Τι σου λείπει ευπρεπισιάρη;

 

Η συχωρεμένη η πεθερά μου, έλεγε μια παροιμία για τους κενόδοξους:

Τι σου λείπει κασιδιάρη; Σκούφια με το μαργαριτάρι.

(έτσι την έλεγε, παρ’ όλο που στα δικά μου τ’ αυτιά το «το» χαλάει το μέτρο –προτιμώ σκούφια με μαργαριτάρι. Να πω όμως πως υπάρχει και σε παραλλαγή χωρίς ρίμα, «μαργαριταρένια σκούφια»).

Την ξανασκέφτηκα την παροιμία αυτή, διαβάζοντας στο Βήμα (23.10.2008) ένα άρθρο για τον Μπαράκ Ομπάμα που διέκοψε την προεκλογική του εκστρατεία για να βρεθεί στο προσκεφάλι της άρρωστης γιαγιάς του. Αμέσως μόλις έμαθε πως έχει αρρωστήσει, έσπευσε κοντά της γιατί, όπως είχε πει παλιότερα, το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του ήταν όταν το 1995 δεν διέκοψε την τότε προεκλογική εκστρατεία του για να δει την ετοιμοθάνατη μητέρα του.

 

Αλλά πού είναι το γλωσσικό ή κοτσανολογικό ενδιαφέρον σε όλα αυτά; Το ενδιαφέρον είναι στο ότι, σύμφωνα με την καλή εφημερίδα, η μητέρα του κ. Ομπάμα πέθανε από «καρκίνο σε καλπάζοντα μορφή».

 

Βέβαια, είναι πολύ συχνό το «λάθος» να συνδυάζεται αρσενική μετοχή με θηλυκό ουσιαστικό (πληγέντων περιοχών, διαμαρτυρηθέντων συναλλαγματικών και τα λοιπά), και όσοι με διαβάζουν κάπως ταχτικά ίσως θυμούνται ότι σε άλλα σημειώματα έχω δικαιολογήσει το «πληγέντων περιοχών». Όχι ότι δεν το θεωρώ λάθος· αλλά και δεν το θεωρώ ένδειξη αγραμματοσύνης, ούτε επιτρέπω στον κάθε κακόπιστο να δημαγωγήσει πάνω σ’ αυτό το λάθος (που επαναλαμβάνεται εδώ και αιώνες και που το διαπράττουν και καθηγητές πανεπιστημίου, πρωθυπουργοί και λογοτέχνες) για να «αποδείξει» ότι υπάρχει παρακμή της γλώσσας από τότε που καταργήθηκε το πολυτονικό (αχ, αυτή η αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα μας, τον απέθαντο έχει!)

 

Τότε όμως, μήπως είμαι ασυνεπής που επισημαίνω τώρα, εγώ, αυτό το λάθος στο Βήμα; Δεν νομίζω, διότι το Βήμα, που βρίσκεται εδώ και καιρό στην πρώτη γραμμή του κινήματος του γλωσσικού ευπρεπισμού έχει διπλό και τρίδιπλο καθήκον να «κρατεί τους νόμους»[1]. Κι έπειτα, αν στο «πληγέντων περιοχών» υπάρχει το σοβαρότατο ελαφρυντικό ότι ο σωστός τύπος (πληγεισών περιοχών) είναι αηδιαστικός, εδώ ο σωστός τύπος είναι σχετικά ομαλός: καλπάζουσα μορφή.

 

Όλα καλά, αλλά αυτό είναι σκέτο μαργαριτάρι. Η σκούφια του ευπρεπισιάρη πού είναι; Μα, πού αλλού; -στον τίτλο του άρθρου. Ο τίτλος είναι:

Προεκλογική παύση για χάρη της ασθενούς γιαγιάς

 

Μα στο Θεό σας, εκεί στο Βήμα, υπάρχει άνθρωπος που να γράφει ή να μιλάει έτσι[2]; Τι θα πείραζε αν λέγατε «της άρρωστης γιαγιάς»; Ξέρετε, η λέξη «άρρωστος», παρ’ όλο που είναι της δημοτικής, δεν είναι εφεύρεση του Ψυχάρη (ωχ! εννοώ τον Γιάννη Ψυχάρη, τον δημοτικιστή, απλή συνωνυμία με αυτόν που ξέρετε). Είναι αρχαία, τη χρησιμοποιεί κι ο Ξενοφών (έδοξέ μοι ουκ άρρωστος την ψυχήν είναι). Αλλά φαίνεται πως οι ευπρεπισιάρηδες του Βήματος, νιώθοντας ήδη ανατριχίλα που αναγκάστηκαν να βάλουν στον τίτλο τη λέξη «γιαγιά» (η οποία κανονικά είναι προγραμμένη, καθό ανισοσύλλαβη), δεν μπορούσαν να αντέξουν και δεύτερη πληβειακή λέξη, άρρωστος, κι έτσι την έκαναν «ασθενή» τη γιαγιά του κ. Ομπάμα. Να λοιπόν κι η σκούφια.

 

Σκούφια με το μαργαριτάρι τους λείπει, πράγματι. Δίκιο είχε η πεθερά μου.

Ενημέρωση: Όπως θα δείτε σε αυτό εδώ το σημείωμα, στους ευπρεπισιάρηδες του Βήματος δεν ταιριάζει μόνο η παροιμία για τη μαργαριταρένια σκούφια, αλλά και η παροιμία για το σπίτι του κρεμασμένου.

 

 

 



Επιστροφή στο Κοτσανολόγιο


[1] Και για να ξεκαθαρίσω τη θέση μου, εγώ και στα σημειώματά μου αλλά και στο βιβλίο μου, τη Γλώσσα μετ’ εμποδίων, δεν προτείνω να γράφετε «πληγέντων περιοχών», ούτε «πληγεισών περιοχών», ιδίως αν είστε υποτελείς (γραμματείς, μεταφραστές, κειμενογράφοι, γενικά επαγγελματίες γραφιάδες) και όχι αφέντες του κειμένου σας (συγγραφείς με κύρος, ή ιστολόγοι που δεν δίνετε δεκάρα). Ανάμεσα στο εύηχο λάθος και στο αχώνευτο σωστό, υπάρχει και ο τρίτος δρόμος, η αναλυτική σύνταξη.

[2] Μήπως είμαι υπερβολικός; Έψαξα στο γκουγκλ, και μέχρι τις 23 Οκτωβρίου 2008 δεν υπήρχε σε ολόκληρο το ελληνικό Διαδίκτυο ούτε μία ανεύρεση των λέξεων «ασθενούς γιαγιάς», και μόνο τρεις ανευρέσεις των λέξεων «ασθενής γιαγιά» και μάλιστα καμιά τους κυριολεκτική, πράγμα που αποτελεί ένδειξη ότι πρόκειται για τραγέλαφο.