Το κείμενο αυτό, διορθωμένο και ξανακοιταγμένο, περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου "Γλώσσα μετ' εμποδίων" που κυκλοφορεί από τον Οκτώβρη του 2007 από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Περισσότερα για το βιβλίο μου αυτό, μπορείτε να διαβάσετε εδώ



Αυτοϋπαρκτα και αυτονόητα

Στη Γραμματική του, ο Αγαπητός Τσοπανάκης αναγνωρίζει το φαινόμενο στο οποίο μόλις αναφερθήκαμε, ότι δηλαδή η δάσυνση δεν λαμβάνεται πλέον και πολύ υπόψη στη σύνθεση λέξεων. Θα περίμενε κανείς αυτό να είναι λιγότερο έντονο όταν το β' συνθετικό αρχίζει από ύψιλον, μια και όλες ανεξαίρετα οι λέξεις που αρχίζουν από ύψιλον δασύνονταν, και αυτό αναμένεται να είναι χαραγμένο στο μνημονικό όλων, έστω κι αν έχουν ξεχάσει τα άγιος, αγνός κτλ.

Ωστόσο, και στην περίπτωση του ύψιλον, έχουμε τύπους χωρίς δάσυνση. Είχα καταγράψει τα αντι-υποβρυχιακά όπλα, ενώ το εντελώς πρόσφατο λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη καταγράφει τον τύπο αυτοϋπαρκτος (τα διαλυτικά με τόνο δεν τα εμφανίζει το σύστημά μου). Και μη νομίζετε ότι ο τύπος είναι νεόπλαστος. Είναι ελληνιστικός και απαντά στον Ησύχιο, ο οποίος λέει: αυθύπαρκτον: αυτοϋπαρκτον. Δηλαδή, ο Ησύχιος εξηγεί τον κλασικό τύπο παραθέτοντας ως ερμήνευμα τον αδάσυντο τύπο, πράγμα που μας επιτρέπει να εικάσουμε ότι ο αδάσυντος τύπος αυτοϋπαρκτος ήταν στην καθομιλουμένη της εποχής εκείνης κοινότερος από τον αυθύπαρκτο, και ύστερα από αιώνες παραμονής στο ψυγείο επανέρχεται τώρα στην αναγνώριση.

Παρόμοιες περιπτώσεις έχουμε και άλλες στην αρχαιοελληνική γραμματεία -ο Ηρόδοτος γράφει "αντυπουργήσειν", αλλά βέβαια ο Ηρόδοτος είναι της ιωνικής διαλέκτου (και γνωστός... φοινικιστής) οπότε δεν τον παίρνουμε υπόψη μας. 'Ομως το αντυπουργήσειν το γράφει και ο Πορφυρογέννητος, κοτζάμ αυτοκράτορας, και επιπλέον έχουμε αντυπενεχθείσας στον Γρηγόριο Νύσσης και αυτοϋμνηγορία στον Επιφάνιο. Και αν παρατηρήσετε ότι όλοι αυτοί είναι βεβαίως επιφανείς αλλά οπωσδήποτε μεταγενέστεροι δίκιο θα έχετε -έλα όμως που ο τύπος "αυτουγίεια" απαντά όχι σε άλλον συγγραφέα αλλά στον Αριστοτέλη;

 

Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"

Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 1999 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu