Προσοχή στο Λερναίο!

 

Ακόμα και μια στήλη σαν κι αυτή, που γράφεται κάθε τετράμηνο, επηρεάζεται από την επικαιρότητα. Όποτε μπορώ, προσπαθώ να δώσω μιαν αμυδρή οσμή επίκαιρου στα σημειώματά μου (χειμώνας: λέξεις εσωτερικού χώρου· καλοκαίρι: λέξεις του ταξιδιού) κι έτσι και τώρα είχα κατά νου, μια και το φύλλο είναι ανοιξιάτικο, να γράψω ένα σημείωμα για τα γλωσσικά των οπωρολαχανικών. Ωστόσο, αντί για τα φρούτα από ετυμολογική άποψη, θα μιλήσω για άλλα φρούτα, μεταφορικά. Στο κάτω-κάτω, στην παγκοσμιοποιημένη εποχή μας τα φρούτα που τρώμε σχεδόν έχουν πάψει να έχουν εποχές, αφού χτες ο Κάκτος είχε ωραιότατα νεκταρίνια, φράουλες και κεράσια στα μέσα του Φλεβάρη (πόσο διοξείδιο φεσωθήκαμε για να φτάσει το νεκταρίνι από τη Γη του Πυρός στη γη του ευρώ είναι άλλη ιστορία), οπότε αναβάλλονται άνετα για επόμενο σημείωμα.

           

Στο σημείωμά μου αυτό θα ασχοληθώ λοιπόν με τον μακροβιότερο ελληνικό αστικό μύθο, που ήδη μετρά δέκα χρόνια ιστορία, ένα κείμενο που έρχεται και ξανάρχεται στην επικαιρότητα και που όσο εσύ το ανασκευάζεις τόσο αυτό ξεφυτρώνει από αλλού και το πιστεύει κάποιος άλλος, και γι’ αυτό εγώ το είχα βαφτίσει Λερναίο κείμενο. Ίσως όμως το ξέρετε σαν Hellenic quest. Το κείμενο αυτό είναι το εξής (διατηρώ την ορθογραφία και τη σύνταξη του πρωτοτύπου):

 

«Hellenic Quest» λέγεται ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικής εκμαθήσεως της Ελληνικής που το CNN άρχισε να διανέμει παγκοσμίως και προορίζεται σε πρώτο στάδιο για τους αγγλόφωνους και ισπανόφωνους. Η μέθοδος διδασκαλίας συνίσταται στην προβολή πληροφοριών στην οθόνη του H/Y με ταυτόχρονη μετάδοση ήχου και κινούμενης εικόνας. Tο πρόγραμμα παράγεται από τη μεγάλη εταιρία H/Y «Apple», της οποίας ο πρόεδρος Τζον Σκάλι είπε σχετικώς: «Αποφασίσαμε να προωθήσουμε το πρόγραμμα εκμαθήσεως της Ελληνικής, επειδή η κοινωνία μας χρειάζεται ένα εργαλείο που θα της επιτρέψει ν’ αναπτύξει την δημιουργικότητά της, να εισαγάγει νέες ιδέες και θα της προσφέρει γνώσεις περισσότερες από όσες ο άνθρωπος μπορούσε ως τώρα ν’ ανακαλύψει». Mε άλλα λόγια πρόκειται για μια εκδήλωση της τάσεως για επιστροφή στις ρίζες του παγκοσμίου πολιτισμού που είναι το πνεύμα και η γλώσσα των Ελλήνων.

Άλλη συναφής εκδήλωσις: Oι Άγγλοι επιχειρηματίες προτρέπουν τα ανώτερα στελέχη τους να μάθουν αρχαία Ελληνικά, επειδή αυτά «εμπεριέχουν μια φιλοσοφία με ξεχωριστή σημασία για τους τομείς οργανώσεως και διαχειρίσεως επιχειρήσεων». Σε αυτό το συμπέρασμα οδηγήθηκαν μετά από διαπιστώσεις Βρετανών ειδικών ότι «H Ελληνική Γλώσσα ενισχύει την λογική και τονώνει τις ηγετικές ικανότητες. Γι’ αυτό, έχει μεγάλη αξία, όχι μόνο στην πληροφορική και στην υψηλή τεχνολογία, αλλά και στον τομέα της οργανώσεως και διοικήσεως».

Αυτές οι ιδιότητες της Ελληνικής ώθησαν το πανεπιστήμιο Ιρβάιν της Καλιφόρνια να αναλάβει την αποθησαύριση του πλούτου τους.

Επί κεφαλής του έργου τοποθετήθηκαν η γλωσσολόγος - Ελληνίστρια Μακ Ντίναλντ και οι καθηγητές της ηλεκτρονικής Μπρούνερ και Πάκαρντ. Στον H/Y «Ίβυκο» αποθησαυρίσθηκαν 6 εκατομμύρια λέξεις και 78 εκατομμύρια λεκτικοί τύποι της γλώσσας μας –όταν η Αγγλική έχει συνολικώς 490.000 λέξεις και 300.000 τεχνικούς όρους, δηλ. ως γλώσσα είναι μόλις το 1/100 της δικής μας. Στον «Ίβυκο» ταξινομήθηκαν 8.000 συγγράμματα 4.000 αρχαίων Ελλήνων και το έργο συνεχίζεται. Μιλώντας γι’ αυτό, ο καθηγητής Μπρούνερ είπε: «Σ’ όποιον απορεί γιατί τόσα εκατομμύρια δολάρια για την αποθησαύριση των λέξεων της Ελληνικής, απαντούμε: Mα πρόκειται για την γλώσσα των προγόνων μας. Και η επαφή μας μ’ αυτούς θα βελτιώσει τον πολιτισμό μας». Oι υπεύθυνοι του προγράμματος υπολογίζουμε ότι οι ελληνικοί λεκτικοί τύποι θα φθάσουν στα 90 εκατομμύρια, έναντι 9 εκατομμυρίων της λατινικής.

Το ενδιαφέρον για την Ελληνική προέκυψε από την διαπίστωση των επιστημόνων πληροφορικής και υπολογιστών ότι οι H/Y προχωρημένης τεχνολογίας δέχονται ως «νοηματική» γλώσσα μόνον την Ελληνική. Όλες τις άλλες γλώσσες τις χαρακτήρισαν «σημειολογικές». «Νοηματική» είναι η γλώσσα στην οποία το «σημαίνον», δηλ. η λέξις και το «σημαινόμενον» δηλ. αυτό που η λέξις εκφράζει (πράγμα, ιδέα, κατάσταση), έχουν μεταξύ τους πραγματική πρωτογενή σχέση. Ενώ «σημειολογική» είναι η γλώσσα όπου αυθαιρέτως ορίζεται ότι το α' «πράγμα» (σημαινόμενον) εννοείται με το α' «σημείον» (σημαίνον). Mε άλλα λόγια, η Ελληνική είναι η μόνη γλώσσα της οποίας οι λέξεις έχουν «πρωτογένεια», ενώ σε όλες τις άλλες είναι «συμβατικές» –σημαίνουν κάτι απλώς επειδή έτσι συμφωνήθηκε μεταξύ εκείνων που την χρησιμοποιούν. Π.χ. στην Ελληνική ενθουσιασμός = εν Θεώ, γεωμετρία = γη + μετρώ, προφητεία = προ + φάω, άνθρωπος = αναθρών οπωπάς (= ο αρθρώνων λόγο). Έχουμε δηλαδή αιτιώδη σχέση μεταξύ λέξεως - πράγματος, πράγμα ανύπαρκτο στις άλλες γλώσσες.

Tα πιο τέλεια προγράμματα H/Y «Ίβυκος», «Γνώσις» και «Νεύτων» αναπαριστούν τους λεκτικούς τύπους της Ελληνικής σε ολοκληρώματα και σε τέλεια σχήματα παραστατικής, πράγμα που αδυνατούν να κάνουν για τις άλλες γλώσσες. Και τούτο διότι η Ελληνική έχει μαθηματική δομή που επιτρέπει την αρμονική γεωμετρική της απεικόνιση. Ιδιαιτέρως χρήσιμα στους H/Y είναι τα Ελληνικά προσφύματα τηλέ-, -λάνδη, μικρο-, μεγα-, σκοπώ, -ισμός, συν- κ.τ.λ. Oι H/Y θεωρούν την Ελληνική «μη οριακή γλώσσα» δηλαδή ότι μόνο σ’ αυτήν δεν υπάρχουν όρια και γι’ αυτό είναι αναγκαία στις νέες επιστήμες όπως η πληροφορική, η ηλεκτρονική, η κυβερνητική κ.α. Αυτές, μόνον στην Ελληνική βρίσκουν τις νοητικές εκφράσεις που χρειάζονται και χωρίς τις οποίες η επιστημονική σκέψη αδυνατεί να προχωρήσει.

Γι’ αυτούς τους λόγους οι Iσπανοί ευρωβουλευτές ζήτησαν να καθιερωθεί η Ελληνική ως επίσημη της E.E., διότι «το να μιλά κανείς για E.E. χωρίς την Ελληνική είναι σα να μιλά σ’ έναν τυφλό για χρώματα».

 

            Για να απαντηθεί ενδελεχώς το κείμενο, θα χρειαστώ χώρο που δεν διαθέτω εδώ, οπότε θα είμαι κάπως συνοπτικός. Για περισσότερα, σας παραπέμπω στην ιστοσελίδα μου: www.sarantakos.com/language/hquest.html. Ας δούμε όμως τους βασικότερους μύθους του Λερναίου κειμένου:

 

Υπάρχει πρόγραμμα Hellenic Quest της Apple;

Τέτοιο πρόγραμμα δεν υπάρχει, το CNN δεν το έχει υπόψη του ούτε η Apple το παράγει. Αν βάλετε σε μια μηχανή αναζήτησης τους όρους Hellenic quest, θα δείτε ότι όλες ανεξαιρέτως οι αναφορές στο ανύπαρκτο αυτό πρόγραμμα προέρχονται από αναδημοσιεύσεις του αρχικού κειμένου ή κάποιας παραλλαγής του. Καμιά μη ελληνική αναφορά δεν υπάρχει, και το κυριότερο αναφορά δεν υπάρχει από την ίδια την Apple, για τον απλούστατο λόγο ότι η Apple δεν έχει και ποτέ δεν είχε πρόγραμμα Hellenic Quest. Άλλωστε, ο Τζον Σκάλι (John Sculley), δηλώσεις του οποίου μεταφέρει το Λερναίο κείμενο, εδώ και πολλά χρόνια δεν είναι πρόεδρος της Apple! Ήταν πρόεδρος της εταιρείας αυτής έως το 1993, αλλά από τότε παραιτήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Στιβ Τζομπς (Steve Jobs). Προφανώς ο συγγραφέας του κειμένου, αλλά και οι πρόθυμοι αναμεταδότες του, δεν πληροφορήθηκαν, τόσα χρόνια μετά, την αλλαγή ηγεσίας!

 

Έχει 6 εκατομμύρια λέξεις η ελληνική;

Όχι. Σύμφωνα με την κυρία Μαρία Παντελιά, σημερινή διευθύντρια του Thesaurus Linguae Graecae (TLG), του μνημειώδους έργου καταγραφής της ελληνικής γλώσσας που περιγράφει (όχι χωρίς ανακρίβειες) το κείμενο-απάτη, η ελληνική γλώσσα από την αρχαιότητα έως την Άλωση έχει περίπου 160.000 λέξεις και κάπου 1.500.000 λεκτικούς τύπους (διότι οι περισσότερες λέξεις, εφόσον κλίνονται, έχουν περισσότερους από έναν λεκτικούς τύπους η καθεμία). Και είναι βεβαίως άδικο να συγκρίνουμε μια αρχαία γλώσσα, έστω και ικανοποιητικά παραδομένη, όπως η αρχαία ελληνική, με μια νέα που εμπλουτίζεται διαρκώς από την ακένωτη δεξαμενή των νεολογισμών, ιδίως των επιστημονικών, και των δανείων. Και άλλωστε, ουκ εν τω πολλώ το ευ.

 

Είναι νοηματικά τα ελληνικά; Τα καταλαβαίνουν οι υπερσύγχρονοι υπολογιστές;

Αν και χρησιμοποιείται επιστημονικοφανής ορολογία, στην πραγματικότητα το κείμενο-απάτη εδώ είναι σκέτη αρλούμπα. Καταρχάς, στη γλωσσολογία «νοηματική» γλώσσα είναι η γλώσσα των κωφών. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι στην ορολογία, βέβαια. Το Λερναίο κείμενο εδώ μπερδεύει την ετυμολογία με τη σημειολογία. Πράγματι, η λέξη ‘γεωμετρία’ προέρχεται από το ‘γη’ και το ‘μετρώ’, αλλά μήπως το ίδιο δεν συμβαίνει στα γερμανικά, όπου η τηλεόραση λέγεται Fernsehen, από το Fern (μακριά) και το sehen (βλέπω); Μήπως το ίδιο δεν συμβαίνει έστω και στα αγγλικά όπου το window (παράθυρο) προέρχεται από το παλαιονορβηγικό vindauga όπου vind(r) ο άνεμος (σημερινό αγγλικό wind) και auga το μάτι, «μάτι για τον άνεμο» δηλαδή; Όση «πρωτογένεια» έχουν τα ελληνικά, άλλη τόση έχουν και τα γερμανικά! Θα ήταν διαφορετική η ελληνική (ή όποια άλλη) γλώσσα αν υπήρχε «αιτιώδης σχέση» ανάμεσα σε απλές λέξεις/ρίζες και πράγματα, αν λόγου χάρη η λέξη ‘γη’ συνδεόταν με κάποιον τρόπο με το πράγμα «γη» –αλλά αυτό, αν δεν σφάλλω, μόνο κάτι φανατικοί οπαδοί της λεξαριθμητικής το υποστηρίζουν, που κάνουν εκπομπές σε λαθρόβια κανάλια. Τέλος, αλλά πολύ σημαντικό: η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνουν πρωτογενώς οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές είναι ο κώδικας μηχανής (machine code στα αγγλικά), μια σειρά από δυαδικά ψηφία, δηλαδή μόνο 0 και 1, έστω 0010 1000 1100 0010. Για να μπορούν να την καταλαβαίνουν και οι άνθρωποι, έχουν φτιαχτεί οι λεγόμενες γλώσσες προγραμματισμού, που μερικές από αυτές χρησιμοποιούν σύνταξη που μοιάζει με τις φυσικές μας γλώσσες. Υπάρχει τέλος και η γλώσσα διασύνδεσης (ή διεπαφής) του ανθρώπου με το μηχάνημα, που συνήθως είναι τα αγγλικά (αν και όλο και περισσότερα προγράμματα κυκλοφορούν στα ελληνικά), όμως ο υπολογιστής καθαυτός μόνο τα μηδενικά και τους άσους «καταλαβαίνει».

 

Υπάρχουν προγράμματα που αναπαριστούν τις ελληνικές λέξεις με ολοκληρώματα;

Σκέτες μπαρούφες είναι οι ισχυρισμοί του Λερναίου κειμένου ότι υπάρχουν κάποια προγράμματα Ίβυκος, Γνώσις και Νεύτων που δήθεν αναπαριστούν τις ελληνικές λέξεις με ολοκληρώματα. Όσο για τα «Ελληνικά προσφύματα τηλέ-, -λάνδη, μικρο-, μεγα-, σκοπώ, - ισμός, συν- κ.τ.λ.» αρκούμαι στο να παρατηρήσω ότι το -λάνδη είναι ακραιφνώς παλαιογερμανικής προέλευσης. Αλλά δεν θα συμφωνήσω με τον ανώνυμο συντάκτη όταν λέει ότι μόνο στην ελληνική γλώσσα δεν υπάρχουν όρια. Όρια δεν υπάρχουν επίσης στη φαντασία μερικών και στην ευπιστία ορισμένων άλλων.

 

Ακόμα και ο υπουργός!

Το κακό είναι ότι κάθε τυπωμένο κείμενο έχει στα μάτια πολλών από εμάς μια αδικαιολόγητη αίγλη, ιδίως όταν το βρίσκουμε στο Διαδίκτυο, κι έτσι το Λερναίο κείμενο, όσο κι αν το ανασκευάζει κανείς, πάντα βρίσκει κάποιους που δεν το έχουν ξαναδεί και κατορθώνει να τους πείσει. Άλλωστε, είναι παρατηρημένο ότι όσο πιο κατηγορηματικά πεις ένα ψέμα, τόσο περισσότερο θα το πιστέψουν κάποιοι. Έτσι, όταν συνάδελφοι της Κομισιόν αναδημοσίεψαν το Λερναίο κείμενο σε πρόσφατο φυλλάδιό τους, και παρά το ειρωνικό σχόλιο που το συνόδευε, βρέθηκαν άλλοι συνάδελφοι που το βρήκαν πιστευτό, Ωστόσο, στα τέλη του Γενάρη (και εδώ μπαίνει στη μέση η επικαιρότητα) σημειώθηκε κρούσμα εκατό φορές χειρότερο. Τις λιακουροειδείς ασυναρτησίες του κειμένου-απάτη βρέθηκε να τις διαδίδει κοτζάμ υπουργός, και όχι όποιος κι όποιος παρά ο καθ’ ύλην αρμόδιος, τρομάρα του, ο Υπουργός Παιδείας (που λέει ο λόγος) και Θρησκευμάτων κ. Ευριπίδης Στυλιανίδης! Ο υπουργός, μιλώντας σε βράβευση μαθητών, επανέλαβε ένα προς ένα τα μυθεύματα του κειμένου-απάτη: περί 6 εκατομμυρίων λεκτικών τύπων της ελληνικής, όταν η αγγλική έχει συνολικά 490.000, περί τελείων προγραμμάτων υπολογιστών που αναπαριστούν τους λεκτικούς τύπους της ελληνικής σε μαθηματικά ολοκληρώματα, περί υπολογιστών προχωρημένης τεχνολογίας, οι οποίοι δέχονται ως «νοηματική» γλώσσα μόνον την ελληνική, ενώ όλες οι άλλες γλώσσες είναι «σημειολογικές». Έφερε δε ως παράδειγμα που δείχνει, υποτίθεται, την «πρωτογενή σχέση» (sic) ανάμεσα σε σημαίνον και σημαινόμενο στη «νοηματική» ελληνική γλώσσα τη λέξη «έντερο» που σημαίνει, όπως είπε, «εντός ρέω» (!). (αν άνοιγε λεξικό θα έβλεπε ότι δεν είναι αυτή η ετυμολογία της λέξης). Πράγμα που προσωπικά το βρίσκω εξίσου εξωφρενικό, και δεν νομίζω να το παρατραβάω με την αναλογία, με το να βγει ο Υπουργός Υγείας και να πει ότι για την πρόληψη του καρκίνου θα μοιράσουν φυλαχτά.

 

Με άλλα λόγια, το κείμενο για το Hellenic Quest είναι μια αρμαθιά από χοντρά ψέματα και ανακρίβειες: κανένα πρόγραμμα δεν υπάρχει με το όνομα αυτό, καμιά σχέση δεν έχει η εταιρεία Apple ή το CNN με την εκμάθηση των ελληνικών, κανείς Άγγλος επιχειρηματίας δεν προτρέπει τα στελέχη της εταιρείας του να μάθουν αρχαία, η καταγραμμένη αρχαία ελληνική γλώσσα δεν έχει 90 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους αλλά σκάρτο ενάμισι εκατομμύριο, δεν έχει 6 εκατομμύρια λέξεις αλλά κάπου 150 χιλιάδες, η ελληνική γλώσσα δεν έχει πρωτογένεια και δεν είναι νοηματική ούτε μοναδική, ούτε έχει κάτι το ιδιαίτερο που την κάνει κατάλληλη για γλώσσα των υπολογιστών νέας γενεάς, οι Ισπανοί ευρωβουλευτές δεν ζήτησαν να καθιερωθεί η αρχαία ελληνική ως η επίσημη γλώσσα της ΕΕ και κανείς κουτόφραγκος δεν πρόκειται να μας κόψει ισόβια σύνταξη μόνο και μόνο επειδή έτυχε να γεννηθούμε στη χώρα του Σοφοκλή και του Αριστοτέλη. Να μάθουμε αρχαία, ναι· αλλά να μη βαυκαλιζόμαστε ότι θα μας διορίσουν σε επιτελικές θέσεις στο Αμέρικα επειδή ξέρουμε αρχαία!

Ωστόσο, η ελληνική γλώσσα είναι πράγματι μια πολύ όμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα γλώσσα με μακρότατη ιστορία, και η μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσαμε να της κάνουμε θα ήταν να τη χρησιμοποιούμε με καλαισθησία, ακρίβεια και φαντασία, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας, νεοαττικισμούς και αμερικανιές, χωρίς εκζήτηση και διάθεση να ξεχωρίσουμε από την πλέμπα. Αυτό άλλωστε προσπαθεί να κάνει και ο υπογράφων μέσα από τα γραφτά του.

 

 

Επιστροφή στα 'Αρθρα από το Φαινόμενο του Λουξεμβούργου
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu