Η δέκατη τρίτη νεοκαθαρευουσιάνικη πάθηση: η αποστροφομανία

 

Όταν έγραφα τον «Δωδεκάλογο της νεοκαθαρεύουσας» είχα, στο τέλος, επισημάνει ότι υπάρχουν και άλλες ‘ασθένειες’ που δεν χώρεσαν στον κατάλογο.

 

Σήμερα θα αναφερθώ αναλυτικότερα σε μια από αυτές τις παθήσεις. Για να είμαι δίκαιος, πρέπει να πω ότι μου τη θύμισε ο Φίλος μου που Αποδελτιώνει (δεν είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Φίλο μου που διαβάζει, που έχει ήδη παρελάσει από τις σελίδες αυτές). Καθώς γύρισα σήμερα στο γραφείο από σύντομη άδεια, μου έβαλε κάτω από τη μύτη μερικές τυπωμένες σελίδες και με κοίταξε με ελαφρά επιτιμητικό ύφος, επιπλήττοντάς με σιωπηρά που δεν έχω γράψει ακόμα για την επικίνδυνη πάθηση της αποστροφομανίας.

 

Τι είναι η αποστροφομανία; Είναι η μανία ορισμένων να διανθίζουν το κείμενό τους με αποστρόφους για να υποδείχνουν χαμένους φθόγγους· όντως χαμένους ή δήθεν χαμένους.

 

Ας δούμε το πρώτο παράδειγμα που έφερε ο Φίλος μου που Αποδελτιώνει. Τίτλος άρθρου σε αθλητικό σάιτ: Κάν’τε κυβέρνηση την Εθνική μπάσκετ! Η απόστροφος δεν έχει κανένα λόγο ύπαρξης. Το δεύτερο παράδειγμα είναι από άρθρο καθηγητή της Γεωπονικής σε ένθετο εφημερίδας, αλλά επειδή εμφανίζεται σε τίτλο και ως γνωστόν οι τίτλοι είναι χωράφι των υπευθύνων ύλης, να μην το χρεώσουμε στον κύριο καθηγητή. Πάλι προστακτική: Βάλ’τε δροσιά στο πιάτο σας.

 

Και πάλι η απόστροφος είναι περιττή, αφού ο τύπος της προστακτικής είναι ‘βάλτε’. Μόνο βάλτε. Δεν είναι βάλετε, ώστε να μπορεί να πει κανείς ότι δικαιολογείται η απόστροφος αφού μπήκε για να υπενθυμίσει το «χαμένο» έψιλον (όχι ότι στέκει πάντα αυτή η δικαιολογία). Έψιλον δεν υπήρξε ποτέ. Στην καθαρεύουσα, να θυμίσω, η προστακτική θέλει άλφα: παύσατε πυρ και πάψτε (ή κόψτε) τις βλακείες. Προστακτική ‘κόψετε’ δεν υπάρχει, ούτε βέβαια ‘κόψ’τε’ που κι αυτό το βρίσκω σε μερικές ιντερνετικές συζητήσεις.

 

Σαν ελαφρυντικό, θα μπορούσε κανείς να επικαλεστεί ότι οι τύποι «κάν’τε», «βάλ’τε» κτλ. είναι απλώς επηρεασμένοι από τις προστακτικές ενικού όπως «κάν’το», «βάλ’το», όπου βέβαια η απόστροφος έχει λόγο ύπαρξης αφού η πλήρης μορφή τους είναι «κάνε το, βάλε το». Ωστόσο, πιστεύω ότι το φαινόμενο συνδέεται σαφώς με τη νεοκαθαρευουσιάνικη παλινόρθωση και με την «καθαριστική» γραμμή η οποία τη χαρακτηρίζει. Άλλωστε συγγενεύει η αποστροφομανία με μια άλλη νεοκαθαρευουσιάνικη πάθηση (που υπάρχει στον Δωδεκάλογο), τη «μανιακή σχιζολεξία», δηλαδή την τάση ορισμένων γλαφυρών να διαμελίζουν άσπλαχνα λέξεις οι οποίες εδώ και δεκαετίες ή αιώνες ή και ανέκαθεν γράφονταν ενιαίες, όπως εξ απίνης, ως αύτως, όποτε δήποτε.  

 

Για να αποδώσω τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, πρέπει να πω ότι το φαινόμενο της αποστροφομανίας το έχει επισημάνει πρώτος στα θαυμάσια σημειώματά του ο Γιάννης Χάρης –άλλωστε, αυτός το ονόμασε έτσι. Ο Χάρης, μάλιστα,  παραθέτει και ορισμένα παραδείγματα «ακραίας» αποστροφομανίας, όπως το «κινάν’ και πάν’» ή το απίστευτο «καταξίωση της ’κονόμας», λες και ήταν λόγος για καμιά «οικονόμα» που καταξιώθηκε για τη χρηστή δημοσιονομική της διαχείριση.

 

Σε ιντερνετικούς διαλόγους βρήκα κι εγώ ένα παράδειγμα όπου η αποστροφομανία οδηγεί στη σχιζολεξία: δέσ’τε και παρακάτω, στο ίδιο κείμενο, δες τε. Προστακτική του ρήματος βλέπω, όχι του δένω, όσο κι αν είναι πράγματι για δέσιμο.

 

 

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο