Δριμέα σχόλια και Κύκλωπες με γραβάτα

 

Ένα γλωσσικό σημείωμα στο περιθώριο μιας πολύ ενδιαφέρουσας υπόθεσης, που σχολιάστηκε άλλωστε δεόντως σε διάφορα ιστολόγια –είπα κι εγώ εκεί τα δικά μου.

 

Η ενδιαφέρουσα υπόθεση είναι η δικαίωση, από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) του δημοσιογράφου Μαν. Βασιλάκη για αναφορά που είχε κάνει στον Δικηγορικό Σύλλογο παραπονούμενος, αν διάβασα καλά, ότι συγκεκριμένοι δικηγόροι μέλη του Δικτύου 21 επιδίωκαν να τον εξοντώσουν. Ένας από τους δικηγόρους έκανε αγωγή, και το ελληνικό δικαστήριο έκρινε ότι η αναφορά, αν και εσωτερικό έγγραφο του ΔΣΑ, ήταν δυσφημιστική και καταδίκασε τον κ. Βασιλάκη σε πρόστιμο 3.000 ευρώ. Μόλις η υπόθεση τελεσιδίκησε, ο Βασιλάκης προσέφυγε στο ΕΔΔΑ και τελικά δικαιώθηκε. Στην απόφαση έδωσαν δικαίως δημοσιότητα αρκετοί αρθρογράφοι (και αρκετά ιστολόγια) και σωστά τη συσχέτισαν με μιαν άλλη δικαίωση, του αείμνηστου δημοσιογράφου Ν. Λιοναράκη, ο οποίος είχε καταδικαστεί επειδή έχοντας καλέσει τον Βασιλάκη στην εκπομπή του και ακούγοντάς τον να χρησιμοποιεί χαρακτηρισμούς όπως «νευροπαθείς ψευτοπατριώτες» δεν τον φίμωσε, δεν κατέβασε τα μικρόφωνα αλλά τον άφησε να τα πει. Πριν φτάσει στη δικαίωση, ο αδικοχαμένος Λιοναράκης είχε καταδικαστεί τελεσίδικα από τα ελληνικά δικαστήρια και αν δεν κάνω λάθος είχε πληρώσει πάνω από 40.000 ευρώ.

 

Είναι σαφές ότι η ελευθερία του λόγου γίνεται έννοια πολύ σχετική όταν μια οργανωμένη σέχτα, ομάδα, παρέα ή όμιλος, με άκοπη και ανέξοδη πρόσβαση στα δικαστήρια (αν περιλαμβάνει και πεντέξι δικηγόρους στους κόλπους του) μπορεί με αλλεπάλληλες αγωγές να σέρνει τους επικριτές του στα δικαστήρια για σαράντα χρόνια τούρκικα.

 

Κι αυτό το λέω, παρότι ο κ. Μ. Βασιλάκης έχει βρίσει όχι μόνο εμένα προσωπικά (και με απερίγραπτη βιαιότητα) σε ιστολογικούς διαλόγους μας, αλλά και πολύ αξιότερους από εμένα (ίσως έχει ξεχαστεί ο λίβελλός του κατά Μαρωνίτη και άλλων δημοτικιστών με αφορμή το Εγκόλπιο του Ταχυδρόμου, αλλά παραμένει φαντάζομαι νωπό στις μνήμες μας το «Καλά να πάθουν» που αναβιώνει τις καλύτερες στιγμές του μακαρθισμού). Αλίμονο όμως αν δείχναμε αλληλεγγύη μόνο στους φίλους μας.

 

Όμως λέω πολλά και δεν μπαίνω στο ψητό, δηλ. το γλωσσικό θέμα. Το γλωσσικό θέμα είναι μια φράση από το άρθρο του Διονύση Γουσέτη στην Αυγή, που επαναλαμβάνεται και στο μεταγενέστερο άρθρο του Πάσχου Μανδραβέλη στην Καθημερινή.

 

Ίσως απρόσεχτα, μερικά ιστολόγια αναδημοσίευσαν τη φράση, αποδίδοντάς την στο Δικαστήριο, αν και οι δυο αρθρογράφοι είχαν αποφύγει να βάλουν τη φράση σε εισαγωγικά. 

 

Τέλος πάντων, η επίμαχη φράση είναι:

το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι τα σχόλια για υποθέσεις δημοσίου ενδιαφέροντος, όσο δριμεία ή καυστικά και να είναι, προστατεύονται από την ελευθερία της έκφρασης.

 

Και ενώ την ουσία της πρότασης την υπογράφω με τα δυο μου χέρια, κάτι με ενοχλεί. Κι αυτό το κάτι είναι τα «δριμεία σχόλια». Στον ενικό, βέβαια, είναι «δριμύ σχόλιο». Επομένως, ο πληθυντικός είναι κανονικά «τα δριμέα σχόλια». Άρα, η φράση «όσο δριμεία και να είναι τα σχόλια» είναι λάθος, αφού το ‘δριμεία’ είναι θηλυκό (ο δριμύς, η δριμεία, το δριμύ).

 

Το «όσο δριμεία κι αν είναι τα σχόλια» είναι λάθος –τάχα αυτό σημαίνει ότι το «όσο δριμέα» είναι σωστό; Τυπικά είναι. Ουσιαστικά όμως λέγεται; Δριμέα σχόλια; Και το λεξικό Μπαμπινιώτη άλλωστε παραδέχεται ότι ο τύπος ‘δριμέα’ είναι σπάνιος.

 

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, πάντως, και το σωστό λάθος είναι. Τι εννοώ; Εννοώ ότι αν το ένα, το ‘δριμεία σχόλια’ είναι τερατώδες, το άλλο, το ‘δριμέα σχόλια’, είναι ελάχιστα λιγότερο τερατώδες, είναι, αν προτιμάτε, ένα ξυρισμένο τέρας, ένας Κύκλωπας που φοράει γραβάτα. Ωραία η γραβάτα, καλό το ξύρισμα, αλλά το τέρας δεν παύει να είναι τέρας, απωθητικό και μονόφθαλμο.

 

Κάτι παρόμοιο είχα πει και με μιαν άλλη ευκαιρία, όταν είχα διαβάσει για ένα «ζευγάρι κόκκινων μεταξωτών παντόφλων» -κι εκεί, το παντόφλων είναι το αχτένιστο τέρας, αλλά τα τέρατα δεν τα λούζεις και δεν τους κάνεις μανικιούρ, τα σκοτώνεις: ένα ζευγάρι κόκκινες μεταξωτές παντόφλες.

 

Στην περίπτωση του δριμέος Κύκλωπα, το τέρας δεν το σκοτώνεις με το να πεις «δριμέα σχόλια», αλλά με το ν’ αποφύγεις τον άγαρμπο τύπο. Θα πεις, έστω, σκληρά σχόλια ή τσουχτερά σχόλια (γιατί όχι; το ίδιο ακριβώς είναι) ή καυστικά (αν δεν υπάρχει στη φράση σου) ή δηκτικά, κάτι άλλο θα πεις αλλά όχι δριμέα. Ούτε το απαίσιο λάθος, ούτε το αποτρόπαιο σωστό· το στρωτό άλλο θα διαλέξεις.

 

 

ΥΓ 1

Δυστυχώς, αυτά τα επισήμανα πολύ πιο συνοπτικά σε ένα ιστολόγιο όπου γινόταν η συζήτηση επί της ουσίας, κι έτσι το είδε και κάποιος καημένος και το διόρθωσε στο δικό του ιστολόγιο, το δριμεία σχόλια σε δριμέα εννοώ, και μάλιστα θεώρησε καλό, ο κακομοίρης, να μ’ ευχαριστήσει για τη διόρθωση –ενώ εγώ έλεγα ότι καλύτερο είναι ν’ αποφύγουμε ολότελα αυτό τον τύπο.

 

ΥΓ 2

Η φράση «όσο δριμεία κι αν είναι τα σχόλια» παραμένει μυστήριο από πού βγήκε· αν δεν κάνουν τα μάτια μου πουλάκια, δεν υπάρχει στη μετάφραση της απόφασης που κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο (από τη μεταφραστική υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών, αφού το ΕΔΔΑ δεν έχει μεταφραστική υπηρεσία προς ελληνικά) και, απ’ όσο έψαξα, ούτε στο γαλλικό κείμενο υπάρχει κάτι που να μπορούσε να μεταφραστεί έτσι. Οπότε ή ο Δ. Γουσέτης ή κάποιος άλλος την έγραψε ερμηνεύοντας (σωστά) το πνεύμα της απόφασης του Δικαστηρίου, γι’ αυτό και άλλωστε απέφυγε να τη βάλει σε εισαγωγικά. Πάντως, αν είναι ο Γουσέτης που διέπραξε το λαθάκι, θα έχει γούστο: ο ίδιος πριν από καμιά δεκαριά χρόνια είχε ψαρέψει έναν σολοικισμό σε κείμενο του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας κ.κ. Χ. Σαρτζετάκη, κάτι σαν ‘οργανώσεων διατελούντων’ –είπαμε, κανείς δεν είναι άσφαλτος!

 

 

 

 

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο