Τα παραμύθια του Μύθου

 

Τη διαφήμιση αυτή την έχω δει μόνο στο αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος. Αν έχετε κι εσείς ταξιδέψει αεροπορικώς τον τελευταίο χρόνο, κατά πάσα πιθανότητα θα την έχετε επίσης προσέξει, αφού υπάρχει σε πολλά (και περίοπτα) σημεία του αεροδρομίου, τόσο στις αναχωρήσεις όσο και στις αφίξεις.  

 

Μια φωτογραφία της διαφήμισης μπορείτε να δείτε εδώ. Δεν θέλω να τη βάλω σε τούτη εδώ τη σελίδα για να μην αργεί να φορτώσει. Βέβαια, η συγκεκριμένη φωτογραφία δεν αξίζει όσο χίλιες λέξεις διότι είναι κακοτραβηγμένη, οπότε ας περιγράψω τι λέει.

 

Το κείμενο λέει, στα αγγλικά:

 

Greece has exported 51.807 words to the world

 

Abyss, Academy, Acoustic, Acrobat, Aerial, Aeronautics, Aesthetic, Air, Airplane, Alphabet, Amazon, Amnesty, Amphitheater, Analogy, Analysis, Angel, Anthem, Anthropology, Aphrodisiac, Apocalypse, Apology, Archaeology, Architect, Aristocracy, Aroma, Astronaut, Athletic, Atlas, Atmosphere, Audio, Aura

Zeal, Zephyr, Zodiac, Zoe, Zoic, Zone, Zoology

 

and kept one for itself: Mythos

 

Δηλαδή, η Ελλάδα έχει εξαγάγει 51.807 λέξεις στον κόσμο … και κράτησε μία για τον εαυτό της: Μύθος.

 

Την πρώτη φορά που είδα τη διαφήμιση, τη βρήκα λιγάκι ανόητη και εντελώς παράλογη. Γιατί άραγε να μας λέει ότι "κράτησε" η Ελλάδα τη λέξη Μύθος, αφού κι αυτήν την εξήγαγε, εξίσου με τις λέξεις του καταλόγου, και μάλιστα περισσότερο απ' όσο εξήγαγε μερικές από αυτές; Φίλος έδωσε την εξήγηση: ναι μεν κάναμε εξαγωγή τον μύθο, αλλά μας έμεινε η παραμύθα. Και γελάσαμε και δεν δώσαμε σημασία.

 

Τη δεύτερη φορά όμως που είδα τη ρεκλάμα του Μύθου, είχα μπόλικη ώρα για σκότωμα κι έτσι σκέφτηκα λίγο περισσότερο το περιεχόμενό της, γλωσσολογικά πια. Υπάρχει ένα διήγημα του Ντάσιελ Χάμετ, όπου ο ήρωας παρατηρεί σε ένα μπαρ των συνόρων της εποχής της Ποτοαπαγόρευσης την πινακίδα: Το κατάστημα σερβίρει μόνο γνήσια προπολεμικά βρετανικά και αμερικανικά ουίσκια και λέει: Προσπαθούσα να μετρήσω πόσα ψέματα μπορούσε κανείς να βρει σε αυτές τις δέκα λέξεις, και είχα φτάσει στα τέσσερα, με προοπτική για περισσότερα, όταν… όταν τελοσπάντων γίνεται κάποιο επεισόδιο στο μπαρ που τον βγάζει από τους συλλογισμούς του.

 

Σαν τον πράκτορα του Ηπειρωτικού Πρακτορείου στο μπαρ της Τιχουάνας, έκατσα κι εγώ να σκεφτώ πόσα ψέματα περιείχε αυτή η διαφήμιση με τον κατάλογο των 38 λέξεων που αντιπροσωπεύουν υποτίθεται τις 51.807 που εξήγαγε η Ελλάδα στον κόσμο.

 

Και κατ' αρχήν, από πού κι ως πού 51.807 βρε παιδιά; Πώς τις μετρήσατε; Γιατί 51.807 κι όχι 36.236 ή 74.144; Εδώ που τα λέμε, γιατί όχι 751.807; Τσιγκουνιές θα κάνουμε;

 

Αλλά αυτό, ας το χρεώσω στην ποιητική άδεια του διαφημιστή. Πάμε παρακάτω. Ψέμα (ή αναλήθεια, ή λαθροχειρία, ή ανακρίβεια) δεύτερο: "που εξήγαγε η Ελλάδα στον κόσμο". Σε όλο τον κόσμο ρε παιδιά; Σοβαρά; Και στα κινέζικα; Και στα σουαχίλι; Ακόμα και μέσα στην Ευρώπη, υπάρχουν πολλές γλώσσες που δεν χρησιμοποιούν πολλές από αυτές τις όντως διεθνείς λέξεις.

 

Αλλά ας περάσουμε στον κατάλογο των λέξεων, ο οποίος αποτελεί έναν απίστευτο αχταρμά (τουρκική λέξη) από ετερόκλιτες περιπτώσεις: Ανάμεσα στις 38 λέξεις, βρίσκει κανείς, ας πούμε:

 

 

  • Λέξεις της αρχαίας ελληνικής που πέρασαν μέσω της λατινικής σε πολλές σημερινές ξένες γλώσσες, και έγιναν διεθνείς, όπως π.χ. το analogy.
  • Λέξεις της αρχαίας που πέρασαν μέσω της λατινικής μόνο σε λίγες σημερινές γλώσσες, ή και μόνο σε μία, όπως το anthem
  • Λέξεις της αρχαίας ελληνικής που είναι δάνεια από άλλες γλώσσες, όπως το Αμαζών (το οποίο κατά πάσα πιθανότητα είναι δάνειο από περσικό όνομα φυλής).
  • Λέξεις που δεν υπήρχαν στα αρχαία ελληνικά αλλά πλάστηκαν πολύ αργότερα, από δυτικοευρωπαίους επιστήμονες και λόγιους, ως νεολογισμοί, αυτοί που το Λεξικό Μπαμπινιώτη αποκαλεί "ελληνογενείς ξένους όρους", όπως το aeronautics ή το astronaut του καταλόγου
  • Βρίσκει όμως και δυο λέξεις που δεν είναι ελληνικής αρχής, καθόλου ή εν μέρει.

 

Εξηγούμαι: Το airplane προέρχεται μεν κατά το πρώτο του συνθετικό του (air) από το ελληνικό αήρ αλλά το δεύτερο συνθετικό του, το plane, είναι από το γαλλικό ρήμα planer, από το λατινικό planus (επίπεδος), το οποίο δεν είναι δάνειο από τα ελληνικά. Είναι χοντρό λάθος αυτό, αλλά συγχωρείται ο διαφημιστής που το διέπραξε, διότι παρασύρθηκε ίσως από το Λεξικό Μπαμπινιώτη, το οποίο θεωρεί ότι το γαλλικό aeroplane (διότι γαλλικός ήταν αρχικά ο όρος) προέρχεται από το αρχαίο αερόπλανος, ένα άπαξ λεγόμενο του Ησυχίου, και μάλιστα ως εκ τούτου το καλό λεξικό χαρακτηρίζει τη σημερινή λέξη αεροπλάνο αντιδάνειο. Η εξήγηση αυτή δεν στέκει, διότι, όπως λέει καθαρά ο Γάλλος εφευρέτης Ζοζέφ Πλιν, στην αίτηση που κατέθεσε για να του χορηγηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, Sous le titre d'aéroplane, j'apporte une nouvelle disposition aéronautique ayant pour objet de former des navires aériens plus faciles à diriger que ceux proposés jusqu'à ce jour [...] D'après cette comparaison des différences qui existent entre la forme d'un navire aéroplane et celle d'un aérostat ordinaire, on comprend que cette forme plane, horizontale et tranchante puisse être entraînée dans une direction voulue par des hélices ou organes propulseurs avec beaucoup plus de facilité que les aérostats sphériques.

 

Ως εδώ όμως, πρόκειται για λάθη-ψέματα συγχωρητέα. Εκεί που δεν χωράει καμιά δικαιολογία, είναι όταν βλέπω στον κατάλογο των 38 λέξεων και το Audio, το οποίο βεβαίως είναι εντελώς και αμιγώς λατινικό! Άραγε φαντάστηκε ο εμπνευστής της διαφήμισης ότι το audio είναι δάνειο από το ωδή; (δεν είναι: ode είναι η ωδή και το audio είναι από το λατινικότατο audire, ακούω). Ή μήπως έχει επηρεαστεί ο διαφημιστής από τις μπαρούφες των εκπροσώπων του ελληνοκεντρικού κομπογιαννιτισμού, οι οποίοι βγάζουν ελληνικές σχεδόν όλες τις ξένες λέξεις, άρα και το audio; Κι αν η μία στις 38 λέξεις του δείγματος είναι μούφα (το αεροπλάνο τους το χαρίζω), τότε πόσες είναι στις 51807 οι μαϊμούδες; Αυτά πρόλαβα και σκέφτηκα τη δεύτερη φορά που είδα τη διαφήμιση, διότι μετά άρχισαν να βγαίνουν οι αποσκευές από τον ιμάντα.

 





Υ.Γ.
Μια ακόμα ένδειξη ότι η διαφήμιση είναι συνειδητή υπόκλιση σε βαρεμένους εθνικιστές: αν δείτε στη φωτογραφία κάτω-κάτω, η μπύρα Μύθος αυτοχαρακτηρίζεται Hellenic Lager Beer. Οχι Greek, Hellenic! Κι ας έλεγε για Γραικούς ο Αριστοτέλης, κι ας μαρτύρησε ο Διάκος λέγοντας ότι Γραικός θε να πεθάνει. Δεν ισχυρίζομαι βέβαια ότι όλοι όσοι χρησιμοποιούν τον τύπο Hellenic είναι εθνικιστές και βαρεμένοι, αλλά ασφαλώς όλοι οι εθνικιστές και βαρεμένοι τον τύπο Hellenic προτιμούν.

 

 

 

 

 

Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2006 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu