Κοτσανικοί δείκτες


Στη βιοχημεία, καρκινικοί δείκτες είναι κάποιες ουσίες που, αν βρεθούν με ανεβασμένες τιμές σε ανάλυση αίματος, σημαίνουν αυξημένη πιθανότητα να έχεις καρκίνο. Δεν είναι βέβαιο ότι έχεις, ούτε και πρέπει να αισθάνεσαι ασφαλής αν έχεις χαμηλές τιμές στους δείκτες, αλλά η συσχέτιση υπάρχει, γι' αυτό αν βρεις ανεβασμένες τιμές κάνεις εξετάσεις και εύχεσαι να βρίσκεται σε αρχικό στάδιο η αρρώστια.

Στη δικιά μας τη δουλειά, κοτσανικοί δείκτες είναι κάποιες λέξεις ή εκφράσεις που δείχνουν πως το κείμενο που διαβάζουμε, μετάφραση ή πρωτότυπο, είναι πολύ πιθανό να περιέχει κοτσάνα, αν και όχι απαραίτητα στη φράση που περιλαμβάνει τον δείκτη. Στις μεταφράσεις, καλός κοτσανικός δείκτης είναι η δουλική υποταγή στο πρωτότυπο. Όπως ξαναέγραψα πρόσφατα, αν δεις μεταξύ άλλων σε πλάγια, το κείμενο μπορεί να έχει κοτσάνα. Επίσης, σίγουρος κοτσανικός δείκτης είναι οι καθαρευουσιανιές. Στις μεταφράσεις, υποσυνείδητα πολλοί μεταφραστές χρησιμοποιούν ελληνικούρες όταν χάνουν την επαφή με το κείμενο –διατυπωμένη σε καθαρεύουσα, μια κοτσάνα κάνει λιγότερο τραχιά εντύπωση, πιστεύουν.

Τις προάλλες, καθώς φυλλομετρούσα την εφημερίδα το μάτι μου έπεσε σε ανταπόκριση του Δ.Π.Δήμα από Ουάσινγκτον, που είχε το εξής:


Το «μήνυμα» της ελληνικής κυβέρνησης πως «δεν πρόκειται να ενδώσουμε σε πιέσεις» ακουσθέν στην Αθήνα και την Ουάσιγκτον ήταν «ηχηρό και ξεκάθαρο», όπως κατεγράφη από παρατηρητές των εξελίξεων, οι οποίοι το εξέλαβαν, κατ' ουσίαν, ως αντίδραση στις αμερικανικές ίντριγκες στο Σκοπιανό.

Ξεκάθαρος κοτσανικός δείκτης το «ακουσθέν». Και πράγματι, στην επόμενη παράγραφο ξεπροβάλλει ολάνθιστη και πολυπλόκαμη κοτσάνα:

Οι αντιδράσεις της Αθήνας, εν γένει, σ' αυτή τη συγκυρία, έναντι της απερχόμενης αμερικανικής κυβέρνησης, εξακολουθούν βεβαίως να αποτελούν μια συνεχή μελέτη στην Ουάσιγκτον και απ' αυτή τη σκοπιά σίγουρα θα θέλουν, τώρα, να ερμηνεύσουν την ελληνική «δυσαρέσκεια» που εκφράστηκε, επ' ευκαιρία της βίζας, απευθείας στον πρόεδρο Μπους, από τον Ελληνα πρέσβη στην Ουάσιγκτον Αλ. Μάλλια.

Οι αντιδράσεις αποτελούν συνεχή μελέτη; Υπάρχει κάτι στα ελληνικά που να «αποτελεί συνεχή μελέτη;» Και ποιοι θα θέλουν να ερμηνεύσουν την ελληνική δυσαρέσκεια; Αν πάμε με βάση τη σύνταξη (που λέει ο λόγος) της πρότασης, οι αντιδράσεις! Αν πάμε με τη λογική, οι κύκλοι της Ουάσιγκτον, αλλά αυτό δεν προκύπτει από το κείμενο.


Και πιο κάτω:
«Η αλήθεια είναι ότι υπήρξε μεγάλη καθυστέρηση εκ μέρους της αμερικανικής πλευράς και οι πραγματικοί λόγοι είναι γνωστοί τόσο στον κ. Τσέρτοφ όσο και σε μας», παρενέβη ο κ. Μάλλιας με τη δέουσα διηγηματική προσέγγιση, καθώς μάλιστα τον διάλογο παρακολουθούσαν και οι πρέσβεις της Κύπρου, της Βουλγαρίας και της Μάλτας, χωρών που επίσης περιμένουν στον προθάλαμο για τη βίζα.

Έχει κι άλλες κοτσάνες το κείμενο, αλλά η «διηγηματική προσέγγιση» παίρνει το βραβείο κοτσάνας. Τι εννοεί ο ποιητής, είναι άγνωστο. Από τα συμφραζόμενα, μπορούμε να εικάσουμε, αλλά όχι με βεβαιότητα, ότι εννοεί «διπλωματική» προσέγγιση. Πάντως, ό,τι διάολος και να ’ναι αυτή η… διηγηματική προσέγγιση, ασφαλώς είναι και δέουσα. Η λέξη δέουσα είναι κι αυτή κοτσανικός δείκτης.

 

Κι εδώ βλέπουμε ένα μειονέκτημα των κοτσανικών δεικτών: ναι μεν μας ειδοποιούν ότι το κείμενο έχει πιθανότατα κοτσάνα, αλλά δεν μας λένε τι ακριβώς εννοούσε ο κοτσανογράφος όταν έγραφε την κοτσάνα. Αλλά αυτό δεν αποκλείεται να μην το ξέρει ούτε ο ίδιος…



ΥΓ Σε πρώτη μορφή, το κείμενο δημοσιεύτηκε στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία.

 

 

 




Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο