Το κείμενο αυτό, διορθωμένο και ξανακοιταγμένο, περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου "Γλώσσα μετ' εμποδίων" που κυκλοφορεί από τον Οκτώβρη του 2007 από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Περισσότερα για το βιβλίο μου αυτό, μπορείτε να διαβάσετε εδώ



 

 

Πιπέρι και στα λάχανα;

 

Κατηραμένη νήσος, νήσος των Αζορών

που καταστρέφεις νέους και θάπτεις των κορών

Μποστ, περί το 1962, προφητικός

 

 

Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας παρατηρείται, για κοινωνικούς λόγους που χρειάζονται παραπέρα μελέτη, στροφή προς μια νεοκαθαρευουσιάνικη επίχριση του γραπτού, ίσως και του προφορικού μας λόγου.

 

Λέω "επίχριση" γιατί στην πραγματικότητα δεν γράφουμε σε καθαρεύουσα, απλώς προσθέτουμε ξεκομμένα στοιχεία της καθαρεύουσας στο λόγο μας, χωρίς μεγάλη προσοχή στους κανόνες και τη γραμματική της γλώσσας, ίσως για να ξεχωρίσουμε από την πλέμπα που γράφει στην καθομιλουμένη. Σαν τις καρφίτσες που φορούσαν στο πέτο τα μέλη των μυστικών εταιρειών για να αλληλοαναγνωρίζονται, μοστράρουμε έναν καθαρεύοντα τύπο, να ξεχωρίζει σαν τη μύγα μέσα στο γάλα.

 

Πολλά είναι τα φανταχτερά τέτοια κουρελάκια με τα οποία διανθίζουν τα κείμενά τους όσοι θέλουν να διακρίνονται, αλλά ίσως το πιο διαδεδομένο να είναι ότι πολλοί ξανάρχισαν να συντάσσουν με γενική ορισμένα ρήματα τα οποία στην καθομιλουμένη συντάσσονταν με αιτιατική. Έτσι, ενώ εδώ και δεκαετίες λέγαμε δικαιούμαι άδεια, τώρα τελευταία πολλοί ξανακυλάνε στη γενική ("δεν δικαιούται πρόσβασης" και παρόμοια), ενώ το "χαίρει εκτίμησης" και το "χρήζει διόρθωσης" δίνουν και παίρνουν. Όμως, το κωμικό είναι ότι η μπάλα πήρε και άλλα ρήματα τα οποία ανέκαθεν συντάσσονταν με αιτιατική!

 

Διάβαζα τις προάλλες σε καλή εφημερίδα, κείμενο δόκιμου δημοσιογράφου, στο οποίο δηλώνεται ότι κάποιος υπουργός "φρόντισε να απεκδυθεί πάσης ευθύνης" για κάποιο φιάσκο της πολιτείας. Και βέβαια, το "πάσης ευθύνης" μπορεί να φαντάζει επίσημο και φιγουράτο, να προσδίδει στο κείμενο την πατίνα του ένδοξου παρελθόντος, να φέρνει λίγο στο αρχαιοελληνικό ή έστω στο βυζαντινό, όμως η σκληρή αλήθεια είναι ότι κανείς αρχαιοέλληνας ή έστω βυζαντινός δεν σύνταξε το ρήμα απεκδύομαι με γενική και ότι η αρχαιοελληνίζουσα επίχριση είναι τόσο αυθεντική όσο οι χλαμύδες του αείμνηστου Μασίστα στις ταινίες που βλέπαμε πιτσιρικάδες (ως πιτσιρικάδες, θα έγραφα αν ακολουθούσα την τελευταία μόδα).

 

Διότι ο απόστολος Παύλος λέει "απεκδυσάμενοι τον παλαιόν άνθρωπον", ο Ωριγένης γράφει "απεκδυσάμενος τας αρχάς και τας εξουσίας", ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός λέει "απεκδυόμενοι την ασέβειαν", αργότερα ο Πορφυρογέννητος γράφει "απεκδυόμενος τον πόλεμον", δηλαδή υπάρχει μια ιστορία τόσων αιώνων όπου το ρήμα απεκδύομαι συντάσσεται με αιτιατική. Από πού κι ως πού πρέπει τώρα στον εικοστό πρώτον αιώνα να αρχίσουμε να βάζουμε παντού γενικές;

 

Και δεν είναι το "απεκδύομαι" μεμονωμένο φαινόμενο. Μερικές μέρες αργότερα, στην ίδια καλή εφημερίδα, άλλος καλός δημοσιογράφος έγραψε "μετέρχεται τρομοκρατικών μεθόδων", πιστεύοντας ίσως ότι έτσι κοινωνεί με το ένδοξο παρελθόν, όμως τέτοιο παρελθόν ουδέποτε υπήρξε διότι και το μετέρχομαι με αιτιατική το σύντασσαν οι πρόγονοί μας. Ακόμη πιο διαδεδομένο κρούσμα γενικομανίας είναι το "αποποιούμαι", το οποίο επίσης συντασσόταν με αιτιατική από τον Διόδωρο τον Σικελιώτη μέχρι προχτές, από χτες όμως πολλοί άρχισαν να "αποποιούνται κάθε ευθύνης". Και το "επιδέχομαι", που απασχόλησε και τον γείτονα Ζούργκα στο περασμένο τεύχος, συχνά το βλέπουμε γενικοντυμένο, όπως στο "δεν επιδέχεται συζήτησης" σε κείμενο ευρωβουλευτή,  παρ' όλο που κατά τους αρχαίους το ρήμα αυτό δεν επιδέχεται τέτοια σύνταξη. Και σε λαϊφστυλάτο περιοδικό διαβάζω ότι κάποιοι "κάνουν πράγματα που απάδουν της επαγγελματικής δεοντολογίας", έστω κι αν η πρόταση αυτή απάδει προς τους κανόνες της γραμματικής.

 

Το αποκορύφωμα της αχαλίνωτης γενικομανίας το ψάρεψε σε ένα από τα θαυμάσια άρθρα του στα Νέα ο Γ.Η.Χάρης. Ύστερα από πρόσφατη πλημμύρα, γράφτηκε κάπου το απίστευτο "οι δρόμοι δεν διεπλέοντο αυτοκινήτων". Και δυστυχώς γράφτηκε στα σοβαρά, όχι σαν φόρος τιμής στον αείμνηστο Μποστ!

 

 

 

 

 

Επιστροφή στα 'Αρθρα από το Φιστίκι
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2003 Νίκος Σαραντάκος
sarant@village.uunet.lu
This page has been visited times.