Το κείμενο αυτό, διορθωμένο και ξανακοιταγμένο, περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου "Γλώσσα μετ' εμποδίων" που κυκλοφορεί από τον Οκτώβρη του 2007 από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Περισσότερα για το βιβλίο μου αυτό, μπορείτε να διαβάσετε εδώ



Το ως σαν παραγέμισμα

 

Όπως έχω ξαναπεί, στη γλαφυρή νεοκαθαρευουσιάνικη γλώσσα το σαν έχει προγραφεί, εκτός αν μασκαρευτεί σε ωσάν. Το σκέτο σαν θεωρείται ξορκισμένο και το αντικαθιστούν παντού με το ως, ως δήλωση γλωσσικής νομιμοφροσύνης και σε περιφρόνηση της υποτιθέμενης λεπτής διάκρισης, ενώ οι θεματοφύλακες των διακρίσεων, που έσκουζαν σαν να τους έχεις σκοτώσει τον πατέρα όταν έβλεπαν κανένα παραπανίσιο σαν, τώρα σφυρίζουν αδιάφορα.

 

Σε άλλες περιπτώσεις, το ως περισσεύει· στα στρωτά ελληνικά αυτά τα ρήματα συνάπτονται απευθείας με το κατηγορούμενο. Για παράδειγμα, στα ελληνικά λέμε «θεωρώ απαράδεκτο», δεν λέμε ούτε «θεωρώ ως απαράδεκτο» (όπως, δυστυχώς, βρίσκω σε τροπολογία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου) ούτε «θεωρώ σαν απαράδεκτο» (που ευτυχώς δεν το βρίσκω πουθενά). Και τα δυο είναι εξίσου περιττά και εξίσου άκομψα.

 

Πολλές φορές αυτή η σύνταξη είναι ξεσηκωμένη από τα αγγλικά. Όταν βλέπεις «τον περιέγραψε ως ταλαντούχο, αλλά απείθαρχο» μπορείς να είσαι σίγουρος ότι κάπου υπάρχει ένα πρωτότυπο described him as…  (να πούμε παρεμπιπτόντως ότι εδώ έχουμε διπλό φάουλ, αφού στα ελληνικά όταν περιγράφεις κάποιον λες ότι είναι ψηλός, ηλιοκαμένος και με θεληματικό πηγούνι· ταλαντούχο και απείθαρχο, στα ελληνικά πάντα, τον χαρακτηρίζεις. Και πάντοτε χωρίς ως ή σαν).

 

Ο κακός μεταφραστής, όταν μεταφράζει από τα αγγλικά, θεωρεί υποχρέωσή του να μεταφράσει το as, που άλλωστε μοιάζει τόσο με το ως οπτικά. Κι έτσι γεμίσαμε με φράσεις όπως «τον περιέγραψε ως», «ανακηρύχθηκε ως ανεξάρτητο κράτος», «θεωρείται ως εσφαλμένη», «χαρακτηρίζεται ως ικανότατος» και τόσα άλλα, σε ευθεία μετάφραση του as. Για να παραθέσω την αμίμητη διατύπωση του Φίλου μου που διαβάζει:

 

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι η μόδα του ως (όπως και των ενεργητικών μετοχών) διευκολύνει τους μεταφραστές να μεταφράζουν άκοπα και κατά λέξη - κι αν η φράση τούς ακούγεται κάπως περίεργη, δεν τους κάνει εντύπωση: έτσι ηχεί η σοβαρή και καλλιεργημένη γλώσσα, τα κομψά και γλαφυρά ελληνικά. (Ειδικά για το ως, καθώς η γλώσσα προέλευσης είναι συνήθως τα αγγλικά, βοηθάει ίσως και η ομοιότητα με το as). Το αποτέλεσμα είναι ότι (στα κομψά, γλαφυρά κλπ.) η σύνταξη αγγλοποιείται (ή εξαγγλίζεται;) όλο και περισσότερο, και οι ακοίμητοι φρουροί του άπαρτου κάστρου της τρισχιλιετούς (και βάλε) άλλο δεν κάνουν παρά να ξεκλειδώνουν υπνοβατώντας κερκόπορτες.

 

Ο Φίλος μου που διαβάζει, μου έστειλε το ακόλουθο ωραίο δείγμα περιττού ως:

 

"Σύμφωνα με τους αποκαλούμενους ως 'κανόνες της μαγείας', ο μάγος μπορεί να επιφέρει μια αλλαγή στα γεγονότα..."

Καθαρότητα και κίνδυνος της Mary Douglas (Πολύτροπο 2006), σελ. 65.

 

Θα έλεγε κανείς ότι το εύρημα θα έπρεπε να μπει στα μεταφραστικά, αφού σε μετάφραση παρουσιάστηκε, πολύ περισσότερο που κάτι θα άξιζε να πει κανείς για τη γενικότερη τσαπατσουλιά που χαρακτηρίζει την ελληνική έκδοση του κλασικού αυτού έργου, το οποίο έχει εκδοθεί χωρίς τη βιβλιογραφία, με αποτέλεσμα να υπάρχουν παραπομπές, όπως π.χ. «Frazer 1944» που παραπέμπουν στο κενό!

 

Ωστόσο, το θέμα δεν είναι καθαρά μεταφραστικό. Πρώτα-πρώτα, η κατάχρηση του ως, η τάση να χρησιμοποιείται το ως σαν παραγέμισμα (για να μιμηθώ το έξοχο «Το ως σαν οδοστρωτήρας» του Γ.Η.Χάρη) είναι δυστυχώς γενικότερο φαινόμενο. Και αφετέρου, στην προκειμένη περίπτωση, επειδή έκατσα και το έψαξα, το πρωτότυπο δεν είχε as, ώστε να πούμε ότι το μιμήθηκε δουλικά η μεταφράστρια. Όχι, το πρωτότυπο ήταν:

According to the so-called laws of magic, the magician can change events either by mimetic action...

ελ. 28 του αγγλικού)

 

Και ρωτάω: γιατί δεν μπορούσε η ευλογημένη να γράψει το απλούστατο και στρωτό «σύμφωνα με τους λεγόμενους νόμους της μαγείας»; Και απαντώ: ίσως το λεγόμενους της φάνηκε πολύ λαϊκό –κι όμως, μετοχή είναι κι αυτό, δεν είναι αργκό του λιμανιού! Ίσως πάλι να το απέρριψε επειδή αν έγραφε λεγόμενους αντί για αποκαλούμενους δεν θα ήταν τόσο εύκολο να του κοτσάρει το ως. Κι όπως ξέρουμε, ένα ως, ακόμα και παραγέμισμα, δίνει (ή μάλλον προσδίδει) κύρος και κομψότητα στη φράση.

 

Ή αλλιώς, αν μάθει ο σκύλος στα πετσιά, του μένει το κουσούρι, που λέει και ο Φίλος μου που διαβάζει.

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο