ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μάτι δειλό, που σε κοιτάζει
βαθιά, βουβά και σκοτεινά,
κι έτσι πιστά, σα να σου τάζει :
Θα σ’ αγαπώ παντοτινά

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,
δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.
Το πήρα ένα Σάββατο βράδι
και κοιμηθήκαμε μαζί.

 

 

 

 

Το 1938, επί δικτατορίας Μεταξά, το εβδομαδιαίο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» είχε εγκαινιάσει σειρά συνεντεύξεων με λογοτέχνες, με τον γενικό τίτλο: Πορτραίτα συγγραφέων μεταπολεμικής γενεάς. Κάθε συνέντευξη συνοδευόταν από ένα ανέκδοτο ποίημα του παρουσιαζόμενου ποιητή σε φωτογραφημένο χειρόγραφο. Ο Λαπαθιώτης έδωσε (στο τεύχος της 9.4.1938) συνέντευξη στον Γ. Περαστικό [Γ.Μ.Μυλωνογιάννη] και τη συνόδεψε με το παραπάνω ποίημα. Με τη δημοσίευση ξέσπασε σκάνδαλο. Διαβάζουμε σήμερα σε πολλές πηγές στο Διαδίκτυο ότι εξαιτίας αυτού του σκανδάλου η λογοκρισία απαγόρευσε πλέον στον Λαπαθιώτη να ξαναδημοσιεύσει και ότι μετά απ’ αυτό, ο ποιητής δημοσίευε σε περιοδικά χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης. Ωστόσο, έχω σοβαρές επιφυλάξεις για την ακρίβεια των παραπάνω. Αφενός, στα επόμενα χρόνια και έως τον πόλεμο του 1940, ο Λαπαθιώτης δημοσίεψε με το πραγματικό του όνομα και ποιήματα (αν και λίγα) και θεωρητικά-αισθητικά άρθρα στα Νεοελληνικά Γράμματα (πολλά δε πρωτοσέλιδα) και συνεντεύξεις του εμφανίστηκαν. Αφ’ ετέρου, η χρήση του ψευδωνύμου Πλάτων Χαρμίδης περιορίστηκε αποκλειστικά στις ποιητικές μιμήσεις που δημοσίευε στο περιοδικό Πνευματική Ζωή. Θεωρώ λοιπόν πολύ πιθανότερο η χρήση του ψευδωνύμου να μην έγινε εξαιτίας της λογοκρισίας αλλά για να διαφοροποιήσει, παιχνιδιάρικα, αυτές τις μιμήσεις από το άλλο έργο του. Όχι τυχαία, το ίδιο ψευδώνυμο το είχε χρησιμοποιήσει το 1921 για να υποβάλει δυο ποιήματα σε έναν ποιητικό διαγωνισμό στον οποίο ήταν επίσης… μέλος της κριτικής επιτροπής!

Γεγονός πάντως είναι ότι μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε, ο Λαπαθιώτης έστειλε στον Τάκη Μπαρλά, που ήταν μέλος της επιτροπής λογοκρισίας, την ακόλουθη επιστολή:

«27.IV.1938

Αγαπητέ μου Τάκη

Επειδή μαθαίνω, με πολλή μου λύπη, την εξαιρετική συγκίνηση και ταραχή που προκάλεσε στη λογοκρισία το εντελώς, ή περίπου, ή και καθόλου έστω αθώο παιχνίδι - οκτάστιχο, που μπήκε, ως αυτόγραφο, στη συνέντευξή μου των Νεοελληνικών Γραμμάτων κι επειδή στους κόλπους της περιλαμβάνονται παλιοί και καλοί μου φίλοι καθώς συ και ο Μιχάλης ο Παπαστρατηγάκης κι άλλοι, ίσως, που δεν ξέρω και τους οποίους δε θα ήθελα, με κανένα τρόπο, να κακοκαρδίσω, γι’ αυτό αποφασίζω ν’ αλλάξω τον τελευταίο και τον ένοχο στίχο του, έτσι ώστε, αποκαθαρμένος από το βάρος των φοβερών υπονοούμενων που περικλείει, να εμφανιστεί περισσότερο σύμφωνο με το πνεύμα της νέας καταστάσεως.

Λάβε λοιπόν την καλοσύνη να τους ανακοινώσεις, ότι πρέπει να διαβαστεί έτσι:

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,
δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.
Το πήρα ένα Σαββάτο βράδυ
μα δεν πλαγιάσαμε μαζί!...

 

            Δικός σου

            Ναπολέων Λαπαθιώτης

 

Βρήκα το τεύχος του περιοδικού "Νεοελληνικά Γράμματα" με τη συνέντευξη του Λαπαθιώτη. Όλη η συνέντευξη αξίζει να διαβαστεί κι αν βρεθεί εθελοντής να την πληκτρολογήσει θα την ανεβάσω. Προς το παρόν, μπορείτε να δείτε εδώ, το αυτόγραφο του Λαπαθιώτη και εδώ, τη φωτογραφία του Λαπαθιώτη που συνόδευε τη συνέντευξη. Ύστερα από το θόρυβο που προκάλεσε η συνέντευξη, το περιοδικό αναγκάστηκε, σε επόμενο τεύχος του (στις 23.4.1938) να δημοσιέψει "δήλωση μετανοίας". Εδώ, η "δήλωση" αποδοκιμασίας των αντιλήψεων που εξέφρασε ο Λαπαθιώτης.

Προσθήκη, Μάρτιος 2008: Εθελοντής βρέθηκε και πληκτρολόγησε τη συνέντευξη, που μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ!

 

Εξαιτίας αυτού του επεισοδίου, το ποίημα είναι αρκετά (και δικαίως) γνωστό. Υπάρχει σε αρκετές πηγές στο Διαδίκτυο. Έκανα αντιπαραβολή με την έκδοση του «Ζήτρου». Η ειρωνικότατη «επανορθωτική» επιστολή είναι παρμένη από το τομίδιο της σειράς «Εκ νέου» (επιμ. Σωτ. Τριβιζά).

 

 

 

Επιστροφή