Σκληρή κριτική, δικαιολογημένη όμως;

 

Η κυρία Άρτεμις Λόη, μεταφράστρια του μυθιστορήματος Ο Άτλας του Ουρανού (εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα), δέχτηκε δυο αρνητικές κριτικές για τη μετάφρασή της (ή, σωστότερα, μια αρνητική κριτική και μια λακωνική αρνητική αναφορά), που δημοσιεύτηκαν στα Νέα και την Ελευθεροτυπία. Θέλησε να απαντήσει, αλλά τα Νέα δεν δημοσιεύουν την απάντηση διότι τη βρίσκουν πολύ εκτενή και την κάλεσαν να τη συντομεύσει στις 400 λέξεις (ωστόσο πρόκειται για βιβλίο 860 σελίδων). Η κυρία Λόη έστειλε σε μένα την απάντησή της, ζητώντας να τη δημοσιεύσω στις σελίδες μου για τη μετάφραση. Επειδή το γράμμα παρουσιάζει ενδιαφέρον, τη δημοσιεύω.

 

Σπεύδω να διευκρινίσω ότι ούτε γνωρίζω την κ. Λόη ούτε έχω δει την επίμαχη (ή άλλη) δουλειά της. Το ότι δημοσιεύω την απάντησή της δεν σημαίνει ότι συμφωνώ με το περιεχόμενό της, ούτε ότι διαφωνώ. Καθώς μάλιστα δεν έχω διαβάσει το βιβλίο, ελάχιστα μπορώ να πω επί της ουσίας. Κάποια πραγματολογικά λάθη της είναι σοβαρά, όπως και η ίδια παραδέχεται (το πώς προφέρεται ο Λόρενς Ντάρελ, ας πούμε). Σε άλλες περιπτώσεις εικάζω ότι έχουμε περισσότερο να κάνουμε όχι με λάθη αλλά με μεταφραστικές επιλογές, που χρειάστηκε να κάνει η μεταφράστρια, σε ένα κείμενο που όπως φαίνεται είναι εφιαλτικά δύσκολο να μεταφραστεί. Να πω ότι την έκφραση «η χειρότερη μετάφραση όλων των εποχών» την έχω κι εγώ χρησιμοποιήσει, πιο δικαιολογημένα πιστεύω.

 

Βρίσκω πολύ ενδιαφέροντα (αλλά, όπως είπα, εφιαλτικά δύσκολα) μερικά από τα μεταφραστικά προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει η μεταφράστρια, ενώ με γοητεύει η ιδέα της παγκόσμιας διαδικτυακής κοινότητας των μεταφραστών του βιβλίου, άλλος Εσθονός, άλλος Ισπανός, άλλη Ελληνίδα, που επικοινωνώντας μεταξύ τους και με τον συγγραφέα προσπάθησαν να τα βγάλουν πέρα στο ηράκλειο έργο της μετάφρασης αυτής. Πιθανότατα θα επέλεγα κι εγώ την ίδια ακριβώς λύση που κι εκείνη επέλεξε για να αποδώσει την απλουστευμένη ορθογραφία των αγγλικών του μέλλοντος. Ασφαλώς δεν θα επέλεγα το «πριχού» μαζί με το «έκαστος», όποια εντύπωση κι αν ήθελα να δώσω. Αυτά όμως, τα λέω από τρίτο χέρι.

 

Τέλος πάντων, την αφήνω να τα πει η ίδια, κι όποιος έχει φτάσει ως εδώ την ανάγνωση κατά πάσα πιθανότητα θα μπορεί να κρίνει ο ίδιος, χωρίς να χρειάζεται να πω εγώ κάτι παραπάνω. Βάζω και τις κριτικές για τις οποίες γίνεται λόγος. (Επειδή έχει καεί η γούνα μου με τις ηλεδιευθύνσεις των εφημερίδων που αλλάζουν για ψύλλου πήδημα, έχω αντιγράψει εδώ τα κείμενά τους).

 

Μεταφραστικές παραδρομές και αφ’ υψηλού κριτική. Η απάντηση της κ. Άρτεμης Λόη στην κριτική που έγινε στη μετάφρασή της.

Η σύντομη αναφορά της Ελευθεροτυπίας.

Η εκτενέστερη κριτική των Νέων.


Ενημέρωση, 15.6.07: Η κ. Κατερίνα Σχινά, στην οποία αναφέρεται το παραπάνω σημείωμα της κ. Λόη, δημοσίευσε στη "Βιβλιοθήκη" της Ελευθεροτυπίας μια πρώτη απάντηση (διότι, όπως φαίνεται, έπεται και συνέχεια) στην οποία τεκμηριώνει εκτενέστερα την κριτική της. Πρόκειται για πολύ ενδιαφέρον κείμενο, σπάνιου ήθους, για το οποίο η μόνη μου ένσταση είναι ότι ασφυκτιά στον αναγκαστικά περιορισμένο χώρο που του διατέθηκε. Το αναδημοσιεύω εδώ:
Για μια μετάφραση...

Δεύτερη ενημέρωση, 8.7.07: Στο επόμενο τεύχος της "Βιβλιοθήκης", στις 22.6.2007, η κ. Σχινά, όπως είχε προαναγγείλει, δημοσίευσε το δεύτερο μέρος του κειμένου της, στο οποίο ανταπαντά και στην απάντηση της κ. Λόη που δημοσιεύτηκε στις σελίδες αυτές (και συγκεκριμένα λίγο πιο πάνω). Αναδημοσιεύω εδώ και αυτό το κείμενό της:
Για μια μετάφραση 2

 

Αν όμως είχα επικροτήσει ένθερμα το πρώτο κείμενο της κ. Σχινά, έχω αρκετές διαφωνίες με το δεύτερο, τις οποίες τις παρουσιάζω εδώ:

 

Κριτική σε μια απάντηση στην απάντηση σε μια κριτική

 

Κανονικά, αυτό, δηλαδή και την αναδημοσίευση του δεύτερου κειμένου της κ. Σχινά και τον δικό μου σχολιασμό, έπρεπε να το κάνω αμέσως όταν κυκλοφόρησε το δεύτερο κείμενο, όμως βρισκόμουν σε λιγοήμερες διακοπές, και όταν επέστρεψα, κάτι ο καύσωνας κάτι οι πάμπολλες εκκρεμότητες με εμπόδισαν. Καθώς τώρα πλησιάζουν οι μεγάλες διακοπές που θα τα κάνουν όλα ανεπίκαιρα, επανορθώνω, κάλλιο αργά παρά ποτέ.

 







Επιστροφή στις σελίδες για την κριτική της μετάφρασης
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου


© 2007 Νίκος Σαραντάκος