Έπεα αλλά όχι πτερόεντα (1) : Πώς βγήκε το Μάτι του Βισύ

 

Μέχρι τώρα δίσταζα να συμπεριλάβω στις Μεταφραστικές γκρίνιες μαργαριτάρια υποτιτλισμού, καθώς είναι γνωστές οι άθλιες συνθήκες εργασίας των συναδέλφων αυτών (τόσο από πλευράς αμοιβής όσο και υλικοτεχνικής υποδομής: πολλοί μεταφράζουν χωρίς να βλέπουν την ταινία και χωρίς, εννοείται, γραπτό κείμενο!). Επίσης με έκανε να διστάζω το γεγονός ότι τα μαργαριτάρια στον υποτιτλισμό αφορούν έπεα πτερόεντα: είναι πολύ δύσκολο να αποδειχτεί τι ακριβώς ειπώθηκε και πώς ακριβώς μεταφράστηκε. Σε ένα βιβλίο ή άλλο έντυπο μέσο, ο μεταφραστής παύει να έχει τέτοιες δικαιολογίες και εν πάση περιπτώσει το σώμα του εγκλήματος είναι προσιτό στον πολύ κόσμο, οπότε μπορεί και ο κατηγορούμενος να υπερασπίσει τον εαυτό του.

 

Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με εκπομπές ενός τηλεοπτικού καναλιού που θέλει να είναι υποδειγματικό, πολλά λάθη είναι πράγματι απαράδεκτα, η δε καταγραφή, που έγινε από τον φίλο που μου έστειλε το κείμενο, είναι σχολαστική. 

 

Λοιπόν, τα παρακάτω μαργαριτάρια αλίευσε εκλεκτός φίλος και συνάδελφος από την ταινία "Το μάτι του Βισύ" (L'oeil de Vichy) του Κλωντ Σαμπρόλ, που προβάλλεται κατά καιρούς από το κανάλι της Βουλής. Ας τον αφήσω να τα πει ο ίδιος…

 

Ν.Σ.

 

 

 

 

 

Κριτική του υποτιτλισμού της ταινίας Το μάτι του Βισύ του Κλωντ Σαμπρόλ (Κανάλι Βουλής)

 

Δεν εξετάζω ζητήματα «ποιοτικής μετάφρασης», όπως την επιλογή της πλέον κατάλληλης λέξης και διατύπωσης (Διαβάζουμε π.χ. στους υποτίτλους «πυρπόλησαν τα ρεζερβουάρ» αντί του πιο ενδεδειγμένου «πυρπόλησαν τις δεξαμενές καυσίμων»· «χάρις στην παρέμβαση πολλαπλών πυροσβεστών» αντί «χάρις στην παρέμβαση πολυάριθμων πυροσβεστών»· «αρπάζοντας ένα εκατομμύριο λίτρα καύσιμα από την καταστροφή» αντί «αποσπώντας/ απομακρύνοντας …από τον τόπο της καταστροφής» – όλα αυτά τα παραδείγματα προέρχονται από το ίδιο απόσπασμα διάρκειας περίπου 30 δευτερολέπτων). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για δουλειά του ποδαριού.

 

Επιλέγω παραδείγματα που καταδεικνύουν τη γενική ανεπάρκεια του μεταφραστή και σε επίπεδο ελληνομάθειας και σε επίπεδο γαλλομάθειας και σε επίπεδο στοιχειώδους γνώσης του πλαισίου που περιβάλλει όσα εξιστορούνται.

 

6΄.16΄΄ – "στις θέσεις κλειδουχών "  εννοώντας τους κλειδούχους των σιδηροδρόμων. Εδώ τρομάζουμε να αποφασίσουμε για το αν θα κατεβάζουμε τον τόνο ή όχι στα όντως πρωτόκλιτα! Εκτός αν θεώρησε ο μεταφραστής ότι η ονομαστική είναι "κλειδούχας" κατά τον «κληρούχα» (για όσους έκαναν τη θητεία τους στο Ναυτικό)!

 

6΄.40΄΄ – "καταπραΰνοντας τη μιζέρια των λιποτακτών, που επιστρέφουν" (γαλλ. sont occupés à soulager la misère des fugitifs rentrants) όπως διαπιστώνει κανείς βλέποντας απλώς την αντίστοιχη σκηνή, οι «μίζεροι λιποτάκτες» που επιστρέφουν είναι μικρά παιδάκια, πρόκειται δηλαδή για ανθρώπους που είχαν αναγκαστεί να ξεσπιτωθούν.

 

8΄.39΄΄ – "οι γαλλικές νεολαίες επέλεξαν μία δρυς" (ενν. για να τιμήσουν τον Πεταίν δίνοντάς της το όνομά τουπόσες νεολαίες διέθετε η Γαλλία; το δρυς ασχολίαστο! Γιατί δεν έλεγε ο Χριστιανός "βελανιδιά", που έχει αιτιατική καλόβολη;

 

13΄.53΄΄ – "την αξία των σοσιαλιστικών εθνικών θεσμών" (γαλλ. la valeur des institutions nationales socialistes allemandes) τη λέξη «εθνικοσοσιαλιστικός» δεν την άκουσε ποτέ του ο μεταφραστής;

 

19΄.28΄΄ – "οι δυο άνδρες γνωρίζονται καλά από την καμπάνια του Ριφ" ακούμε από τη φωνή του αφηγητή και προφανώς πρόκειται για την εκστρατεία του Ριφ, την οποία είχαν κάνει από κοινού Ισπανία και Γαλλία.(Αλλά είναι παράλογο να απαιτούμε να ξέρει την εκστρατεία του Ριφ κάποιος που αγνοεί τον εθνικοσοσιαλισμό)

 

32΄.05΄΄ – "ο νόμος της 22ης Ιουλίου 1941 θέτει σε ισχύ, στη νότια ζώνη, την αρειανοποίηση των εμπορικών, βιομηχανικών και τεχνικών εταιρειών" μας πληροφορεί ο αφηγητής, εννοώντας προφανώς ότι οι εταιρείες αυτές περνούν πλέον σε χέρια Αρείων (αρειοποίηση θα ήταν μια κάποια λύσις) και σίγουρα όχι Αρειανών!

 

32΄.41΄΄ – "τα διεθνείς δελτία Τύπου" ένα από τα μαργαριτάρια που, κρίνοντας από τη συνολική εικόνα, φοβάμαι ότι δεν οφείλεται σε παραδρομή

 

38΄.11΄΄ – "ξεκινάτε τη ζωή δύσμοιρα" (γαλλ. vous commencez l' existence sous les auspices tristes) υπό κακούς οιωνούς θα ήταν όχι μόνο κοντύτερα στο πρωτότυπο αλλά και σωστά Ελληνικά

 

50΄.00 – Η Διέπη, στην οποία είχαν εξαπολύσει οι Άγγλοι επιδρομή το 1942, γίνεται "το Ντιέπ". Κι όμως, η εξελληνισμένη εκδοχή του ονόματος είναι καθιερωμένη, και μπορεί να το διαπιστώσει κανείς ανοίγοντας απλώς μια εγκυκλοπαίδεια.

 

53΄.05΄΄ – "Πέντε εβδομάδες ενεργούς και πειθαρχημένης ζωής" ένα από τα πολλά δείγματα κακών Ελληνικών του μεταφραστή. Το επίθετο «ενεργός» κλίνεται εδώ σαν να είχε ονομαστική «ο ενεργής». Το συγκεκριμένο λάθος επαναλαμβάνεται και σε άλλα σημεία, όπως στο 1.28.16 «για την αντιμετώπιση μιας όλο και πιο ενεργούς αντίστασης»

 

54΄.58΄΄ - "…επιτίθονται τις συγκεντρώσεις των στρατευμάτων" ένα δείγμα ακόμη του ότι δεν έχουμε απλώς μια πρόχειρη δουλειά αλλά μια δουλειά από εντελώς ακατάλληλο άνθρωπο

 

1.02΄.12΄΄ – "η δημιουργία ενός υγιές και δυνατού λαού" προς επίρρωση του παραπάνω

 

1.06΄.06΄΄ – "Οργανώνεται συγκινητική τελετή για την αμερικανική αεροπορία" Σιγά, μην εννοεί ότι θα τους τιμήσουν κιόλας! Είναι προφανέστατο σε όποιον παρακολουθεί την ταινία ότι ο (γερμανόφιλος) Γάλλος εκφωνητής μιλά στην πραγματικότητα για τελετή πένθους προς τιμήν των θυμάτων της αμερικανικής αεροπορίας.

 

1.11΄.48΄΄ – "Ανοίξτε τη βρύση (γαλλ. robinet) αφού ανάψετε το σπίρτο" λένε οι υπότιτλοι, και στην οθόνη βλέπουμε κάποιον να ανοίγει τη στρόφιγγα (γιατί σημαίνει  και αυτό η λέξη robinet) της παροχής γκαζιού

 

1.40΄.00 – Ο Άγγλος Υπουργός Εξωτερικών από Ήντεν (τι να κάνουμε; έτσι τον μάθαμε από τα εγχειρίδια Ιστορίας) γίνεται Έντεν. Μια εγκυκλοπαίδεια, βρε παιδιά!

 

 

 

Επιστροφή στις σελίδες για τον υποτιτλισμό
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου




© 2006 Νίκος Σαραντάκος