Το κείμενο αυτό, διορθωμένο και ξανακοιταγμένο, περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου "Γλώσσα μετ' εμποδίων" που κυκλοφορεί από τον Οκτώβρη του 2007 από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Περισσότερα για το βιβλίο μου αυτό, μπορείτε να διαβάσετε εδώ



Στο δρόμο που χάραξε ο Γκας Πορτοκάλος!



Όσοι είδαν το πολύ αστείο "Γάμος αλά ελληνικά" θα συμφωνούν, αν και ίσως με βαριά καρδιά, ότι η ματιά της σκηνοθέτριας αποτυπώνει πολύ εύστοχα τις ιδιαιτερότητες των Ελλήνων της Αμερικής και όχι μόνο (θα έλεγα 'τα κουσούρια' αλλά η λέξη είναι παρεξηγημένη τελευταία). Μια από τις πιο εύστοχες επισημάνσεις ήταν η μανία του πατέρα της ηρωίδας, του εστιάτορα Γκας Πορτοκάλος, να ετυμολογεί οποιαδήποτε αγγλική ή άλλη λέξη από κάποια ελληνική που κάπως της έμοιαζε ηχητικά, όπως το κιμονό από τον χειμώνα (επειδή το φοράμε το χειμώνα που κρυώνουμε) ή το επώνυμο Μίλερ από το μήλο.

Παρόμοια με τον Γκας Πορτοκάλος, που στην παρετυμολογία αναζητούσε απαντοχή από τα βάσανα της ξενιτιάς, στις πρώτες δεκαετίες ζωής του ανεξάρτητου νεοελληνικού κράτους αρκετοί δημοδιδάσκαλοι έβρισκαν ηθική τόνωση επινοώντας απίθανες ετυμολογίες για λέξεις ξένης προέλευσης, όπως "εν πυρί ζέει όλη" για τη μπριζόλα (ιταλικό δάνειο στην πραγματικότητα) ή "αεί δέρεται" για τον γάιδαρο (περσοαραβικής προέλευσης ωστόσο). Κι αν αυτά είναι αθώες γραφικότητες, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για όσους σήμερα πλασάρουν εξωφρενικές ετυμολογίες χωρίς να έχουν το ελαφρυντικό της άγνοιας, αφού σήμερα υπάρχουν όλες οι πηγές διαθέσιμες, ιδίως μάλιστα για όσους το κάνουν με το αζημίωτο. Εννοείται ότι κανείς δεν διανοείται να προτείνει μια κομπογιαννίτικη ξένη προέλευση: όλες οι τσαρλατάνικες ετυμολογήσεις ανάγουν ξένες λέξεις σε αρχαίες ελληνικές, κατά προτίμηση ομηρικές.

Βέβαια, πρέπει να πούμε ότι δεν είναι αποκλειστικότητα της ελληνικής γλώσσας οι βαρεμένοι ετυμολόγοι· φρούτα παρόμοια ευδοκιμούν και σε άλλες γλώσσες: για παράδειγμα στα τούρκικα έχουμε τον αχτύπητο Πολάτ Καγιά, ο οποίος μάλιστα βάζει τα γυαλιά στους δικούς μας τσαρλατάνους, αφού δεν τον σταματάει ούτε η ηχητική ομοιότητα των λέξεων: επιστρατεύοντας τον αναγραμματισμό, ο χαλκέντερος αυτός ζογκλέρ μπορεί στο πιτς φιτίλι να βγάλει τουρκική οποιαδήποτε λέξη οποιασδήποτε γλώσσας.

Ούτε είναι όλα τα ελληνοβαρεμένα ψώνια εγχώρια: υπάρχουν ξένοι, άγγλοι, γερμανοί, εβραίοι και γάλλοι, που έχουν γράψει μέχρι και βιβλία, στα οποία "αποδεικνύουν" ότι τα εβραϊκά ή τα γιαπωνέζικα είναι διάλεκτοι της ελληνικής. Οπότε οι δικοί μας οι αγύρτες έχουν τουλάχιστον το ελαφρυντικό ότι πολλές φορές δεν είναι αυτοί οι πρώτοι διδάξαντες την αγυρτεία.

Αν υπήρχε βραβείο "Γκας Πορτοκάλος", αναμφίβολα θα έπρεπε να απονεμηθεί παμψηφεί στην κυρία Τζιροπούλου "για το σύνολο του έργου της", όπως λέμε στα Όσκαρ και σε συναφείς βραβεύεις. Το magnum opus της, το οποίο παλιότερα είχε τον μετριόφρονα τίτλο "Πώς η ελληνική εγονιμοποίησε τις άλλες γλώσσες" ή κάτι τέτοιο, αλλά πολύ φοβάμαι ότι έχει ενσκήψει και σε επαυξημένη έκδοση, μπορεί να χαρίσει πολλές ώρες διασκέδασης σε κάθε φιλέρευνο αναγνώστη. Ωστόσο, δεν μπορώ να το παρουσιάσω από τις σελίδες αυτές διότι δεν έχω στα χέρια μου την τελευταία έκδοση του συγγράμματος, φυσικά δεν προτίθεμαι να το αγοράσω και στην ηλικία μου δεν είναι πρέπον να το κλέψω. Μοιραία, θα αρκεστώ σε δεύτερους ρόλους. Για όσους θέλουν ωστόσο ένα μεζεδάκι τζιροπούλειας σοφίας: το χατίρι και το ρεζίλι, προφανέστατα τουρκικά δάνεια, η καλή κυρία τα ετυμολογεί, το μεν πρώτο από το ομηρικό ήτορ ("καρδιά") και το δεύτερο από τη φρ. "αίσυλα ρέζειν" (να πράττει κανείς άπρεπα πράγματα). Ακαταμάχητα, έτσι;

Eνημέρωση: Τελικά άλλαξα γνώμη και παρουσιάζω και δείγματα του ερευνητικού έργου της κ. Τζιροπούλου!



Κείμενα για τις ελληνοβαρεμένες ετυμολογήσεις:

Ομηρικά αγγλικά και καταπράσινα άλογα

Τα αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος... αποδεδειγμένα!

Ο Γιόζεφ, ο Νορς και ο Σι Μαλάκας

Η επικρατέστερη υποψηφιότητα για το βραβείο Γκας Πορτοκάλος: η κ. Τζιροπούλου-Ευσταθίου





Επιστροφή στoυς γλωσσικούς μύθους

Επιστροφή στις σελίδες για τη γλώσσα
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου