Η επιδημία… παραλαμβάνει επικίνδυνες διαστάσεις

 

Για το λαμβάνω, το ρήμα πασπαρτού που έγινε σήμα κατατεθέν του νεοκαθαρευουσιάνικου ευπρεπισμού, ο Γιάννης Χάρης έχει γράψει, πριν από αρκετούς μήνες, τα εξής (αξίζει όμως να διαβάσετε όλο το άρθρο στο ιστολόγιό του):

 

Έτσι, στο προκείμενο, το λαμβάνω έφτασε να αντικαθιστά διάφορα άλλα, άσχετα ρήματα, έγινε ρήμα πασπαρτού, που με την καθαρεύουσα αίγλη του και τα νεοαποκτηθέντα εύσημα γλωσσικής ευπρέπειας καλείται να βολέψει την αδυναμία ή απροθυμία μας να βασανίσουμε το μυαλό μας λίγο παραπάνω.

 

Φυσικά, η εξάπλωση του νεοπλάσματος δεν θα σταματούσε στο απλό ρήμα. Ο Τιπούκειτος πριν από καναδυό βδομάδες στο δικό του ιστολόγιο επισήμανε ένα τρανταχτό παράδειγμα, όπου για να αποφύγει η καλή δημοσιογράφος να γράψει ότι όσοι χάνουν κιλά τα ξαναπαίρνουν εύκολα (βλέπετε, το ξαναπαίρνουν θεωρείται διπλά χυδαίο, αφού στο ξορκισμένο ρήμα παίρνω προσθέτει το αφόρητα λαϊκό πρόθεμα ξανα-), διέπραξε το θαυμάσιο: «Είναι σύνηθες, όσοι ξεφορτώνονται τα περιττά κιλά να τα επαναπροσλαμβάνουν», λες και είναι τα κιλά τίποτα απολυμένοι εργάτες που κάνουν διαδήλωση και ζητούν «Επαναπρόσληψη εδώ και τώρα!»

 

Οπότε, μοιραίο ήταν να πάρει η μπάλα του ευπρεπισμού και τα σύνθετα του δημοτικού τύπου λαβαίνω. Πρώτος που το διέπραξε σε στήλη μεγάλης αναγνωσιμότητας, ο Χρήστος Μιχαηλίδης, στην Ελευθεροτυπία της 31.10.2008. Γράφοντας για τον Taki, τον υπερσυντηρητικό χρονογράφο του περιοδικού Σπεκτέιτορ, λέει:

 

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού παραλαμβάνει τους Ρώσους ολιγάρχες, για τους οποίους δεν τρέφει καμιά συμπάθεια, ούτε και στενοχωριέται καθόλου που με την οικονομική κρίση έχασαν περίπου 250 δισεκατομμύρια δολάρια από «τις ακαθάρτως αποκτηθείσες» περιουσίες τους. «Αυτά, αντιθέτως, είναι θαυμάσια νέα, εκτός εάν πουλάς ιδιωτικά τζετ και θαλαμηγούς, είσαι πόρνη ή νταβατζής, πουλάς φανταχτερά κοσμήματα ή είσαι ιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου», σημειώνει ο «Taki», όπως υπογράφει τη στήλη του. Για τον Ρώσο επιχειρηματία Ολέγκ Ντερίπασκα, λέει πως έχει «την όψη ύαινας, χωρίς όμως τη γοητεία και τους καλούς τρόπους της», ενώ τον έτερο εκ Ρώσων ολιγαρχών, τον επίσης κολλητό του Βλαντιμίρ Πούτιν, Ρομάν Αμπράμοβιτς, αρκείται να περιγράψει με το πράγματι εύστοχο «αυτός με τα νεκρά μάτια»!

 

Το απόσπασμα έχει κάμποσα σημεία που αξίζουν σχολιασμό, αλλά εδώ θα σταθώ στο νεότερο κρούσμα της επιδημίας του λαμβάνω. Διαβάζουμε λοιπόν πως ο Τάκης «παραλαμβάνει» τους Ρώσους ολιγάρχες. Τι είναι αυτό το «παραλαμβάνω»; Μήπως ο Τάκης πηγαίνει ξερωγώ στο αεροδρόμιο να τους υποδεχτεί; Όχι βέβαια. Απλώς, τους περιλαβαίνει. Αυτό ήθελε να γράψει ο Χρ.Μιχ., αλλά βλέπετε δεν του πήγαινε το χέρι να χρησιμοποιήσει το χυδαίο «λαβαίνει» -οπότε το… παρέλαβε και το έκανε «παραλαμβάνει». (Προφανώς και το πιο γερό στομάχι έχει τις αντοχές του, γι’ αυτό και ο καλός δημοσιογράφος δεν μπόρεσε να γράψει «περιλαμβάνει»).

 

Το δυστύχημα είναι ότι το περιλαβαίνω είναι ακριβώς το ρήμα που ταιριάζει εδώ: κανένα άλλο ρήμα δεν δείχνει την επιθετική διάθεση με την οποία καταπιάνεται ο Taki με τους Ρώσους ολιγάρχες. Δεν «ασχολείται» απλώς μ’ αυτούς, αλλά έχει και ράμματα για τη γούνα τους (μήπως ραφάς δια την δοράν των;), θέλει να τους τα πει ένα χεράκι (μήπως εν χειρίδιον, κύριε Μιχαηλίδη;). Δυστυχώς όμως, το εξαίσια παραστατικό περιλαβαίνω δεν ανταποκρίνεται στις ευπρεπιστικές προδιαγραφές του δημοσιογράφου.

 

Πείτε με μάντη κακών, αλλά έτσι όπως παν τα πράγματα το επόμενο θύμα της επιδημίας θα είναι το καταλαβαίνω. Κάποιος ευπρεπιστής θα γράψει, π.χ., ότι οι πολίτες δεν καταλαμβάνουν τη λογική της κυβέρνησης. Οπότε κι εμείς, διαβάζοντάς τους δεν θα καταλαμβάνουμε Ιησούν –αλλά σταματάω γιατί δίνω ιδέες.

 

Έγραψα πιο πάνω ότι το απόσπασμα που παράθεσα έχει κι άλλα σημεία άξια σχολιασμού, και βέβαια θα προσέξατε τις «ακαθάρτως αποκτηθείσες» περιουσίες. Περιουσίες που αποκτήθηκαν παράνομα, ή με βρώμικο τρόπο, θα λέγαμε ίσως στα ελληνικά· κι αν θέλαμε, για να κάνουμε πιο σφιχτή τη φράση, να χρησιμοποιήσουμε μετοχή, θα μπορούσαμε να βάλουμε «αποκτημένες» -αφού μια αποκτηθείσα περιουσία είναι και αποκτημένη. Αλλά το πρόβλημα εδώ είναι το απίστευτο «ακαθάρτως», με το οποίο ο δημοσιογράφος κατακτάει μια αμφίβολη δόξα, διότι, όπως φαίνεται, είναι ο πρώτος και μέχρι στιγμής ο μόνος που έχει χρησιμοποιήσει σε νεοελληνικό κείμενο αυτή τη λέξη. Πράγματι, καθώς γράφω ατές τις γραμμές κοιτάζω στο γκουγκλ: πέρα από τη ρηξικέλευθη χρήση του δημοσιογράφου της Ελευθεροτυπίας, βρίσκω το ακαθάρτως μόνο σε πατέρες της Εκκλησίας και στο Ονομαστικόν του Πολυδεύκη από την ύστερην αρχαιότητα!

 

Καθώς η επίμαχη λέξη βρίσκεται σε εισαγωγικά, σκέφτηκα ότι θα είναι μετάφραση, και είχα απορία να δω πώς ήταν το αγγλικό κείμενο. Το αναζήτησα, και… βρήκα εκείνο που δεν γύρευα. Δηλαδή, το μεν «ακαθάρτως αποκτηθείσες» περιουσίες δεν φαίνεται να είναι μετάφραση, αφού δεν βρίσκω κάποιο αντίστοιχο στο αγγλικό κείμενο του Taki, αλλά βρήκα ένα έξοχο μεταφραστικό μαργαριτάρι –όμως, τα μαργαριτάρια ανήκουν σε άλλη ενότητα των σελίδων μου και γι’ αυτό σας παραπέμπω σε χωριστό σημείωμα που έγραψα. Να επισημάνω πάντως ότι τον τίτλο αυτού εδώ του σημειώματος τον έχω δανειστεί από τη σχετική συζήτηση που έγινε στο φόρουμ Λεξιλογία -ελληνικούρα τέτοιου διαμετρήματος δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από τα σαΐνια της Λεξιλογίας!

 

 

 

Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο

 



© 2008 Νίκος Σαραντάκος