Το κείμενο αυτό το είχα γράψει την εποχή που ετοίμαζα το βιβλίο μου "Γλώσσα μετ' εμποδίων", Τελικά όμως δεν το χρησιμοποίησα, αν και έγραψα ένα άλλο, συντομότερο κείμενο για το θέμα, χωρίς αναφορά στην επιστολή του αναγνώστη της εφημερίδας. Ωστόσο, μου φαίνεται ότι κι αυτό το κείμενο έχει κάποια αξία γι' αυτό το ανεβάζω.Περισσότερα για το βιβλίο μου μπορείτε να διαβάσετε εδώ



 

 

Ο πάτερ Γλωσσαμύντωρ ανακαλύπτει την Αμερική

Πριν από τρία χρόνια περίπου, δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία η ακόλουθη επιστολή αναγνώστη:

«Πάτερ» Μπαμπινιώτης
«Ήταν μία ακόμα ήσυχη μέρα. Αραχτός στην αγαπημένη μου πολυθρόνα, μ' ένα βιβλίο στο χέρι, αγαπημένη συνήθεια άλλωστε, χαλάρωνα πριν από το βραδινό ύπνο. Και ξαφνικά σε δύο συνεχείς σελίδες, έπεσα πάνω στο γνωστό τηλεοπτικό άκλιτο. Η μητέρα της πρωταγωνίστριας συνάντησε "τον πάτερ τάδε" και της είπε "ο πάτερ τάδε", γιατί αυτή ζήτησε τη γνώμη "του πάτερ τάδε". Εννοείται ότι ο εκνευρισμός μου με έστειλε κατ' ευθείαν στην αγκαλιά της τηλοψίας. Η ευκαιρία για ένα όμορφο βράδυ πέθανε. Το μόνο που με παρηγορούσε ήταν ότι στέλεχος του (πολύ γνωστού) εκδοτικού οίκου του βιβλίου ήταν και φιλόλογος και φίλος. Αρα, η επόμενη μέρα θα ήταν η μέρα της εκδίκησης. Τον βρήκα στο γραφείο του. Μεσημεράκι ήταν και η επίθεση σκληρή. Τι ότι υποκύπτουν στην τηλεοπτική λογική και γλώσσα τού είπα, τι ότι είναι ανελλήνιστοι, τι ότι έχουν αγράμματους μεταφραστές και επιμελητές, τι... Ο φίλος κατέβασε το βιβλίο από το ράφι, το ξεφύλλισε ώς τις δύο συγκεκριμένες σελίδες, είδε τα επίμαχα σημεία και αναγνώρισε το δίκιο μου. Μου υποσχέθηκε ότι θα μιλούσε στον επιμελητή έκδοσης και φυσικά, σε περίπτωση δεύτερης έκδοσης του βιβλίου θα προχωρούσαν σε διόρθωση. Περίπου μία ώρα μετά, το στέλεχος του εκδοτικού οίκου μού τηλεφώνησε, μου είπε ότι βρήκε τον επιμελητή έκδοσης, τον οποίο επιχείρησε να κατσαδιάσει για τον "πάτερ", αλλά αυτός τον αποστόμωσε! Του κατέβασε -λέει- τον Μπαμπινιώτη, ο οποίος διαφωνεί μεν ως προς την ονομαστική (ο πάτερ), αλλά το δέχεται στις άλλες πτώσεις διότι -ξαναλέει- έχει επικρατήσει. Το αυτό -παρακαλώ- και το Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη. Έμεινα ενεός. Η γλώσσα στραγγαλίζεται και αργοπεθαίνει εν γνώσει μας, γιατί το λέει ο Μπαμπινιώτης!!! Το ξέρουμε ότι είναι λάθος, αλλά χρησιμοποιούμε τη λάθος έκφραση, ξέροντας ότι είναι λάθος, γιατί το λέει ο Μπαμπινιώτης. Και ποιος είναι, ρε παιδιά, αυτός ο Μπαμπινιώτης; Ποιος τον εξουσιοδότησε, αντί να προχωρήσει σε "θεραπεία" της γλώσσας, να οργανώσει την ευθανασία της; Δηλαδή να την πεθάνει μια ώρα αρχύτερα;
Πώς το είχε πει ο μακαριστός Χατζιδάκις; "Το κακό είναι ότι συνηθίζουμε το πρόσωπο του τέρατος...".
Α… Γκ….»



Την επόμενη μέρα η Ελευθεροτυπία δημοσίευσε την κάτωθι απαντητική επιστολή:

«Γλωσσαμύντορες»
Τα πράγματα στη θέση τους βάζει ο καθηγητής, πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Γ. Μπαμπινιώτης:
«Στο φύλλο της έγκριτης εφημερίδας σας (της 22ας Ιουνίου 2005) δημοσιεύσατε επιστολή του κ. Α Γκ σχετικά με την πραγματικά αδόκιμη χρήση τής λ. πάτερ σε άλλες πτώσεις πέρα της κλητικής (ο πάτερ..., τον πάτερ...). Ο επιστολογράφος σας, χωρίς να φιλοτιμηθεί να δει τι γράφω στα λεξικά μου για το θέμα, μεταφέρει(!) στην επιστολή του εσφαλμένες πληροφορίες φίλου του και παραπληροφορεί έτσι τους αναγνώστες τής εφημερίδας σας, προσβάλλοντας εμένα και τα λεξικά μου, όταν γράφει ότι "κατέβασε [ο φίλος του...] τον Μπαμπινιώτη, ο οποίος διαφωνεί μεν ως προς την ονομαστική (ο πάτερ), αλλά το δέχεται στις άλλες πτώσεις, διότι έχει επικρατήσει". Εν συνεχεία, ο επιστολογράφος σας "εξάπτεται εκ των ιδίων αυτού λόγων", ανακαλώντας με στην τάξη ("ποιος τον εξουσιοδότησε... να οργανώσει την ευθανασία της γλώσσας"; κ.λπ. κ.λπ.). Και τώρα η αλήθεια (αδιαστρέβλωτη από τον κ. Γκ.). Γράφω στα λεξικά μου (και στα δύο), λήμμα πάτερ: "κυρ. σε προσφωνήσεις κληρικών: σας χαιρετώ, πάτερ Νικόλαε• επίσης εσφαλμ. αντί του ορθού πατήρ: ήλθε ο πάτερ Νικόλαος". Από πού συνάγει ο δήθεν συνομιλητής του κ. Γκ. ότι εγώ "δέχομαι το πάτερ στις άλλες πτώσεις, διότι έχει επικρατήσει"; Τελικά, ο Θεός να μας φυλάει από γλωσσαμύντορες τύπου κ. Γκ.».

 

Χίλια δίκια έχει βέβαια ο κ. Μπαμπινιώτης να εξοργίζεται που ο επιστολογράφος αποδίδει στρεβλά τα όσα γράφει το λεξικό του και προσυπογράφω με τα δυο μου χέρια την ευχή του «ο Θεός να μας φυλάει από γλωσσαμύντορες τύπου Γκ.». Προφανώς κάποιο «σπασμένο τηλέφωνο» ανάμεσα στον επιμελητή της έκδοσης, στο στέλεχος του εκδοτικού οίκου και στον επιστολογράφο παραμόρφωσε την αλήθεια. Και επειδή αρκετοί γλωσσολόγοι του καφενείου συνηθίζουν όλα τα υποτιθέμενα στραβά κουλούρια της γλώσσας να τα χρεώνουν στον Μπαμπινιώτη χωρίς να κάνουν τον κόπο να ανοίξουν το λεξικό, δεν είναι η πρώτη φορά που άδικα θεωρείται ο κ. Μπαμπινιώτης υπεύθυνος για τη δήθεν φθορά ή ό,τι άλλο της γλώσσας μας.

 

Χίλια λοιπόν δίκια έχει ο κ. Μπαμπινιώτης αλλά σε ένα σημείο δεν έχει δίκιο. Εννοώ ότι η απάντησή του στον επιστολογράφο είναι, θαρρώ, εγωιστική. Εννοώ ότι αρκείται στο να βάλει τα πράγματα στη θέση τους σχετικά με το τι γράφει το λεξικό του, αλλά δεν βάζει τα πράγματα στη θέση τους σχετικά με τα άλλα τερατώδη που γράφει ο επιστολογράφος. Θέλω να πω, δεν του λέει ότι η εκτεταμένη χρήση του άκλιτου τύπου «ο πάτερ Ευλάμπιος» με κανένα τρόπο δεν συνιστά φθορά ή πολύ περισσότερο αργό θάνατο της γλώσσας μας! Ότι οι γλώσσες δεν πεθαίνουν έτσι, ότι παρόμοιες αλλαγές χρήσης, σημασίας και κλίσης έχουν γίνει χιλιάδες και χιλιάδες στη μακραίωνη ιστορία της ελληνικής γλώσσας, η οποία όμως δεν πέθανε, αντίθετα εξελίχτηκε.

 

Θα μπορούσε να τα πει αυτά ο κ. Μπαμπινιώτης, αλλά δεν τα είπε, αντίθετα έκλεισε το ματάκι στους γλωσσαμύντορες χαρακτηρίζοντας «πράγματι αδόκιμη» τη χρήση της λέξης πάτερ σε άλλες πτώσεις εκτός της κλητικής.

 

Τι θα έλεγα εγώ στον ανησυχούντα επιστολογράφο; Θα του έλεγα ότι η Νεοελληνική Γραμματική της δημοτικής του Τριανταφυλλίδη στην παράγραφο 106 θεωρεί το «πάτερ» άκλιτο προτακτικό. Επομένως, καλώς δεν κλίνεται. Θα του έλεγα ακόμη ότι πολύ άργησε να ανακαλύψει την Αμερική. Διότι αν πράγματι συνηθίζει να διαβάζει τα βράδια, πρέπει να απορήσουμε πώς έγινε δεν έτυχε ακόμα να διαβάσει, τόσες χιλιάδες βράδια, λιγάκι Παπαδιαμάντη, εκτός βέβαια αν δεν προσέχει τι διαβάζει. Γιατί ο άγιος Παπαδιαμάντης μόνο τον άκλιτο τύπο χρησιμοποιεί. Δεν έχει διαβάσει άραγε τον Βαρδιάνο στα σπόρκα ο κ. Γκ. όπου ο «αγράμματος και ανελλήνιστος» Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί όχι μία, όχι δύο, αλλά δεκάδες φορές τον «τηλεοπτικό άκλιτο» τύπο; Δεν είδε τα αποσπάσματα, με το ‘πάτερ’ να χρησιμοποιείται σε όλες τις πτώσεις;

 

«Ο πάτερ Νικόδημος ο Μανασσής, ο επίτροπος της Μονής» (Άπαντα, 2.573)

«ο πάτερ Σισώης ο δάσκαλος» (Άπαντα, 2.603)

«ο πάτερ Μεθόδιος ο μυλωθρός» (Άπαντα, 2.604)

«από το μέγα θανατικόν εσώθησαν μόνο δύο όρνιθες, η Πιτσινή και η Κοτσινή, τας οποίας ο πάτερ Σισώης παρέδωκε δι' ασφάλειαν εις τον πάτερ Νικόδημον» (Άπαντα, 2.604)

«την κόττα του πάτερ Σισώη» (2.611)

«ετέρπετο το ους του πάτερ Νικόδημου» (2.619)

«ν’ αποχαιρετίσωσι τον πάτερ Νικόδημον» (2.637)

«εκάθητο δροσιζόμενος ο πάτερ Νικόδημος» (2.637)

«και ο πάτερ Νικόδημος επανεύρε την προσφιλή μοναξίαν του» (2.640)

 

Και δεν είναι βέβαια μόνο σ’ αυτό το διήγημα· παντού ο άγιος Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί τον «λανθασμένο» άκλιτο τύπο «ο πάτερ-» και πουθενά τον δήθεν σωστό, παρ’ όλο που βέβαια χρησιμοποιεί τον τύπο «ο πατήρ, του πατρός» όταν αναφέρεται στον πατέρα κάποιου. Και δεν είναι μόνο ο άγιος Παπαδιαμάντης αλλά και ο άλλος άγιος των γραμμάτων μας, ο Φώτης Κόντογλου, που κι αυτός μόνο τον άκλιτο τύπο πάτερ χρησιμοποιεί (πρόχειρα: (ο πάτερ-Σιλβέστρος Κουκουτός, καλογερόπαπας, διήγημα «Χριστούγεννα στη σπηλιά»), είναι και τόσοι άλλοι.

 

Κι αυτοί αγράμματοι και ανελλήνιστοι κύριε Γκ. μας;

 

Κι αυτοί «πράγματι αδόκιμοι» κύριε Μπαμπινιώτη μας;

 

 

Επιστροφή στη Λαθοθηρία
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου

© 2008 Νίκος Σαραντάκος
sarant@pt.lu