Με χαρά δημοσιεύω ακέραιο όπως το ’στειλε (αν και πρόχειρο, λέει ο ίδιος) το παρακάτω σημείωμα του παλιού φίλου και καλού μεταφραστή Νίκου Κούρκουλου. Πολύ περισσότερο που μεθαύριο έχουμε 29 Μαΐου και συμπληρώνονται 555 χρόνια από την άλωση της Κωνσταντινούπολης –παρά τρεις φορές ένα ψηφίο σατανικό νούμερο– κι είναι πια καιρός να μάθουμε γιατί έπεσε η Πόλη.

Ν.Σ. 27.5.2008

 

 

Γιατί έπεσε η Πόλη

 

Είναι κάτι σαν έθιμο: σε τακτά χρονικά διαστήματα, με κάποια ασήμαντη ή λιγότερο ασήμαντη αφορμή, η χώρα (ή τουλάχιστον ο κόσμος των ΜΜΕ) ανακαλύπτει το φλέγον πρόβλημα της λεξιπενίας των νέων κλπ, κλπ. Από κει και πέρα, ακολουθεί μια εντελώς προβλέψιμη διαδικασία που θα μπορούσε να δικαιώσει απόλυτα τον Παβλόφ.

Τώρα, σ’ αυτή την υποτιθέμενη γλωσσική εξαθλίωση των νέων, μπλέκονται τρία ή τέσσερα μοτίβα που δεν έχουν και πολύ στενή σχέση μεταξύ τους (π.χ. δημιουργία νέων εκφράσεων, χρήση διεθνοποιημένων αγγλικών, κ.ά.). Εγώ θα σταθώ σ’ ένα απ’ αυτά, στη χρήση συντομογραφιών.

Διαβάζω ένα ρεπορτάζ-μοιρολόι που πληροφορεί τον αναγνώστη (για να φρίξει) ότι σε μηνύματα μέσω κινητών ή ηλεμηνύματα συναντάμε, π.χ. τα πρκλ, τπτ, δλδ, γμτ, ή τα ίδια λατινογραμμένα (prkl, tpt, dld, gmt) ή κάποιες αγγλικές συντομογραφίες, όπως asap ή cu – και πάει λέγοντας και κλαίγοντας.

Μια λογική παρατήρηση ή απάντηση θα ήταν ότι δεν είναι παράξενο να χρησιμοποιούνται συντομογραφίες, όταν θέλει κανείς να γράψει γρήγορα ένα εφήμερο και τηλεγραφικό σημείωμα, ιδιαίτερα όταν του μετράνε τις λέξεις. Στο κάτω-κάτω, συντομογραφίες χρησιμοποιούνται ακόμα και στον επίσημο γραφτό λόγο (δηλ., κλπ., κοκ, ό.π.).

Εγώ όμως, που είμαι πιο βιτσιόζος, ανάσυρα απ’ τη μνήμη μου κάτι λίγα από τις φτωχές μου σπουδές στην παλαιογραφία. Στα βυζαντινά χειρόγραφα (ή χφφ., αν μου επιτρέπετε) είναι καθιερωμένα διάφορα ανος (άνθρωπος), ουνος (ουρανός), πηρ (πατήρ), χς (Χριστός), σηρ (σωτήρ) και άλλα πολλά – με τη μόνη διαφορά ότι, επειδή οι τότε άνθρωποι είχαν την άνεση και την ευκολία να γράφουν με το χέρι, κι όχι να πατούν κουμπάκια, τραβούσαν και μια γραμμή από πάνω, ειδοποιώντας τον αναγνώστη ότι πρόκειται για συντομογραφία. Οι τύποι αυτοί, μάλιστα, κλίνονται έτσι συμπτυγμένα σε όλες τις πτώσεις (ανους = ανθρώπους) ή δίνουν παράγωγα (ανινος = ανθρώπινος). Άλλωστε, η ίδια ευκολία της γραφής με το χέρι τούς επέτρεπε να χρησιμοποιούν και ένα σωρό μυστήρια σημαδάκια, που αντικαθιστούν κάποιες σειρές γραμμάτων (π.χ. τις καταλήξεις –ειται και –ειν) ή και ολόκληρες κοινές λέξεις (εστί, φασί, πάντα, λόγος).

Φαίνεται πως η βυζαντινή νεολαία των γραφιάδων ήταν οκνηρή, κοιτούσε τη βολή της και δεν έδειχνε σεβασμό προς τη γλώσσα (όχι τουλάχιστον με τον τρόπο που της δείχνουν σήμερα σεβασμό οι παβλοφικοί κι οι καρατζαφέρηδες). Αλλά κι οι γεροντότεροι της εποχής εκείνης, ίσως υπερβολικά απορροφημένοι με το ζήτημα της σωτηρίας της ψυχής τους, ολιγωρούσαν και δεν τους κατσάδιαζαν. Πάλι καλά που δεν επινόησαν και το μονοτονικό, οι βυζαντινοί γεγέδες – με τόση τεμπελιά, ικανούς τους είχα

 

Τι τα θέτε όμως, μ’ αυτά και μ’ αυτά, αλώθηκε στο τέλος η Πόλη – και μάλιστα όχι μια φορά αλλά δύο.

 

Επιστροφή στις "γλωσσικές ακρότητες"

Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου