Δύσπεπτοι κεφτέδες

Τον Ηλία Μαμαλάκη δεν τον παρακολουθώ φανατικά, όποτε όμως τύχει βλέπω με ευχαρίστηση τις εκπομπές του· μ’ αρέσει το μεράκι που φαίνεται να αναδίδει ολόκληρος.

Το προηγούμενο Σάββατο, στις 28 Φεβρουαρίου εννοώ, κάποιος στην παρέα μου άνοιξε την τηλεόραση ενώ η εκπομπή, το Μπουκιά και συχώριο, είχε ήδη αρχίσει, κι έτσι δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ποιος ήταν ο προορισμός του γευστικού ταξιδιού του Ηλία, γιατί στην πρώτη συνταγή που πέτυχα υπήρχε μια κουταλιά δηλητήριο που μ’ έκανε να κλείσω τη συσκευή της τηλεόρασης.

Κακώς, γιατί μετά που θέλησα να γράψω για το περιστατικό δεν είχα τα απαραίτητα στοιχεία, την τεκμηρίωση να πούμε. Κι αυτός είναι άλλωστε ο λόγος που καθυστέρησα να γράψω· έλπιζα ότι κάποιος από τους ευλογημένους ανώνυμους που ανεβάζουν στο Διαδίκτυο της Παναγιάς τα μάτια, θα ανέβαζε και τη συγκεκριμένη εκπομπή, ώστε να μπορώ με την ησυχία μου να την ξαναδώ και να σας περιγράψω το επίμαχο σημείο. Όμως, η ελπίδα δεν ευοδώθηκε. Βρήκα βιντεάκια για άλλες εκπομπές της ίδιας σειράς, γι’ αυτήν όχι. Οπότε, προχωρώ από μνήμης.

Φτιάχνει λοιπόν ο Μαμαλάκης κεφτέδες κι ενώ με τα χέρια ανακατεύει τα υλικά και τα συμπράγκαλα, μιλάει και λέει ότι οι κεφτέδες είναι λέξη με ελληνική προέλευση, ότι προέρχονται από το βυζαντινό «σύγκοπτον» (ή σύγκοφτον ή σύκοφτο ή σύκοπτο, δεν άκουσα πολύ καλά, αν και το είπε δύο φορές). Κι αυτό λοιπόν το σύγκοπτον ήρθαν οι τουρκαλάδες (αυτό το άκουσα καλά) και το πήραν και το έκαναν κεφτέ απ’ όπου το ξαναδανειστήκαμε εμείς, και εδώ ο Ηλίας κλείνει την φαρμακερή παρένθεση και προχωράει με τη συνταγή.

Να πω ότι δεν είναι η πρώτη φορά που έχει προταθεί ελληνική ετυμολογία για τον κεφτέ. Άλλοι παλιότερα έχουν υποστηρίξει την προέλευση από το βυζαντινό «κοπτόν» κρέας. Οι αντιρρήσεις μου σε μια τέτοια θεωρία είναι οι εξής:

Καταρχήν, δεν βρίσκω πουθενά να υπάρχει ελληνική λέξη «σύγκοπτον» ή «κοπτόν» με τη σημασία αυτή. Υπάρχουν στην ελληνική γραμματεία τύποι όπως «κοπτόν» αλλά αναφέρονται σε φαρμακευτικά παρασκευάσματα.

Θα μπορούσε, βέβαια, η λέξη να υπάρχει και να μην έχει καταγραφεί. Αυτό δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε. Όμως, το πρόβλημα είναι ότι η τουρκική λέξη προέρχεται από τα περσικά και στα περσικά το kufteh έχει πειστική ετυμολόγηση εσωτερική στην περσική γλώσσα (δηλαδή, εξηγείται ικανοποιητικά χωρίς ανάγκη δανεισμού από άλλη γλώσσα). Όπως λέει η Βικιπαίδεια, στα πέρσικα το ρήμα کوفتن kuftan σημαίνει «κοπανάω» ή «αλέθω». Κρέας δηλαδή κοπανιστό ή αλεσμένο. Έπειτα, αν δούμε γεωγραφικά την εξάπλωση των ομόριζων λέξεων, βλέπουμε ότι φαγητά που περιλαμβάνουν «κρεατοσφαιρίδια» (για να θυμηθούμε και την καθαρευουσιάνικη ονομασία, δεν ξέρω αν στα σοβαρά ή στ’ αστεία, των κεφτέδων) και που ονομάζονται «κάπως» σαν τους κεφτέδες υπάρχουν από τις βαλκανικές χώρες μέχρι πέρα από την Ινδία: ćufta στα σέρβικα και κροάτικα, kyufta στα αρμένικα, kufta στο Μπαγκλαντές, kοfta στο Πακιστάν. Θέλω να πω, και γεωγραφικά να το δούμε, η περσική αρχή φαίνεται πολύ λογικότερη.

Για όλους αυτούς τους λόγους, δεν υπάρχει σήμερα κανένα σοβαρό λεξικό, κανείς σοβαρός μελετητής που να δέχεται καταγωγή της λ. κεφτές από το (ανύπαρκτο, μέχρι αποδείξεως του εναντίου) «σύγκοπτον» ή από το «κοπτόν».

Δεύτερο, όμως, και χειρότερο: δεν είναι έγκλημα να διάβασε κάπου ο Ηλίας Μαμαλάκης ότι η λέξη κεφτές είναι ελληνική και να το πίστεψε, γλωσσολόγος δα δεν είναι, ούτε θα τον κατηγορούσα αν καλόπιστα το έλεγε στην εκπομπή του, αφού είναι καθήκον του καλού παρουσιαστή να… γαρνίρει το καθαυτό μαγειρικό σκέλος της εκπομπής με τερπνές πολιτισμικές και γλωσσικές πληροφορίες. Όμως, τι τους ήθελε αυτούς τους τουρκαλάδες; Θα μας άρεσε εμάς, ένας τούρκος Μαμαλάκης να κάνει εκπομπή και να λέει ότι το τάδε φαγητό των γκιαούρηδων ή των ραγιάδων είναι τουρκικής προέλευσης; Όταν ο Μαμαλάκης αναφέρεται σε εβραϊκή κουζίνα, τους αποκαλεί άραγε τσιφούτηδες; Όταν μιλάει για τους μαύρους της Αφρικής ή της Αμερικής, τους λέει τάχα αραπάδες; Προφανώς όχι. Τότε, γιατί το ρατσιστικό ‘τουρκαλάδες’;

Η εκπομπή του Ηλία Μαμαλάκη είναι ήδη πλούσια και χορταστική. Τα πιάτα που συνήθως σερβίρει είναι πεντανόστιμα και λαχταριστά. Όμως το μπαχάρι του ρατσισμού και της αγυρτείας που πρόσθεσε προχτές στη συνταγή του, έκανε τους κεφτέδες του πικρούς και αχώνευτους.

 

 

Επιστροφή στα ετυμολογικά
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2009 Νίκος Σαραντάκος