ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ

Την αλλαγή θα προκαλέσει η μεταβολή στον τρόπο παραγωγής


http://emprosnet.gr/isite/2008/11/11/49397_b_TN_SAPANTAKOS.JPG

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΑΚΟΣ*
11/11/2008

Όλα τελειώνουνε κι όλα περνάνε
Ιδέες βασίλισσες, κακογερνάνε

Κώστας Βάρναλης

Μια αγαπημένη μου εξαδέλφη, που ζει στην Αγγλία και είναι επιφανής οικονομολόγος, στέλεχος μάλιστα μεγάλης οικονομικής επιχείρησης, η οπoία έτυχε να διαβάσει το άρθρο μου της περασμένης Τρίτης, μου παρατήρησε πως δε φταίει ο καπιταλισμός για την κρίση αλλά οι κακοί χειρισμοί των ανθρώπων, η ιδιοτέλεια και η απληστία των κρατούντων.
Συμφωνώ πως συμβαίνει και αυτό, μόνο που η ιδιοτέλεια, η απληστία και όλα τα λοιπά κακά, δεν είναι οι αιτίες αλλά οι συνέπειες της κακοδαιμονίας του συστήματος.
Χωρίς αμφιβολία ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής έφερε πολλά καλά στην ανθρωπότητα. Επιτάχυνε τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, βελτίωσε το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων, ενοποίησε τον πλανήτη, δημιούργησε ανοιχτές κοινωνίες στη θέση των προγενέστερων κλειστών, καστικών κοινωνιών.
Ταυτόχρονα όμως επέβαλε τη λατρεία του χρήματος, καθαγίασε τη λεηλασία και καταστροφή του περιβάλλοντος, συστηματοποίησε και νομιμοποίησε την εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Μπορεί τα ελαττώματα αυτά του συστήματος να φαίνονται σήμερα πολύ καθαρά, τα είχαν όμως επισημάνει πριν από ενάμιση και πάνω αιώνα πολλά διορατικά μυαλά. Και δε μιλώ για το Μαρξ ή τον Έγκελς, αλλά για το βασιλόφρονα Μπαλζάκ (που είχε γράψει πως «πίσω από κάθε μεγάλη περιουσία κρύβεται ένα μεγάλο έγκλημα») και το συντηρητικό, αν όχι αντιδραστικό, Ντίκενς.
Σήμερα έχει γίνει πια συνείδηση σε πολλούς διορατικούς σκεπτόμενους ανθρώπους πως το καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής έφτασε στα έσχατα όριά του και πρέπει να αλλάξει. Ποιοι όμως θα κάνουν αυτή την αλλαγή;
Μελετώντας την ιστορία, θα δούμε πως όλες οι προηγούμενες ριζικές και μη αναστρέψιμες (το τονίζω αυτό) αλλαγές του κοινωνικού συστήματος (από τη δουλοκτησία στη φεουδαρχία και από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό) δεν έγιναν από τις υφιστάμενες την εκμετάλλευση τάξεις, αλλά από άλλες, μειοψηφικές ως τότε κοινωνικές ομάδες, οι οποίες εφάρμοσαν άλλα, περισσότερο αποδοτικά συστήματα παραγωγής.
Στο τέλος της Αρχαιότητας έγινε φανερό πως η δουλική εργασία ήταν πια ασύμφορη και τότε μια καινούργια κοινωνική ομάδα, οι απελεύθεροι (πρώην δούλοι, που χάρη στις διαχειριστικές ή άλλες ικανότητές τους απέκτησαν την ελευθερία τους), δημιούργησαν το σύστημα των «αποίκων» που ήταν ο πρόδρομος της φεουδαρχίας.
Στην αυγή των Νεώτερων Χρόνων, όταν φάνηκε καθαρά πως ο φεουδαρχικός τρόπος παραγωγής είχε γίνει πια ασύμφορος, οι βιοτέχνες, έμποροι και επιχειρηματίες (αρχικά στις πόλεις της Φλάνδρας και της βόρειας Ιταλίας) έβαλαν τα θεμέλια του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.
Φυσικά και στις δυο περιπτώσεις μεταβολής του συστήματος προηγήθηκαν πολυάριθμοι, ηρωικοί και αιματηροί, αγώνες των καταπιεσμένων (όπως οι δουλικοί πόλεμοι της Αρχαιότητας και οι πόλεμοι των χωρικών του Μεσαίωνα), οι οποίοι, μολονότι κλόνισαν τα θεμέλια του συστήματος και οπωσδήποτε συνέβαλαν στην αποσάθρωσή του, δεν το άλλαξαν, εφόσον δεν είχαν να προτείνουν κάποιο άλλο αποδοτικότερο.
Σήμερα έχουν ωριμάσει, από τεχνικής πλευράς, οι συνθήκες για να εμφανιστεί ένα κοινωνικό και οικονομικό σύστημα αποδοτικότερο από τον καπιταλισμό. Το πετρέλαιο μπορεί κάλλιστα να υποκατασταθεί από την ηλιακή και άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πληροφορική και ο αυτοματισμός μπορούν να περιορίσουν τις ώρες απασχόλησης και να αυξήσουν τον ελεύθερο χρόνο των εργαζομένων, η γενετική και η βιοτεχνολογία μπορούν να πολλαπλασιάσουν τις διαθέσιμες πηγές τροφίμων.
Όλα αυτά, όμως, με έναν όρο και μια μοναδική προϋπόθεση: να φύγουν από τη μέση αυτοί, που με την απληστία, την ιδιοτέλεια και τον αμοραλισμό τους είτε παρεμποδίζουν αυτές τις αλλαγές, είτε τις εκμεταλλεύονται προς ίδιον όφελος.
Και ποιοι θα έρθουν στη θέση τους; Μα οι κάτοχοι του καινούργιου παραγωγικού μέσου, που είναι σήμερα η Γνώση και η Πληροφόρηση, δηλαδή οι τεχνοκράτες, που από υπηρέτες των καπιταλιστών θα γίνουν οι νεκροθάφτες τους, όπως ακριβώς οι καπιταλιστές στον καιρό τους έγιναν οι νεκροθάφτες των φεουδαρχών.

*O Δημήτρης Σαραντάκος γεννήθηκε στη Mυτιλήνη, σπούδασε χημικός μηχανικός και μετά τη συνταξιοδότησή του εκδίδει το σατιρικό περιοδικό «το Φιστίκι» και κάνει τον συγγραφέα. Το τελευταίο (ένατο στη σειρά) βιβλίο του, «Γιατί η θεία μου μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο» τυπώθηκε το 2006 στη Mυτιλήνη και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «το Φιστίκι».