και τα επεξεργάζομαι, διαπραγματεύομαι κτλ. είναι ρήμα αποθετικό και δεν έχει παθητική φωνή. Μπορείς να πεις «οι επιμεληθείσες το βιβλίο» (αν και πολύ πιο ομαλό είναι ‘αυτές που επιμελήθηκαν το βιβλίο’) αλλά το «επιμεληθέν βιβλίο» δεν λέγεται, ή τουλάχιστον δεν λέγεται από κάποιον που βρίσκει λάθος το «επιτόπου». Το χειρότερο ακολουθεί. Διότι βέβαια το «εκ δύο μελών» είναι χοντρό μαργαριτάρι. Στη δημοτική λέμε «γραμμένο από δύο μέλη», όπως λέμε και «έρχομαι από τη Λαμία». Στα αρχαία όμως, όπως και στην καθαρεύουσα, γίνεται διάκριση: ναι μεν «έρχομαι εκ Λαμίας» αλλά «γραφέν υπό δύο μελών».

 

Φαίνονται απίστευτα τόσο χοντρά λάθη σε μια στήλη που υποτίθεται ότι φιλοδοξεί να μας μάθει ελληνικά και που βρίσκει όλους τους άλλους ανελλήνιστους. Λέτε να έχουν δίκιο οι καχύποπτοι, και η Καλλίστη να μην είναι Ηγερία των σχιζολεκτών αλλά η Μάτα Χάρι του δημοτικισμού;

 

 

Υ.Γ. Να το ξαναπώ, τα περισσότερα απ' όσα γράφω εδώ τα έχω δανειστεί από κείμενα του Νίκου Λίγγρη στο εξαιρετικό μεταφραστικό (και όχι μόνο) φόρουμ Λεξιλογία.

 

 

Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου



© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu