ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ

100

105

110

115

120

125

130

135

140

145

150

155

160

165

170

175

180

185

190

195

200

205

210

215

220

225

230

235

240

245

250

255

260

265

270

275

280

285

290

295

300

305

310

315

320

325

335

340

345

350

355

360

365

370

375

380

385

390

395

400

405

410

415

420

425

430

435

440

445

450

455

460

465

470

475

480

485

490

495

500

505

510

515

520

525

530

535

540

545

550

555

560

565

570

575

580

585

590

595

600

605

610

615

620

625

630

635

640

645

650

655

660

665

670

675

680

685

690

695

700

705

710

715

720

725

730

735

740

745

750

755

760

765

770

775

780

785

790

795

800

805

810

815

820

825

830

835

840

845

850

855

860

865

870

875

880

885

890

895

900

905

910

915

920

925

930

935

940

945

950

955

960

965

970

975

980

985

990

995

1000

1005

1010

1015

1020

1025

1030

1035

1040

1045

1050

1055

1060

1065

1070

1075

1080

1085

1090

1095

1100

1105

1110

1115

1120

1125

1130

1135

1140

1145

1150

1155

1160

1165

1170

1175

1180

1185

1190

1195

1200

1205

1210

1215

1220

1225

1230

1235

1240

1245

1250

1255

1260

1265

1275

1280

1285

1290

1295

1300

1305

1310

1315

1320

1325

1340

1335

1340

1345

1350

1355

1360

1365

1370

1375

1380

1385

1390

1395

1400

1405

1410

1415

1420

1425

1430

1435

1440

1445

1450

1455

1460

Λιανοψιχάλιζε ο Θεός στη γης και γλυκοδροσολόγαε

τις μαλλιαρές που αδράχναν τα κουπιά στο πέλαγο χερούκλες.

Όλοι βουβοί κατά το θείο νησί τις όψες τους κρατούσαν·

δροσάτη κατηφόραε απ’ το βουνό και πλάνταε το μυαλό τους

η μυρωδιά της θρούμπας, του αμπελιού και του ώριμου σπαρμένου·

κι οι πετροπέρδικες ροβόλαγαν να πιουν, κι αντιλαλούσαν

τα σύθαμπα λαγκοπεράσματα στα κακαρίσματά τους.

Μες στη θολούρα της αυγής, με αγνιά στα πόδια του κατάχνια,

το ιερό νησί σα βρέφος που ξυπνάει ροδοχαμογελούσε.

Λάμψαν στα σύμπλαγα, κρεμάμενα στο φως, τ’ απανωχώρια·

κουδούνια λάλησαν κελαρυστά σαν τα νερά που τρέχουν,

και ξάφνου αβάσταχτο, βαθύ, γιομάτο υπομονή και θρήνο,

λες στέναζεν η γης, το μούγκρισμα βογκάει της αγελάδας.

Στρωτό αγεράκι στεριανό φυσάει, τρεμόπαιξε η μαΐστρα,

κι αναπηδάει σα μέγας δέλφινας το μυτερό καράβι,

με τα μεγάλα μάτια τ’ ανοιχτά στην αφρισμένη πλώρα

και την ανάγερτή του γαύρα ουρά, τη γαλαζοβαμμένη.

Μα πια, τον κάβο όντας κεφάλωναν, ακούστη σε ροδάτη

κουδουνιστή σπηλιά γλυκιά φωνή να τραγουδάει γυναίκας·

τραγούδαε, κι όλη η γης περιγιαλού μοιρολογιούντα ως χήρα

που την επήρα οι μαύρες θύμησες τα κύματα τηρώντας.

Τη φούχτα ο πρωτοκάραβος Στρειδάς γουβώνοντας αντήλιο

κατά τα βράχια αλάργα αγνάντευε, και χόρευε η καρδιά του.

Κάπου στα νιάτα του αντιλάλησε τέτοιος σκοπός στο κύμα,

σύντας πρωτόφερνε στο σπίτι του την καπετάνισσα του·

γελούσεν ο Θεός στα πέλαγα, γελούσαν τα χοχλάδια,

φουσκώναν τα πανιά σαν την καρδιά του νιόγαμπρου, κι η νύφη

στη στολισμένη πλώρα αρχίνησε νανουριστό τραγούδι,

καλημερίζοντας τη νέα στεριά που πρόβαλε του αντρούς της.

Κι ο νιόγαμπρος Στρειδάς μας στέναξε και το μουστάκι στρίβει:

«Άιντε να γερανίσει η θάλασσα, να μπούμε στο λιμάνι,

να μπούμε, Θε μου, στο σπιτάκι μας και να σφαλίξει η πόρτα!»

Και τώρα να, τον ίδιο αχό γρικάει, και πάει να φύγει ο νους του.

Κι ο Κένταυρος τσοπάνα αγνάντεψε σε στρούγκα να του γνέφει,

κι ανατρουλώθη ο πρόθυμος φαλλός, κι αναρωτιέται αγάλια

πίσω να πάρει τάχα στη στεριά για τον κουφό να κάνει,

και πιο γλυκιές, μπορεί, της ξενιτιάς οι νιες τσοπανοπούλες!

Μα ο Καρτερός φωτιά, κι ο Χάλικας λαμπρό τηράει λιοκόρνιο·

κι ο αλαφροστοίχειωτος ο Σούραυλος γρικούσε την πατρίδα

σαν τη γυναίκα να θρηνάει που την παράτησαν στον άμμο

και το πικρό της το παράπονο να τροχαλάει το κύμα.

Ξεζώστη το σουραύλι κι άρχισε γοργό σκοπό να παίζει

φυσούσε κι έδιωχνε, θαρρείς, σα φάντασμα άραχνο από μπρος του

τη λιόκαλη χλωμή που μοίρεται στο ακρόγιαλο πατρίδα.

Βουβός, μακριά το δοιάκι απ’ τη στεριά κρατώντας ο Δυσσέας,

αγάλια αγάλια τυλιγάδιαζε στα φρένα το νησί του —

ξερίζωνε τα σπίτια, τα βουνά, τα δέντρα, το λιμάνι,

κι όλα με ορμή κυλούσαν κι έπεφταν στο χώνος του μυαλού του

ξεπάτωσε έριζα όλο το νησί και το κατάπιε η μνήμη.

Σαν άδειασε ο γιαλός και χάθηκε στα μάτια του η πατρίδα,

πίκρα πολλή τον κατασκέπασε, τα σπλάχνα του κιοτέψαν:

«Παιδιά, ποτέ μας πια στα μάτια μας δε θα την ξαναδούμε·

μικρό μικρό πουλί ’ταν διάβηκε, παιχνίδι και συντρίφτη,

και μια ρογιά σγουρός βασιλικός κι έπεσε από το αυτί μας!»

Ο αψός χαλκιάς τα μούτρα μούσκλωσε, τι δεν του καλαρέσαν

τα τρυφερά μακροχαδέματα στου χωρισμού την ώρα·

θυμήθη αυτός τα διποτάματα με τα ψαροκοπάδια,

με τα βουβά χωριά στις συμπλαγιές, τα χιονοπετρωμένα,

τους άντρακλους που σαν αλόγατα στην παγωνιάν αχνίζουν,

και τις ξανθιές με τρίπατα γοφιά βαριές αντρογυναίκες —

και το πουρνό το καταπάχνιαστο που ασκώθη αυτός να φύγει!

Σφιχτά τυλίγει τ’ αντικνήμια του με αρνοπροβιές, ποδένει

τα στρογγυλά, σαν πέτσινα ταψιά, φαρδιά χιονοτροχάδια,

περνάει απ’ τον ώμο το ταγάρι του, στη μέση το τσεκούρι,

κι ομπρός! μήτε σκυλιά, μήτε παιδιά, μήτε έχε γεια, πατρίδα·

κι αν ήταν τότε πια η καρδιά βαριά, τη δέρναν άλλες έγνοιες!

Οι σύντροφοι βουβοί κουπολατούν, κι ο γήλιος πια σηκώθη,

και γυάλισαν οι πλάτες, τα μεριά, λιοστάλαξαν τα γένια·

κι ακούστη πάλε η τραγανή φωνή του νεφροκαρδιογνώστη:

«Ε συ, καραβοπούλι παρδαλό, γαντζώσου από την πλώρα,

πλακώνει αντάρα το καράβι μας, για κατασκόρπισέ τη!

Φούσκωσε ορθό το λυγερό λαιμό και στύψε το μυαλό σου·

καλό κελάηδι αρχίνα, Σούραυλε, να γίνει αηδόνι ο πόνος.»

Ο νεραϊδόπαρτος ιδροκοπάει, στρουφίζεται στην πλώρα,

και το άπλερο έστυβε γιομάτο αχό μυαλό, να κατεβάσει·

μοχτούσε και ξελίγγιαζε ο λαιμός, σα θερμασμένο φίδι

που ανατανυέται στα ξεράγκαθα ν’ αλλαξοδερματίσει.

«Βάστα γερά, λεχούνα, τα σκαμνιά, το γιόκα να μη ρίξεις!»

του κράζει ο διπλοκάπουλος, γελάει, και το καράβι εσείστη.

Ο αναστενάρης το σουραύλι του στα χείλια λαγγονιάζει,

δυο τρεις βολές του ανέμου σουραυλάει και προσκαλνάει το νου του·

κι ήταν τ’ αλλήθωρα ματάκια του θολά, συνεπαρμένα.

Σαν τ’ άπνογα πανιά του καραβιού τα στήθια του φυλλίζαν·

μα ξάφνου ασκώθη, φύσηξε ο μυαλός, τα στήθια επήραν φόρα

και, Θε μου, ξάφνου πως εχόντρυνε του νέραϊδου η φωνούλα!

«Άιντε, σουραύλη, και σουραύλισε και, κλοτσοσκούφι, κλότσα

και σπίθισε στη γης, σπιθόλιοντα, φωτιά να βγάλου οι πέτρες·

σφάλνα τ’ αλλήθωρα ματάκια σου κι ό,τι θωράς μολόγα!

Άδειες θωρώ στεριές και θάλασσες, κρουστάλλι αγνό το αγέρι,

κι ούτε καπνός σπιτιού θολώνει το μήτε αναπνιά κουνά το

μήτε κι ο νους ακόμα πρόβαλε να το συντρικυμίσει!

Σα διδυμάρια τυφλοπόντικα το χώμα αναχουλεύουν

τα μάτια μου, και νύχτα νύχτα πια στις κόχες τους γυρνούνε:

«Αφέντη, ερμιά στη γης κι ούτε ψυχή στον κόσμο ούτε σκουλήκι!»

Μα εμέ το στήθος μου ανεμίζουνταν μουρμουρητό στα χόρτα

και δυο μικρές καρδιές ν’ αντιχτυπούν και να μου απηλογούνται·

αχ, δυο χλωρά σκουλήκια φάνηκαν στον κόσμο τον απάνω!

Κράζει η καρδιά κι αναφτεράκισε, στο χώμα χαμηλώνει

τους δυο σουρτούς να σμίξει βλάμηδες να οδοιπορούν αντάμα·

στην ερημιά, στην παντερμιά, καλός και του σκουλήκου ο γίσκιος.

Κρουφτά τον όχτον όχτο περπατώ, στ’ αγριόχορτα τρουπώνω·

μάτια κι αυτιά μου ανατρουλώθηκαν και τα ρουθούνια επαίξαν:

δεν ήτα αυτά σκουλήκια, αδέρφια μου, σκύβω και προσκυνώ σας,

Κύρη και Μάνα, πολυβάσανοι πρωτογονιοί του ανθρώπου!

Η μέρα πρόβαλε, και στάθηκαν στον ήλιο να λιαστούνε·

μα από ψηλά ο Θεός τους βίγλισε, τα μάτια του σπιθίσαν:

«Σκουλήκια δυο θωρώ, ποιος τα ’ριξε στ’ αμπελοχώραφά μου;

για σήκω από τα χιόνια, Παγωνιά, ξεροκαρκάνιασέ τα!»

Κι η Παγωνιά βουβή κατέβηκε στο χώμα, στούπα στούπα,

χοντρό λευκό ανελίγει σάβανο και κίτρινο αναβόλι,

πιάνει πλακώνει τ’ αψηλά βουνά, κατηφοράει στον κάμπο.

Τα σκουληκάκια τρόμαξαν, σουρτά σε σπήλιο θηκαρώνουν,

κι ο Σκούληκας γυρνάει και συντηράει το ταίρι του να κλαίει:

«Δε θα σε αφήσω εγώ, γυναίκα μου, να μου χαθείς στα χιόνια!

Ακούμπησε, καλή, συγκόρμιασε στον κόρφο το ζεστό μου·

μαύρος φονιάς στον ουρανό θρονιάει, τη μάνα γης ζουλεύει,

και τ’ άσπρα χείλια του σταλοβολούν εννιά λογιών φαρμάκι·

μα εγώ, κερά, για την αγάπη σου, κεφάλι θα του ασκώσω!»

Ακόμα ο λόγος στέκουντα ο καλός, κι αστροπελέκι ρίχνουν,

μες στη σπηλιά, του παντοδύναμου τα διαστρεμμένα φρένα·

κι ο Σκούληκας χιμάει στη θεία φωτιά κι ανάβει το δαυλό του,

μαζώνει φύλλα, στρώνει πατωσιές, ανέβηκε η φλαγκάρα

στον τρίπατο ουρανό και του Θεού τσουρούφλισε τα γένια.

Μανιάζει ο παιδοφάς γονιός, βογκάει τη γριά σακουλοβύζα

με της πανούκλας τη θωριά να’ ρθει και να σταθεί μπροστά του:

«Πείνα, βιτσάτη θυγατέρα μου με το λιγνό δραπάνι,

κατέβα απά στη γης και θέρισε, κατέβα μες στα σπλάχνα,

κι όλες τις γαύρες ρίζες σύρριζα κορμοξεπάτωσέ τις·

δε θέλω εγώ ψυχές στα χώματα να μου σηκώνουν μπόι!»

Κι η κοκαλιάρα η Πείνα σούρθηκε, θερίζει το χορτάρι,

θερίζει τα σπαρμένα σωθικά κι ως χούγαινα αναγλείφει

τα κόκαλα και τ’ αχαμνά ψαχνά με την τραχιά της γλώσσα.

Κουφογονάτιασαν οι δυο ψυχές, τα μάτια τους θολώσαν,

κι ο Σκούληκας στην ξεπνεμένη του σούρθηκε αργά γυναίκα:

«Γυναίκα μου, το νου σου στη φωτιά, σύρε κοντά στο τζάκι

και φύσα την πνοή σου απάνω της, συδαύλα τη μη σβήσει·

κι εγώ δοξάρι σκάρωσα, θα βγω ν’ αλαφοκυνηγήσω.»

Μερονυχτού ταγίζει η θηλυκιά την πεινασμένη φλόγα

κι έχει τα θάρρη της στον άντρα της και το Θεό αναπαίζει:

«Όσο κι αν θες, φονιά, μπουμπούνιζε, κι ό,τι περνά σου κάμε·

άντρα ’χω ασίκη εγώ και κυνηγάει και θα μου φέρει αγρίμι!»

Κι ακόμα αδρόπαιζαν τα χείλια της, και δρασκελιές ακούει,

και μπαίνει ο Σκούληκας χαρούμενος, αγρίμι φορτωμένος·

σηκώνεται η φωτιά και ξεπετάει, γελάει, χορεύει ο σπήλιος·

ξύλο μακρύ λιανίζει η θηλυκιά, και ψιλοτραγουδώντας

γαύρα πεισματικά τσακίσματα στρουφογυρνάει τη σούβλα.

Και σύντας φάγαν κι αναντράνισαν, θρονιούν στο φωτογόνι,

και στράφη ο Σκούληκας και μίλησε στο χορτασμένο ταίρι:

«Γυναίκα, να μας άφηνε ο Θεός ν’ αναπαυτούμε στάλα,

να στεριωθεί η καρδιά στον κόρφο μας, να πάψει πια η τρεμούλα·

αχ, τι καλά, σαν πια ποτρώγαμε και δρόσιζε το δείλι,

ν’ αποσπερίζαμε, γυναίκα μου, με τη γλυκιά κουβέντα!»

Μα η τσίκνα ανέβη ολόρθη κι έσπασε του άγριου Θεού τ’ αρθούνια·

κι αρπάει ο Θεός τα μαύρα της βροχής κρεμάμενα μαστάρια:

«Ανοίχτε, καταρράχτες τ’ ουρανού, συγκλύσετε τον κόσμο·

δική μου η γης, δεν καταδέχουμαι να ’χω συμισατόρους!»

Ανοίξαν τ’ αναστάλαγα νερά, ποντίστη ο απάνω κόσμος,

πνιγήκαν οι στεριές, κουκλώθηκαν τα χιονοκορφοβούνια,

κι απάνω από τη σύγκλυση ο Θεός κυλάει και χαχαρίζει:

«Δική μου η γης, και θέλω πνίγω τη, θέλω αστροπελεκώ τη,

και δε θ’ αφήσω εγώ τα χώματα να κάμουνε κεφάλι!»

Βογκάει, σηκώνει αφρούς πα στα νερά κι ανεμοστρουφουλίζει.

Κι από την άκρα τότε πρόβαλε, μες σε αψηλό καράβι,

και διάβη διάβη ο μέγας Σκούληκας με τα πανιά ανοιγμένα.

Ο πιο παλιός φονιάς ετρόμαξε, στο μπλάβο σπήλιο εσούρθη·

βάνει φωνή, τον πρωτογιό καλνάει, το μέγα κλερονόμο:

«Βόηθα, καλέ, πιστέ μου Χάροντα, βόηθα με, κιντυνεύω·

δυο σκουληκάκια πρόβαλαν στη γης, Χάρο, και θα με φάνε!»

Κι ο Χάρος πήρε τα μαχαίρια του και στη σπηλιά κατέβη·

δίπλα στα δυο σκουλήκια σούρθηκε και ξάπλωσε τα πόδια

να ζεσταθεί κι αυτός στην πυροστιά και να παραμονέψει

τις γαληνές απλές του αντρόγυνου κουβέντες μπρος στο τζάκι.

Κι ο Σκούληκας γυρνάει, τον συντηράει και πάγωσε η καρδιά του·

μα δε μιλάει, το ανέγνοιο ταίρι του μην το κατατρομάξει.

Μονάχα η νύχτα πια σαν πλάκωσε και στρώθηκαν στον ύπνο,

σούρθηκε αγάλια αγάλια ο Σκούληκας, μην τον ακούσει ο Χάρος,

κι αγκάλιασε σφιχτά, στα σκοτεινά, το αγαπημένο ταίρι.

Του Χάρου γυάλιζαν τα κόκαλα στο ερωτικό σκοτάδι,

βαριά κοιμόταν και δεν ένιωθε τα δυο κορμιά που εσμίγαν·

κι ο Σκούληκας εχάρη, και στο αυτί μιλάει της γυναικός του:

«Νικήσαμε το μαύρο Χάροντα με το φιλί, γυναίκα!»

Κόπη η φωνή, μα ακόμα σπίθιζαν του σούραυλου τα χείλια

κι ακόμα άχνιζαν δρωτοστάλαχτες του κεφαλιού του οι τρίχες.

Γελούσα αντάμα κι αναβούρκωναν τ’ αλλήθωρα ματάκια,

κι ήρθε ξανά η ψιλή φωνούλα του μες στο λιγνό λαρύγγι:

Αχ, το τραγούδι ’ναι βαρύ θεριό, παιδιά, και θα με φάει,

μα το Θεό, κι ο νους μου μοναχός και το έσπειρε να παίξει,

και το ξεγέννησε η σουραύλα μου στης φαντασίας την κούνια·

καλάμι, αγέρας ήταν και μυαλό και σύννεφο, και διάβη·

κι όμως ελάβωσέ μου την καρδιά, σα να ’ταν, Θε μου, αλήθεια,

σαν κιόλας να ξεπούλιαζαν τα δυο σκουλήκια στην καρδιά μου!»

Οι αδερφοχτοί σωπάσαν, ξύλιασαν τα χέρια στα κουπιά τους,

κι ο Χάλικας τ’ ώριο κεφάλι του περήφανα τινάζει:

«Σουραύλη, σε γρικώ και γίνεται τραγούδι εντός μου ο φόνος·

κάπου μακριά μαλώνουν τα βουνά, κάπου σκουντρούν τ’ αστέρια,

κάπου σαν παραμύθι κι ο αδερφός τον αδερφό σκοτώνει!»

Ο καπετάν φιλοδικούσης μας Στρειδάς κουφοστενάζει:

«Εγώ θυμήθηκα το αγγόνι μου και γελοπρόγκηξά το:

Ώρα καλή σου, το κουτσούβελο, να ζήσεις, να νεφρώσεις,

τσούρμα παιδιά να σπείρεις, ν’ ακλουθάς την ίδια νεροστράτα,

κι έχει ο Θεός να σμίξουμε κι οι δυο στον πάτο του πελάγου!»

Ο Καρτερός ο πουρνοκέφαλος αχνιά δεν έβγαλε, όμως

ξακλούθαε ακόμα μες στο σπλάχνο του να πολεμάει στριμμένος

και σα σκορπιός ν’ απλώνει ο σκούληκας στα ουράνια την ουρά του.

Μα ο διπλοκάπουλος δε βάσταξε, του Ορφού παραπονέθη:

«Μεσόστρατα έρμους μας παράτησες και το τραγούδι επήρες·

κι εγώ μέση με μέση πρόσμενα μια μέρα να πιαστούνε

στα χώματα ο Θεός κι ο Σκούληκας, κι οπού τον πάρει ο Χάρος!»

Μυξογελάει ο σκεπαρνοδόντης μας, τα σύκα σύκα λέει:

«Κι εγώ τη μοίρα τους ξετρέχω τη, μα ανάκαρα δεν έχω·

βλάμη, πιο πέρα δεν μπορεί η καρδιά μήτε ο λαιμός να πάει!»

Μα ο πολυκάτεχος τη χέρα του σηκώνει και προστάζει:

«Ομπρός, παιδιά, χτυπάτε τα κουπιά, μη χολοσκάς, αδέρφι,

κι εγώ μπορεί μια μέρα ξαφνικά τη θύμηση να κράξω

και το τραγούδι το αξετέλευτο να σας το αποτελέψω.

Γιατί, παιδιά, και μη γελάσετε, πιστεύτε μου ό,τι λέω:

ήμουν κι εγώ, μαθές, μες στη σπηλιά σαν έφτασε ο κυρ Χάρος!»

Είπε, και γύρισε στον ουρανό και χάλευε η ματιά του

σαν ποιος απ’ τους στριφτούς αγέρηδες που πάλευαν θα πάρει,

ν’ ανοίξει δρόμο, όλοι καλοί, να μπει, να ξανοιχτεί η ψυχή του.

Σπερώνει πια, και τ’ αφριστά νερά της θάλασσας ως πέρα

ρουσοκοκκίνισαν σαν το κρασί, κι ανέβη ο μεθυσμένος

στα χρουσοπόρφυρα νερά χορευταράς Αποσπερίτης.

Κι η Ελένη, αργά περιδιαβάζοντας στου Ευρώτα τις ροδάφνες,

τα μάτια της τα μάργελα άσκωσε στο διωματάρικο άστρο·

πικρό πολύ ροδοδάφνης ανθό μυρίζεται, κι ο νους της

γυρίζει πίσω αλάργα στα παλιά, στα αιματερά ακρογιάλια

θωρούσε τα κορμιά που γυάλιζαν στον πυρωμένο κάμπο,

οχτρούς και φίλους δεν ξεχώριζε, καμάρωνε τα στήθια,

τις μαλλιαρές κουτάλες, τα μεριά, τα λυθρωμένα γένια —

κι αναγαλλιούσε που σκοτώνουνταν για το χαμόγελό της.

Και τώρα που άνεργη μαραίνεται και σεριανάει μονάχη

στους έρμους όχτους και μυρίζεται πικρούς άνθους και πάει,

την πήρε το άνομο παράπονο και πλάνταξε ο λαιμός της:

«Δεν είναι αυτή ζωή, δεν τη βαστώ, μαραίνεται ο σγουρός μου

σφιχτός βασιλικός χωρίς αντρούς να τον χαδεύουν χέρια.

Δεν είμαι αλήθεια εγώ για μοναξιές και νοικοκυροσύνες

Θε μου, και κάμε με γλυκομηλιά να στέκουμαι στη στράτα

και φόρτωσέ με πληθερό καρπό να τρων όλοι οι διαβάτες!»

Τα χέρια της ασκώνει στο λαμπρό της νυχτοθύρας άστρο:

«Αχ, να ’ταν, Θε μου, κλεφτοκάραβα να ξαναρχόνταν πάλε!»

Κι οι πέντε κουπολάτες στην πλωτή το άστρο θωρούν κι απλώνουν

λαχταριστά τα χέρια τους να φαν μαύρο ψωμί και κρέας,

και πίνουν γλυκοπίπερο κρασί μες σε χαλκένιο τάσι.

Σκυφτοί στου ιερού φαγιού την ευτυχιά βαθιά παραδομένοι,

νιώθαν ψυχή και σάρκα δένουνταν σφιχτά και ρίχναν ρίζες

και γιόμωναν μελούδι αντρίστικο τα χοντροκόκαλά τους.

Μα σαν ποφάγαν κι άπλωσαν νερό να πιουν, χασκογελάσαν·

όλα αραδίς τα ολόρθα ασκιά κρασί, και το νερό αστοχήσαν!

Μα ξαπλωτός στην πλώρα κίνησε γάργαρο αχό ο σουραύλης,

σαν το νερό, κι η δίψα πέρασε, δροσέρεψαν τα φρένα·

κι ο δοξαράς τα χείλια σφούγγιξε, καταχτυπάει τη γλώσσα:

«Το καταπού τραβάμε, σύντροφοι, δε νοιάζεται η καρδιά μου·

σύραν τα ρέματα και παν, κι ορθός στη μέση του πελάγου

θωρώ δεξά δικά μας τα νησιά, ζερβά η στεριά σαν κούρβα

ξαπλώνεται ορθοκάπουλη στο φως και λαχταράει κουρσάρους·

πίσω η πατρίδα εχάθη πια στ’ ακροπερίγιαλα του νου μας!

Τηρώ μπροστά, κι ως γέρος χαίρουμαι λιγνός τρυγονοσούρτης,

μυρόπνοος απ’ την Αραπιά ζεστός να με συμπαίνει αγέρας·

μα αφήνω ελεύτερο στα σπλάχνα μου το ριζικό να τρώει:

σιγά, με το τραγούδι, το κουπί, τα στοχασμό, το γέλιο,

θα βρούμε, αδέρφια, κατά πού θα βάλουμε άσφαλτα την πλώρα·

ομπρός, βαράτε τα κουπιά κι ας μην αναρωτιέται ο νους σας!»

Είπε ο τραχύς, και τρίξαν οι σκαρμοί, και θάλασσα γιομώσαν

πλατιά, χωρίς γιαλό, χωρίς σκοπό, της συντροφιάς τα φρένα.

Έπιασε αγέρας του βουνού, μεστώθη το πανί, και χύθη,

καβαλικεύοντας τη θάλασσα, το αρσενικό καράβι.

Νύχτωσε πια, κρεμάστηκαν ψηλά τ’ αστέρια στο σκοτάδι

κι ακούστη απά στα κύματα η φωνή του πολυκορφονούση:

«Ακλούθα τον αγέρα όπου φυσάει, Στρειδά, τον καπετάνιο·

τι λέω να παραδώσω το κορμί στον καλαφάτην ύπνο.»

Είπε, και γιόμωσε η πλωτή κορμί κι ειρηνεμένη ανάσα.

Κι ως σφάλιξε τα μάτια, απ’ τ’ αψηλά ζερβά του κορφοβούνια

άσπρο πουλί κατέβη τ’ όνειρο και στάθη ορθό στην πλώρα·

στα βλέφαρα του εχύθη χαραυγή, ροδόφεξεν ο νους του:

τη σμιχτοφρύδα Ελένη αγνάντεψε να λάμπει στον αγέρα!

Σα φίλντισι γυαλοκοπούσε ογρό το κρινοπρόσωπό της,

θαρρείς δαρτή βροχή για κλάματα το ’χαν περιλουσμένο,

κι ολάσπρα ανέμιζαν τα πέπλα της, τρικυμιστές φτερούγες,

με δυο μεγάλες βούλες αίματα πηχτά στις αμασκάλες.

«Ελένη!» ανάκραξε ο γοργόχερος, κι αδράχνοντας το μέγα

προγονικό δοξάρι, γονατάει στην κουπαστή και κλώθει

στεριάς πελάγου τη ματιά, την ομορφιά να διαφεντέψει.

Κι η Ελένη το βαρύ θυμό του αντρούς θωράει κι αναγαλλιάζει·

ξεχνάει τον πόνο της, αχνογελάει, τα κλάματά της λάμψαν,

κι ουρανοδόξαρο στραφταλιστό τυλίγει το καράβι.

Χαμογελάει ο πολύπαθος γλυκά, πλατιά μες στ’ όνειρό του·

του εφάνη, λέει, πως ξάφνου ανάνιωσε, κι η γης δροσαγερίζει,

κι είναι αψηλό βουνό, χαράματα, τον προβοδούν οι φίλοι,

κι αυτός ποχαιρετάει και ροβολάει γαμπρός και πάει στη νύφη —

και ζώνει ζώνει γελαστός το ουρανοδόξαρο ζωνάρι.

«Ελένη!» πάλε στέναξε κρουφτά, θαρρείς σε καλαμιώνα

την κυνηγούσε κατασκότεινο και θρήναε ως νυχτοπούλι.

Μα σα ν’ ασκώθη αγέρας δυνατός απ’ τα πλατιά του στήθια,

και πεταχτήκαν, διαγουμίστηκαν της γυναικός τα πέπλα.

Σούρνει κραυγή κι αναδιπλώνεται στην πλώρα ο καπετάνιος·

στα μάτια του το θείο κορμί γυμνό λαμποκοπούσε ακόμα

και τα αίματα σα χλια ροδόφυλλα σταλάζα απ’ τις μασκάλες.

Οι νώμοι σφάραζαν, τινάζουνταν, θαρρείς και λαχταρούσαν

χωρίς βραχιόνια ν’ ασκωθούν, χωρίς αγκάλες ν’ αγκαλιάσουν·

κι απελπισμένο αχάει στο σπλάχνο του το ανάκρασμά της: «Βόηθα!»

Τινάχτη ο δοξαράς φρουμάζοντας κι αρπάχτη απ’ το κατάρτι·

οι ναύλεροι τον καπετάνιο τους με αγκουσεμό αγναντεύουν

ν’ ανατριχιάει, να λάμπου αρπαχτικά τα δυο σκυλόδοντά του·

μα αυτός, τα μάτια του ως ανάντιασαν τη λυκοφαμελιά του,

πραγάλιασε και χαρωπός γυρνάει στο γέρο του πλωρίτη:

«Κατανοτιάς, Στρειδά, σημάδευε τ’ αστέρια και κυβέρνα·

του καραβιού μας στάθη το στοιχειό στην πλώρα και προστάζει:

Βοριάς φυσάει, τανύστε τα πανιά, μες σε πικρές ροδάφνες

σαν τη χλομή γυναίκα κάθεται και σε απαντέχει η Σπάρτη!»

Είπε, καταχορτάσαν τα πανιά, κρέμασε βοριαδάκι

και στ’ άγρια πετροκαύκαλα όραμα νογάτο αντισπιθίζει:

αγέρας, θάλασσα, βουνά, κι η γης κουνιέται στο λιοπύρι·

στον κουρνιαχτό, αψηλή δρακοφωλιά, μαυρολογάει το κάστρο,

κι απά στο κάστρο ορθή καταχτυπάει μια φλόγα τον αγέρα.

Την άλλη μέρα η δίψα στρούφιζε τα λιόφρυχτα λαρύγγια·

κι ως έπεσε ο βοριάς και το πανί ραθύμησε, οι συντρόφοι

πιάσαν τ’ ασήκωτα μακριά κουπιά και λάμναν ξεπνεμένοι.

Ο Ορφός παραμαντέματα άρχισε κι αδιάντροπες καληώρες

και χοντροχωρατά ν’ αρμολογάει, να ξεγελάει την τσούρμα·

μα αυτοί νεροκαμένοι χόλιαζαν και βαργκωμένοι εγρούζαν.

Και τότε απ’ τ’ αψηλά πατώματα της κεφαλής του ο μέγας

ταξιδευτής το γερο-Σκούληκα κατέβασε στην πλώρα,

καρδιά να βάλει ο σαραντάπηχος, φωτιά στους ξεπνεμένους:

«Κάντε καρδιά και λάμνετε, παιδιά, κι εγώ θα τραγουδήσω,

κι όπου το αφήκε το τραγούδι του του σούραυλου το στόμα,

εγώ για το ακριβό χατίρι σας θα το ξακρίσω ως πέρα.

Πολύ τρανή η στεριά, δεν τη χωράει, συντρόφοι, η κεφαλή μας.

κι ακόμα πιο πολύ το πέλαγο, ξετελεμό δεν έχει·

κι ο γαύρος Σκούληκας πεισμάτωσε κι αρμένιζε ολόισια

βοριά καταβοριά κι ορκίστηκε κουπί να μη σκολάσει

πριχού ξαγκλίσει ως πέρα η θάλασσα κι όλη την πιει η πλωτή του·

γιατί η βαριά καρδιά του μούγκριζε, φώναζε τη γυναίκα

που ο αθώρητος φονιάς του σκότωσε με μπαμπεσιά μια νύχτα.

Περνάει νησιά, μπογάζια, ανοίγεται σε πέλαγα αχνισμένα·

κατηφορούν οι καταχνιές και πλεν τα νέφη σα φρεγάδες,

στην έρμη κουπαστή στρηνιάζοντας αποκρεμιούνται οι φώκιες,

κι όλο το στέρφο λασποπέλαγο ξιγκοκαπνιά μυρίζει.

Τα πόδια κράγκωσαν του Σκούληκα, κοκάλιασαν οι αρμοί του

κι αποκρεμιούνται απ’ τα μουστάκια του κρουσταλλοσταλαχτίτες·

μα αυτός ορκίστηκε να μη σταθεί και δεν πατάει τον όρκο.

Περνούν φεγγάρια δυο κι αρμένιζε, περνούν φεγγάρια τρία,

και πια στο τέταρτο, στη λίγωση, της θάλασσας το κύμα

ξοφλήθη, κι ο θεομάχος Σκούληκας χοροπηδάει στα χιόνια:

«Θάλασσα, κι όλη σα φλασκί κρασί κατάπιε σε ο λαιμός μου·

και τώρα που ξεδίψασα πεινώ και τη στεριά θα φάω.»

Κινάει, τις παγωμένες ερημιές πιάνει γοργά και πάει·

κρατάει στους ώμους τα μακριά κουπιά σα φτέρουγες και παίζει,

κρατάει και μες στα στήθια μιαν καρδιά φωτιά και τον ζεσταίνει.

Ξοπίσω του κοπάδια αρούλιζαν οι πεινασμένοι λύκοι

και σπίθιζαν σα νυχτερνά χωριά τα πύρινά τους μάτια.

Τα πετρωμένα ράιζαν δεντρικά κρουσταλλοφασκιωμένα,

και στα κλωνάρια τους νυχτόμερα πουλιά χοντρά θρηνούσαν

σαν τα μωρά, και τήρααν το μονιά με πράσινες λαμπήθρες.

Δρομίς δρασκέλιζε τις παγωνιές, τα δέντρα μείναν πίσω,

χτίκιασε ο γήλιος, λες, αρρώστησε και τα μαλλιά του επέσαν,

στα χιόνια το φεγγάρι ξέσφαλε, σαν αρμεγός εχύθη,

κι ο Σκούληκας τραβάει καταστηθίς ως να τελέψει ο κόσμος.

Μα κάποιο σούρουπο, σε χωνωτό φαράγγι ανάριες λάμψες,

συμμαζωμένα αχεροκάλυβα, θωράει βαθιά στα χιόνια·

κι οι γαλανοί ανηφόριζαν καπνοί σαν αναπνιές αντρίκιες.

Το σπλάχνο λύγισε του Σκούληκα, το ιερό του ανθρώπου χνώτο

τη χήρα του καρδιά ζεστοκοπάει, τον άγριο νου μερώνει:

«Μωρέ, ας σταθώ στα χιοναδέρφια μου, να πάρω λίγη ζέστα!»

είπε, και χορευτά κατηφοράει στο αλάργο ανθρωπολόι.

Μα ως ροβολούσε την πλαγιά, ξεσπάει και πέφτει αστραπολίθι,

τσεκούρι φωτερό, και λατομάει κατακορφού τις στέγες.

Το χωνοφάραγγο αντιλάμπισε και γέλασαν τα χιόνια,

κι έχουν να πουν πατημασιές ψηλά και χάχαρα βροντήξαν,

πύρινος δράκος, λες, στον ουρανό χωστός αμαδολόγαε.

Άντρες πετιούνται απ’ τα καλύβια τους, σκληρίζουν οι μανάδες,

θρηνούν και περμαζώνουν των παιδιών τ’ αχνά ποκαρβουνίδια.

Κοκιάζου οι νιοι σαγίτες τ’ ουρανού κι ευκή κατάρα ρίχνουν:

«Μωρέ φονιά, κατέβα, αν σου βαστάει, στα χιόνια να πιαστούμε·

αίμα χρωστάς στον άνθρωπο, και θες δε θες θα το πλερώσεις!»

Μα απάνωθε ο Θεός χαχάριζε κι αστραπολιθοβόλαε.

Ο Σκούληκας λυπήθη την πικρή σειροβολιά του ανθρώπου·

με τέχνη θρέφει τα λαβώματα, παρηγοράει τις μάνες,

καλοσυνεύουν γύρα του οι καρδιές, κι οι πυρωμένες χήρες

στα κρούσταλλά του γόνατα ακουμπούν τα στήθια τους, μη φύγει!

Κι αυτός καλύβι στήνει στο χωριό, καπνό αψηλό σηκώνει

σαν άγριο φλάμπουρο πολεμικό, και μια γυναίκα αδράχνει,

πέφτει στη γης, γεννάει σωρό παιδιά, χιονοριζοσκελώνει.

Κι ένα πουρνό που μέθυσε, στραβά τη σκούφια του τσακίζει,

το μαύρο αστραπολίθι ζύγωσε με τη βαριά στη χέρα·

γκαρδιώθηκαν οι δόλιοι χωριανοί και μάνι μάνι αρχίσαν

τον αντροφά θεϊκό μπαλτά να κρουν κι αψά ν’ ανεμαζώνουν

τα μαύρα τρίψαλα και στο πυρό να τ’ αργολιούν καμίνι·

κι ήταν ο μαύρος, ρε παιδιά, χαλκός που καταλάει τον κόσμο!

Χτυπούν και μαστορεύουν πυροστιές, χτυπούν και φκιάνου αλέτρια,

χτυπούν οι νιοι τα κονταρόχαλα κι οι νιες τους αρραβώνες

κι οι γέροι κρέμασαν στον κόρφο τους αγκίδες φυλαχτάρια·

κι ο Σκούληκας λιγνό σφυροκοπάει μες στη φωτιά μαχαίρι·

έτσι το ουρανολίθι διάβηκε στα χέρια των ανθρώπων.

Μα ήρθαν κι οι δίσεχτες χρονιές, χιμάει στου Σκούληκα το σπίτι

κι αρπά του ο Χάρος γιους, ξαναχιμάει κι αρπά του θυγατέρες,

ξαναχιμάει κι αρπά του το στερνό μικρό του γιο και πάει.

Κι ο Σκούληκας το γιο του ανάγδαρε, και το ζεστό δερμάτι

σε κουφοπλάτανου κορμό περνάει κι αρμόδεσε νταούλι.

Βάφει τη χιούτη του με ζαφορά, βάφει σουρμά τα μάτια,

σε πανηγύρι λες και πήγαινε γαμπρός για να γαμπρίσει·

και κάθε μεσανύχτι ξεκινάει, κι ορθός στο κορφοβούνι

ως την αυγή στ’ άστρα αψηλά χτυπάει το μέγα τουμπελέκι:

«Όλα καλά τα ταίριαξες στη γης, ψωμί, κρασί, γυναίκα·

μα τα μικρά παιδιά, μωρέ φονιά, γιατί να τα σκοτώνεις;»

φωνάζει και χτυπάει, κι αντιλαλάει το χωνωτό φαράγγι.

Γρικάει ο φονιάς Θεός ψηλά κι ύπνος δεν του κολνάει οληνύχτα·

ρίχνει το μαύρο Μέρμηγκα στη γης κι άγρια του δίνει διάτα,

τον άνθρωπο που σκούζει στο βουνό ν’ αρπάξει να του φέρει.

Κι ο Μέρμηγκας εχύθη κι έφαγε δεξά ζερβά και διάβη·

σούρθη κρουφτά, πασπάτεψε, έφαγε, το χιονοχώρι πιάνει

και πέτυχε το Σκούληκα που αχνός στο ρημαδιό του εγύρναε,

φωτώντας πια, και γδέρνουντα ο λαιμός απ’ το άγριο μοιρολόι.

«Ώρα καλή σου, Σκούληκα, ο Θεός πέμπει με να σε πάρω!»

«Μωρέ, καλώς το μαύρο Μέρμηγκα, του αφέντη τον τζελάτη·

στάσου να λυγιστώ, να στολιστώ, να βάλω τ’ άρματά μου

στάσου να κλώσω τα ψαρά μαλλιά, στο αφεντικό να πάω!»

Βάνει τη σκούφια του στραβά, περνάει στη μέση το μαχαίρι

και το νταούλι αρπάει στις πλάτες του και στο Θεό δρομώνει.

Κι ο γεροντόβραχος φονιάς θωράει τον άντρα, μπουμπουνίζει:

«Σκουλήκι, εσύ χαλνάς τον ύπνο μου και σκούζεις οληνύχτα:

Όλα καλά τα ταίριαξες στη γης, ψωμί, κρασί, γυναίκα,

μα τα μικρά παιδιά, μωρέ φονιά, γιατί να τα σκοτώνεις;

Κι ο Σκούληκας εστάθη στου Θεού το αιματερό κατώφλι,

το τούμπανο χτυπάει, ξαναχτυπάει κι ασκώνει το λαιμό του:

«Όλα καλά τα ταίριαξες στη γης, ψωμί, κρασί, γυναίκα,

μα τα μικρά παιδιά, μωρέ φονιά, γιατί να τα σκοτώνεις;»

Αφρίζει ο γέρος, σούρνει το σπαθί να πάρει το λαιμό του·

μα ’ταν χαλκός, παιδιά, και δείλιασε, στο κόκαλο αποστάθη

κι ο Σκούληκας το μαυρομάνικο τραβάει από το ζωνάρι,

χιμάει, και το σαράβαλο Θεό στον ουρανό σκοτώνει!

Και τώρα, ρε παιδιά, στα χέρια μου, δεν ξέρω πώς και πότε,

του θεομάχου Σκούληκα έπεσε το σιδερό μαχαίρι·

κι ορκίζουμαι, έσταζε αίματα πηχτά στην άκραν άκρα ακόμα!»

Το μέγα στόμα ο θεοφονιάς σφαλνάει και βιαστικά σφουγγίζει

με τη χοντρόπετση απαλάμη του της κεφαλής τον ίδρο·

κι όλοι τη δίψα απαλησμόνησαν και σείστηκαν οι πάγκοι —

λες ξάφνου ο Σκούληκας ξεπρόβαλε κι άρπαξε τα κουπιά τους.

Στενάζει ο σούραυλος, παράχωσε στη ζώνη το καλάμι:

«Ωχού, θα πάψω πια να τραγουδώ, θα σπάσω τ’ άρματα μου·

πολλά φτενό ’ναι το καυκάλι μου, πολλά μικρή η καρδιά μου

και δε χωράει του γαύρου Σκούληκα το θεριεμένο μπόι!

Ντροπή, σα δεν τη φτάνεις την κορφή και δε βαστούν τα κότσια,

το κακοτράχαλο ν’ ανεβολιάς του τραγουδιού ανηφόρι.»

Ο μουργο-Καρτερός στραβολαιμιάει και τον αποσβολώνει:

«Μωρέ, κι η κοσκινού τον άντρα της με τους πραματευτάδες!»

Όλοι γελούν, και κρέμασε τ’ αυτιά το κουτρουλό κεφάλι.

Λάμνουν σκυφτοί οι συνάρμενοι κουπί, ξανάρθε πάλε η δίψα,

μολύβι αναλιωτό το πέλαγο κι η πλώρα δεν το σκίζει·

μα ξάφνου ακούστη ο πρωτοκάραβος μεσημερού στα ξάρτια:

«Κουράγιο, αδέρφια, δυο κουπολασιές κι αράζουμε σε αμμούδα!»

Δίπλα ζερβά τους φάνη αμμουδερό χλωρόφουντο ακρογιάλι·

δυο τρεις γκρεμοσυκιές καμπάνιζαν ψηλά καταπελάγου,

ξεσφοντυλιάζοντας τα χάλαβρα, τα σύκα φορτωμένες·

κι ο αγέρας έφερνεν απάλαφρα τη μυρωδιά της θρούμπας,

κι όλα τ’ αρθούνια αναφτεράκισαν, τα χέρια δυναμώσαν,

κι ως γλαροπούλα που διψάει η πλωτή καταμμουδιάς εχύθη.

Παίρνει το Χάλικα και το χαλκιά με τ’ άδεια ασκιά ο Δυσσέας

και ξεκινούν αναμερίζοντας τις λυγαριές, τα σκοίνα,

κάπου νερό τρεχάμενο να βρουν, θαραπαμό στη δίψα.

«Παιδιά, τις στράτες να μοιράσουμε, κι ο τυχερός ας το ’βρει!»

προστάζει ο δοξαράς, κι οι τρεις σκορπούν οι νεροκυνηγάροι.

Κι ως πλώριζε ο πολύτροπος νερό να βρει να μην πεθάνει

κι οσμίζουνταν με το κεφάλι ορθό το σύφλογον αγέρα,

τραγούδι μυστικό σαν το πουλί φτεράκιζε στο νου του

κι ανάβρυζαν δροσόλαλες πηγές στα διψασμένα σπλάχνα.

Κι όπως επήγαινε και χαίρουνταν χορτάτη η κεφαλή του,

νερό κι Ελένη, γερο-Σκούληκας στο νου του κρουφοσμίγαν,

και σα φτερά, σαν κελαρύσματα, σα θρος γλυκός γυναίκας

μες στον αγέρα διάνευε ο Θεός και φύσαε στα μαλλιά του.

Δεν ήταν πια ο Θεός που σκότωνε στα νέφαλα χωμένος·

αστροπελέκι δεν κρατάει στο νου, σπαθί στην απαλάμη·

τρογύρα τώρα στον εφτάψυχο γλυκός πολύ φυσούσε

πρίμος, καλός αγέρας ο Θεός, και φούσκωνε η καρδιά του.

Ζήταε νερό να μη χαθεί η ζωή, μα ο νους του ξεπερνούσε

τη στενεμένη ανάγκη του κορμιού και στην ερμιά κελάηδαε:

«Τραγούδι είναι ο Θεός στο γαλανόν αγέρα, και κανένας

πούθε έρχεται δεν το νογάει και τι τα λόγια που μας λέει·

μόνο η καρδιά, σα θηλυκό πουλί, κρουμάζεται και τρέμει.»

Τραγούδαε κι όδευε αρπαχτά, και να, νερό γρικάει να τρέχει

κελαρυστά, σε λόγγο δροσερό, μες σε χλωρά πλατάνια.

Σκύβει, και μαυρομάλλα κοπελιά ξεκρίνει λιοψημένη

να σούρνει στο νερό ταυρόπουλο σγουρό να το ποτίσει.

Χάρη θωρώντας πως του δίνει η γης αντάμα και τα τρία

θεμελιακά στον άνθρωπο αγαθά —νερό, φαΐ, γυναίκα.

Ζυγώνει αγαλινά, γλυκαίνοντας ως μπόραε την ειδή του·

αποτραβήχτη η κορασιά, ο τρανός που εφάνη ξωμερίτης,

μπορεί και να ’ταν δα θεός, νερό τ’ ασκιά του να γιομώσει.

«Τρεις άγιες χάρες ζήτησα απ’ τη γης, ως πάτησα τον άμμο»

γλυκομιλάει στη νια ο παμπόνηρος σε θεούς κι ανθρώπους κράχτης·

«σγουρό ταυρί της ζήτησα να φαν οι ναύτες στο καράβι,

και γάργαρο νερό μη μαραθούν τα σωθικά τους, κι ένα

κοράσο ως είκοσι χρονών, μαζί να παίξουμε στα χόρτα·

και να, τις φούχτες μου ξεχείλισεν η γης με τ’ αγαθά της!»

Κρουφοπαχιά, καλοστεκούλα η νια, στις λυγαριές στριμώχτη,

κι ο κόρφος της αγριοπερίστερο και φτεροκαταχτύπαε.

«Θεός θαλασσινός με πέτυχε στη βρύση» βάνει ο νους της

σκύβω και προσκυνώ τη χάρη του, το θέλημά του ας γίνει!»

Ο καρδιογνώστης την τρομάρα της λογιάει και τη χαρά της:

«Καλά το βρήκες, μορφονιά, θεός της θάλασσας λογιούμαι,

σε αγνάντεψα απ’ τα μπλάβα κύματα, πορίζω στο ακρογιάλι,

συντροφικά να σμίξουν τα μεριά στη γης θεού κι ανθρώπου!»

Κι η κοπελιά στη χλώρη γέρνοντας την ξαναμμένην όψη,

δένει γερά σε ρίζα πλατανιού τ’ ώριο ταυρί, μη φύγει·

και στάθηκε άπραγη, τρεμάμενη στη χλόη κι ακαρτερούσε.

Κάψα, κι ολόγρο το ταυρόπουλο σιγάχνιζε στον ήλιο,

και το κοράσο ως ούρμο μύρισε πα στη λασιά του αγρίμι·

αγάλια ο πονηρός γονάτισε πρώτα στη νερομάνα,

πίνει, κι από τη φτέρνα ως την κορφή το έκδιψο σώμα εχάρη·

κι ευτύς απλοχερίζοντας λυγάει την κοπελιά στη χλόη.

Γλυκά νογούσε η νια να την κρατάει θεός στην αγκαλιά του,

και κάρπιζαν αθάνατα, βουερά, τα πήλινά της σπλάχνα.

Θρηνάει, γελάει, βυθάει την όψη της μες στ’ αρμυρά του γένια

κι όλη τη θάλασσα χορεύοντας γρικάει να κατεβαίνει,

κύμα το κύμα, αφρός, κι αποκορφής να τη δροσοσυγκλύζει.

Βαθιά πολύ συμπόνια θόλωσε του εφτάγνωμου τα μάτια·

χαδεύει αργά τ’ ανέχουρδα μαλλιά της νιας βαλαντωμένος,

κι αυτή τα γόνατά του αγκάλιαζε σφιχτά και τα φιλούσε.

Τινάχτη, γιόμωσε τ’ ασκιά νερό και ψηλανασκουμπώθη,

αρπάει το αστάλωτο ταυρόπουλο, βαράει τη σφαγαριά του,

και το πανώριο ζο μουγκρίζοντας γκρεμίστη απά στα χόρτα.

Η ορθόστηθη τον άντρα σύντρεμε και του ’πλενε τα χέρια

γονατιστή, κρουφοθαμάζοντας την άγια δύναμη του·

κι ο χόχλος του νερού στα σπλάχνα της σα γιος χοροπηδούσε.

Κι ο αλεπονούς τα δάχτυλα άρμοσε στο χορτασμένο στόμα

και σα βοσκός σφυράει και προσκαλνάει τα δυο λιγνά ζαγάρια.

Γρικούν οι φίλοι, πεταχτά στο αφεντικό δρομώνουν,

χίλιους διαλογισμούς γυρίζοντας πικρούς, χίλιες τρομάρες, τάχα

φονιάδες θα τον έζωσαν, θεοί για τα στοιχειά του τόπου·

μα λάρωσα ως τον είδαν γελαστό, μακριάθε να τους γνέφει.

«Παμπόνηρε» φωνάζει ο Χάλικας «λαμπρό θαρρώ κυνήγι

πάλε ξετόπωσες, κι εμείς, ντροπή! γυρνούμε με άδεια χέρια!»

Κι ο κορφονούς γελάει κι αντιμιλάει, σηκώνοντας τους ώμους:

«Τα φταίτε εσείς, μην αποκλαίγεστε, θέλει ο Θεός φοβέρα·

όσο και πιο πολλά του ξεζητάς, τόσο και πιο σου δίνει!

Με ταπεινότη ελόγου σας νερό ζητούσατε μονάχα·

μα εγώ νερό ζητούσα και φιλί, κι η πεθυμιά δε χώραε

μες στο άδειο ασκί και στο λιγόπνογο κορμί που κουβαλούσα·

γι’ αυτό ο Θεός, μαθές, ετρόμαξε κι ό,τι είχε μου το δίνει.»

Κινούν, τα νερασκιά και το ταυρί στις πλάτες κουβαλώντας,

κι η νια, με βιάση περμαζώνοντας τα στήθια της, ακλούθαε —

κι όπου πατούσε το ποδάρι της η στέρφα αμμούδα ανθούσε.

Το γυρογιάλι πια σαν έπιασαν, στη νια γυρίζει ο πλάνος,

χορτάτα χάδεψε τον ώμο της, γλυκά ποχαιρετά τη:

«Γεια και χαρά σου, σαστικιά, μην κλαις, στα νιάμηνα, όρκο παίρνω,

θα θρονιαστώ ξανά στα γόνα σου, θ’ αγγίξω το βυζί σου·

βρέφος στον κόρφο σου ο θεός θα ’ρθει, κι όλη θα λάμψει η στέγη!»

Είπε, και χώθη ως τη σγουρή κοιλιά στη θάλασσα, κι αρπώντας

την κουπαστή του, ανάλαφρα πηδάει στο χορευτό καράβι·

κι οι βλάμηδες γελούν ματιάζοντας την κλεφτοφιλημένη,

κάνουν πανιά κι αρχίζουν αρπαχτά να πλεν αρμενοκούπι.

Απλώνει η δόλια κρουφογκάστρωτη τα χέρια της στο κύμα,

τα στήθια της στραφτάλιζαν, γλυκά τα κλάματά της τρέχαν·

μα εφύσαε αγέρας βολικός κι η γης σαν όνειρο κουνήθη

και χάθηκε στο φτεροσεισμικό κι η καρπισμένη κόρη.

Δυο μερονύχτια πλεν συνταιριαχτά με την πνοή του άνεμου.

Έχουν νερό, κρασί και πληθερό βαθιά στο αμπάρι κρέας,

στοιχειώνεται η ψυχή, κι από τη σάρκα της πού πια να ξεκολλήσει!

Κι ούτε τα πίσω της γυρνάει να δει, μήτε τα ομπρός τη σκιάζουν·

μα ως πιάνεται στο κρασοστάφυλο και πιπιλίζει η σφήκα,

στην κάθε αδράχνουνταν κι οι βλάμηδες στιγμή και την τρυγούσαν.

Πού τάχα παν και ποιο σκοπό κρατούν και τι τα στήθια θέλουν

κι απάνωθέ τους σαν ποιο κρέμεται σπαθί να τους σπαθίσει,

ούτε στιγμή και καταδέχτηκαν να κρουφαναρωτήσουν.

Η μέρα η μια περνάει κι η νύχτα της, ο γήλιος, το φεγγάρι,

το δεύτερο έρχεται μερόνυχτο διπλή αστραπή και πάει·

και πια την τρίτη ξημερώθηκαν στο ποθητό λιμάνι·

λάμνουν με βιας, μαζώνουν τα πανιά και γοργολιμενιάζουν.

Στο ροδοφώς ξυπνούσε το χωριό, τα δώματα φωνάζαν,

και γελαστές ανοίγα οι κοπελιές ψηλά τα παραθύρια

με το σγουρόφυλλο βασιλικό και τις καρνάδες βιόλες.

Ψαράδες έριχναν πεζόβολο στο δροσογυρογιάλι,

κι ως είδαν το καράβι χούγιαξαν καλωσορίζοντάς το·

κι έξι «Χίλια καλώς σας βρήκαμε!» πετιούνται απ’ το κουβέρτι.

Μα ο αφεντικός την τσούρμα μάζωξε, παραγγελιές αφήνει:

«Εγώ, παιδιά, στη Σπάρτη θ’ ανεβώ, κι ακόμα δεν κατέχω

τι θέλει η μοίρα να γενεί και τι και μένα θέλει ο νους μου·

μα αγάλια, βλέποντας και κάνοντας, θα τα βολέψου οι δυο τους!

Το νου σας τετρακόσια να ’χετε, μην ξενομάτε αλάργα·

βόδια παχιά, γυναίκες και κρασιά μην πάει και σας πλανέψουν·

αγκίστρι η γης με τα δολώματα, κι εδώ σας θέλω, αδέρφια,

γύρα με τέχνη να τα γεύεστε χωρίς ν’ αγκιστρωθείτε·

μα στάμενοι άντρες είμαστε, θαρρώ, ντροπή να παραγγέλνω!»

Είπε, γυρνάει κατά τον Κένταυρο, του κουρταλάει τις πλάτες:

«Του λόγου σου συγκάρταλος θα ’ρθεις, κρεμανταλά, μαζί μου!

μου αρέσει τα χοντρά λουριά του καλοφόραδου αμαξιού μου

να τα κρατού οι βαριές χερούκλες σου να γοργανοίγουν δρόμο —

το λιόγερμα ν’ ανηφορούμε πια στης ομορφιάς το κάστρο!»

Ο γαβαθάς τις διπλοτρίδιπλες με γέλιο αρπάει κοιλιές του:

«Αμάξι δε θωρώ, και δύσκολο πεζός να κουβαλήσω

στον ηλιοκουρνιαχτό κατάκαμπα τα πλήθια ετούτα ξίγκια·

πάρε καλλιά το γυμνοκώλη Ορφό, το λιγοφορτωμένο!»

Μα κόπη το αίμα του σουραύλη μας, πήγε η καρδιά του κι ήρθε

και μες στα σκέλια μπερδουκλώνεται του χοντροτριπλοκοίλη.

Ο δοξαράς τα φρύδια του έπαιξε και λόγο σαγιτεύει:

«Λίγα τα λόγια, ακούς; και τράβα ομπρός, φαρδύ ξεκρίνω κάμπο

και λέω πολλά θα θρέφει αλόγατα, πολλά θα στρώνει αμάξια·

πάμε, κι ο μέγας νους το πεθυμάει στη στράτα του λαχαίνει!»

Σκύβει στο αμπάρι, ανάσυρε ακριβό πυξίδι φιλντισένιο,

δώρο θεϊκό ο θνητός στη λιόχαρη να χαριτώσει Ελένη.

Εντός του κρούσταλλο άστραφτε βαθύ, θαματουργό, σα μάτι,

κι όλες οι χώρες και τα πέλαγα διάβαιναν στα νερά του·

τα σπίτια αράδα ξεστεγιάζουνταν και τις ντροπές εδείχναν,

και τα κεφάλια διάφανα, ανοιχτά, σα νούφαρα ανεβαίναν

στο γυάλος του ματιού, κι όλοι οι κρουφοί διαλογισμοί περνούσαν

σαν τα μικρά μικρά χρουσόψαρα σε κρουσταλλοκροντήρι.

Σαλεύαν οι στρατοί ως φαντάσματα στα πέρατα του κόσμου

κι ανέβαινα απ’ την άκρα του γιαλού σα νέφαλα βασίλεια

και πάλε σκόρπααν κι όλα ανέβαιναν ανταρεμένα πίσω·

του μαυρομοίρη ανθρώπου και της γης όλη η ζωή σα να ’ταν

μικρό παιχνίδι φως από νερό κι από θολόν αγέρα.

Τη θεολαμπήθρα ετούτη η Καλυψώ την πρωταφράτη νύχτα

που ομάδι στη σπηλιά γλυκόσμιξαν του ’δωκε θυμητάρι,

κι εφτά χρονιές γοργές σαν αστραπές την κράταε και θωρούσε.

Θωρούσε την πατρίδα του, το γιο, τον κύρη, τη γυναίκα

και τ’ αγαθά του να σκορπίζουνται στις πλάκες της αυλής του,

και σα θεός δεν καταδέχουνταν να ταραχτεί η ψυχή του.

Σε πίκρες, σε χαρές, το μαγικό κρατούσε πάντα μάτι

σα χαϊμαλί βαρύ κρεμάμενο στο σκοτεινό του στήθος·

μα τώρα πια να το ’χει δε βόλει, και λέει να το κρεμάσει,

άστρο, φωτιά, φλαγκάρα, πυρκαγιά, στον κόρφο της Ελένης.

Πήραν τον κάμπο, πήραν τον και παν με την αυγούλα οι δυο τους·

ροδούν τα νέφαλα προσηλιακά, χρουσοσταχυάζει ο κάμπος,

κι ως λάδι χύνεται στα λιόδεντρα το φως φύλλο το φύλλο.

Κι οι δυο μας βλάμηδες δρασκελωτά πεζολατούν και πάνε·

ο πρώτος στο ροδόφωτο βαθιά νογούσε την Ελένη

ν’ ανηφοράει σα μεροφέγγαρο, να χάνεται στον ήλιο·

κι ο δεύτερος ψαχούλευε αρπαχτά δεξά ζερβά για αμάξι.

Και να, στα μαύρα δέντρα αρχοντικό μετόχι ασπρογυαλίζεί·

ζυγώνου αργά, στον ύπνο ακόμα αυλές και δούλοι βουλοπλένε,

και μόνο γέρος ξύστριζε σκυφτός τ’ αλόγατα στο αχούρι,

και στην αυλή χαλκόδετο έλαμπε διπλότροχον αμάξι.

Μπήκαν κλεφτά, σα νυχτερνά θεριά, κρατώντας την ανάσα·

σούρνει φωνή και ζεματίστηκε μως τους ματιάζει ο δούλος·

τι μάντεψε την άσπλαχνη βουλή στο φλογανάβλεμμά τους.

Χιμάει με τρόμο απ’ τη στενή μπασιά του στάβλου να ξεφύγει·

μα ο Κένταυρος του περιτύλιξε τα χάμουρα στουμούχα,

και με τριχιά τον δένει στου παχνιού το προύντζινο κερκέλι.

Ωστόσο τ’ άτια ο γοργοπίχερος ανάζεψε στο αμάξι,

κλώθει τα μάτια, αρπάει στο φρόχειλο της στέρνας το μαστίγι

και σαλαχάει σιγά, σιργουλευτά, τ’ αλόγατα στη στράτα.

«Ομπρός, ανέβα!» ρέκαξε κρουφτά του πατουχά, κι ο βλάμης

αντιπατάει, φουχτώνει τα λουριά, κι όλο το αμάξι τρίζει·

και να, σαν αστραπή στον κουρνιαχτό βολίζοντας χαθήκαν.

Σαν πια στο απόγυρο αφανίστηκε το αρχοντικό μετόχι,

ο πονηρός τον ξαφνικό αμαξά σκουντάει και χαχαρίζει:

«Μωρέ, δε μου ’κοψε του γέρου μας να πω θεός πως είμαι,

παρηγοριά το λόγο να κρατάει στο ρημαγμένο στάβλο!»

Κι ο χαρβαλόστομος γελάει, γυρνάει τον πολυξίγκη σβέρκο:

«Αν Θες, θεόψυχά μου, τ’ άλογα γυρνώ και του το λέμε!»

Καμάρωσε ο πολύγνωμος κρουφά τον άτρομό του βλάμη

και ξάστραψε στο νου του λαμπερό παιχνίδι, να γυρίσει

να δει το αφεντικό πώς ρυάζεται και πώς γαβγίζου οι δούλοι·

μα κράτησε την άμυαλη βουλή κι αγέλαστα αποκρίθη:

«Κάτσε στ’ αυγά σου, εφτάπατο θεριό, μην το παραξηλώνεις!

Πολύ μου αρέσει με τον κίντυνο πα στον γκρεμό να παίζω·

Όμως καλά, θαρρώ, κι η φρόνεση στα παλικάρια στέκει·

χτύπα, να δούμε, πριν το φως χαθεί, την όψη της Ελένης!»

Σιωπάει, στον άγριο νου του στρίβοντας της μοίρας τα γραμμένα,

πώς θα διαβεί του αγαπημένου του συντρόφου το κατώφλι

και πώς θα κλώσει τη ματιά σαν αντικρίσει την Ελένη.

Τον μπράτιμο λαχτάραε, μα η ψυχή δεν έστεργε σε αγάπες

στεκάμενες σαν το πηχτό νερό με τα παχιά λουλούδια·

φλόγα αψηλή τα στήθια του έκαιγε κι ακλούθα τη με τρόμο.

Στην πλώρα του μυαλού του ανέβηκε του κύκνου πάλε η κόρη,

και βρύσες αίματα κουρνέλιαζαν απ’ τις κουλές φτερούγες·

έλιωσε η αράθυμη βαριά καρδιά την ομορφιά τηρώντας

μ’ αίμα και κλάμα και χαμόγελο να συντραβάει τον άντρα

και τ’ άρματα να πέφτουν άνεργα μπρος στη σγουρή της γύμνια.

Ποτέ του δε λαχτάρισε αγκαλιά της φιλαντρούς Ελένης·

αλάργα από ερωτιάς παλέματα τον μαύλαε η ξελογιάστρα

στις πιο αψηλές αποκοτιές του νου, στην κορυφή του πόθου.

Βορράστρι αναμεσός στα φρύδια του, και του ’δειχνε ένα δρόμο

πολύ μακρύ, πιο πέρα απ’ του έρωτα την ξαποσκέλα γλύκα,

πιο πέρα από της σάρκας τις ντροπές κι απ’ του φιλιού τη γλοίτσα.

Ο Κένταυρος σιωπάει πεικάζοντας ο αφέντης πάλε δόλους

στο στρουφιχτό μυαλό του αρμολογάει, και πια στη μαύρη του όψη

μήτε το χαμογέλιο του έπαιζε μήτε η ματιά του εβίγλαε·

στη συλλογή, στα μέσα του στηθιού, βαθιά ’ταν καρφωμένη.

Ο γήλιος πήδηξε, σκορπίζουνταν στον κάμπο οι θεριστάδες

και βάραε ο πηγαδόστομος βουβός τ’ αλόγατα πιλάλα.

Τα μάτια του στον κάμπο χαίρουνταν τα στοιχειωμένα αστάχυα

με τις γενάτες ούρμες κεφαλές να κυματοκυκλίζουν·

και δίπλα του το γέρο ποταμό μες στις πυκνές ροδάφνες

ν’ αργοποράει κι οκνά στη θάλασσα να ρηχοκατεβαίνει.

Γυναίκες κι άντρες έσκυβαν, πλατιές ανοίγαν τις αγκάλες,

και γοργαστράφταν στο σταρόκαμπο τα προύντζινα δραπάνια.

Τα στάχυα φούχτωναν χεροβολιές, τα σύνταζαν δεμάτια,

κι ορθοστοιβάζουνταν οι θημωνιές στα πυρωμένα αλώνια·

κιόλας λιχνίζαν και ξανέμιζαν στο ανάλαφρο αγεράκι

με τα τρανόδοντα θρινάκια τους το πλήθιο καρποθέρι.

«Καλή ’ναι η γης, καλός ο κόρφος της, κι είναι χαρά μεγάλη

να ζούμε ομάδι σαν αντρόγυνο, να σμίγουμε, να τρώμε

και να δουλεύουμε κι οι δυο μαζί στον ήλιο ταίρι ταίρι.

Πιστή γυναίκα η γης, δουλευταρού, βυζαίνει τα παιδιά σου·

της γελοχαχαρίδας θάλασσας της άμυαλης δε μοιάζει!»

Μιλάει στα φρένα του ο πατούχας μας κι αναθιβάνει ο νους του

σαν ήταν νιος ζευγάς και με τη γης χαιράμενος εζούσε

στα μακρινά τ’ ανατολίτικα χωράφια του γονιού του·

και τώρα, Θε μου, πού τον ξόρισε της προσφυγιάς η ρόδα!

Χτυπούσε ο Κένταυρος τ’ αλόγατα, κι ο νους του χαηλωμένος

σαν πεινασμένος πέταε μπούρμπουλας κι όλη τη μνήμη ετρύγαε –

βαθιά περβόλια, προυκοκάμουσες κοπέλες στον ανθό τους

που κατεβαίνουν στο νερόμυλο, στελιώνουν τα μαϊντάνια

κι αναμαλλιάζουν, ψένουν τα σκουτιά και χαχαρίζει ο λόγγος.

Κι ο νιος θυμάται ο διπλοκάπουλος τα χρόνια πως διαβήκαν!

Περιλαβώθη από τα κάλλη τους και τις καλημερίζει:

«Μη μου κουράζεστε, κεράδες μου, κι εγώ σκουτιά δε θέλω·

θέλω λαγόνια καρπερά προυκιά και του φιλιού ξενύχτια

κι αχ! το αλαφρό πουκαμισάκι σας φτάνει μου, και πολύ ’ναι!»

Και μια κοπέλα, Θε μου, του ’ριξε το δαγκαμένο μήλο:

«’Αιντε, μωρέ πατούχα, μη βογκάς, μη στρίβεις το μουστάκι,

και τα σγουρά βυζάκια μας εμάς πολλούς δραγάτες έχουν!»

Ωχού, και τι να εγίνη, χάθηκε, μήλο κι αυτή και σάπη!

Είχε, παιδιά μου, ελιά στο μάγουλο κι ελιά στην αμασκάλη

και μια μικρή μικρή δαγκαματιά στον τραγανό λαιμό της!

Λαιμός και μάγουλα αναστήθηκαν μέσα στον άδειο αγέρα·

μα ξάφνου το βαρύ βουνοκορμί που αλαργοκουφοπέταε

τινάχτη απ’ το μετώρισμα, τραβάει τα νιόλουρα και στέκει·

πυκνό μπουλούκι γυναικόπαιδα, λεβέντες ρουσοχαίτες,

αραμπαδιές αραμπαδιές, πεζοί για σε άλογα καβάλα,

σα μαλλιαρά στοιχειά ξεπρόβαιναν στης λαγκαδιάς τον πόρο.

Σκυφτός, σε δυο το μέγα σώμα του ζευλώνει ο γοργονούσης —

αγριόθωρες φοραδινές οι νιες, κορμάτες οι γυναίκες

κι αυλές παιδιά χωρούσαν τα βουερά δροσάτα τους λαγόνια·

κι οι νιοι με σιδερά κοντάρματα παράτρεχαν στο πλάι,

κι ανέβαινε πνιχτός ο κουρνιαχτός απ’ τις φαρδιές πατούσες.

Όλος ο κάμπος αντιστοίβαξε κι ο θέρος κοντοστάθη:

«Καινούρια χύνουνται αίματα αρμυρά στις φυραμένες φλέβες,

λιγολαΐσαν τα χωριά μας πια, ξεκλήρισαν τα σπίτια,

και να, ξεσπάσα απ’ το βοριά οι ξανθοί στρογγυλοκεφαλάδες!»

βαθιολογούσε ο πολυμήχανος στον ξαγοράρη νου του.

«Αίμα θολό κι ακαταστάλαχτο που βράζει ακόμα μούστος,

κι όλα, στεριές χοχλάζουν και νησιά και καινουριώνει ο κόσμος·

το ένα ποδάρι μου ριζώνεται στη στέρεη γης, και το άλλο

ψηλά στο γκρέμο ακροτινάζεται και χορολαχταρίζει.»

Θωρούσε ο αράθυμος την ξενουριά, κι οι φούχτες γαργαλιούνταν

ν’ αγγίξουν τα κορμιά, να βουτηχτούν μες στα μαλλιά, να νιώσουν

τη ζεστασιά και την αντίσταση και να χαρούν το απάλε.

Κι όντας το τσούρμο εδιάβη πια, και βόχα μοναχά αλογίσια

πλαντούσε ακόμα το λαγκό, γυρνάει και γρούζει ο λοξονούσης:

«Βλογώ την ώρα που γεννήθηκα στα μεσοβασιλίκια!

Τις πιθαροκοιλιές με σίδερο να ζώσεις, σύντροφέ μου,

γιατί θωρώ γκρεμό βαθύ μπροστά και πίσω μαύρο ρέμα,

και φαίνεταί μου θα πηδήξουμε —κι όπου το βγάλει ο πήδος!»

Κι ο γαβαθάς τα στρουφιχτά λουριά με βιάση αναφουχτώνει:

«Έγνοια σου, εγώ καλά κατέχω το, που σφίξει την καρδιά του

και δέσει μετά σε φιλιά, πρεπό μαστορικά να ξέρει

πείνα και δίψα, θάνατο, ζωή να γοργοσυχναλλάζει!»

Ο γήλιος πια στα ζύγια στέκεται, μαζώχτηκαν κουβάρι

κατάμαυροι οι σκιανοί και λάγασαν στα δεντροριζοπόδια.

«Μέγα πλατάνι φουντωτό θωρώ στου ποταμού τον όχτο·

τ' αλόγατα ας ξεζέψουμε, καιρός κι οι τέσσεροι να φάμε!»

μιλάει το αφεντικό, πηδούν στη γης, τ’ αλόγατα ξεζεύουν,

στη νιόθερη αμολούν τα καλαμιά, κι αυτοί ξάπλωσαν χάμω

στον ίσκιο τον παχύ του πλατανιού γλυκό ψωμί να φάνε.

Άχνα δε βγάναν· έγερναν στη γης κι οι δυο αρπαχτά και τρώγαν·

ο πολυβούλης αναχάραζε μες στο βαθύ μυαλό του

ξανθά μαλλιά, σιδερομάχαιρα και παρδαλά τσαντίρια·

κι ανατανυούσε το δοξάρι του, και της μακριάς σαγίτας

την κόκα αρμόζει στη γερή νευρή, κι ακόμα δεν κατέχει

ποιον ξεδιαλέγει φίλο, ποιον οχτρό και κατά πού θα ρίξει!

Τα φρύδια μάζωξε ο βαριόκαρδος κι ανατινάχτη απάνω·

με την μπουκιά στο στόμα ο γαβαθάς πηδάει κι αυτός ολόρθος.

«Θε μου, κάλλια να ζω μ' ένα θεριό και να τσαγκρομαχούμε,

παρά το μέσα του αντιμάμαλο να με σκαμπανεβάζει·

θέλω να του ξεφύγω, δεν μπορώ, θέλω να μείνω, τρέμω.»

Ζεύει τ' αλόγατα και τα βαράει, κι αυτά ξεντρουμισμένα

με τα λιγνά ποδάρια τους τη γης γοργά τυλιγαδίζουν.

Και να, σηκώθη ο Πενταδάχτυλος κι έφραξε τον αγέρα·

οι πέντε του κορφές στον ήλιο πέρφανες ασκώνουνταν και σβήναν

σαν πέντε στοχασμοί στην κεφαλήν απελπισμένου αρχόντου.

«Τέτοιο μου ταίριαζε στην κούνια μου βουνό να παραστέκει

κι ολοζωής να κρέμεται ως σπαθί στην κεφαλή μου απάνω!

Τώρα το νιώθω, δεν αγάπησα ποτέ μου τους ανθρώπους,

δε δέχουμαι χωριά να οικοδομούν πα στα χαλέπεδά μου,

μήτε κοπάδια στα μπροσπόδια μου να ξωλαλούν, να βόσκουν·

μα σαν τον Πενταδάχτυλο κι εγώ, γκρεμός χωρίς ανθρώπους,

στον ουρανό σηκώνουμαι γυμνός και μες στον ήλιο σβήνω!

Στοχάζουντα ο μονιάς, και το βουνό κατάστηθά του εκράταε·

κι ο ποταμός πηχτός στις καλαμιές περιπλεχτά κυλούσε,

κι οι κοπελοΰδες στην κλεφτόβρυση πήγαιναν κουβαλώντας,

βεργολιγνές, δροσόχαρα σταμνιά στα πλουμιστά προσώμια·

και καμαρώνα ως κιόλας να κρατούν το γιο και παν σεργιάνι.

«Καλές στον κάμπο τούτο σπέρνουνται γυναίκες και φοράδες!»

στο νου του ο βλάμης ποθαμάζουνταν, μα ’χε κοπεί η λαλιά του·

το δοξαρά φοβόταν που σκυφτός στρουφίζουνταν και σφύραε

σαν την ανταρεμένην όχεντρα που το λαιμό φουσκώνει.

Ξάφνου της Αφροδίτης γυάλισε φτωχό προσκυνητάρι

σε βράχο πορφυρό πελεκητό, μες σε μυρτιές χωμένο·

κι αναστενάζα ολούθε της θεάς τα ερωτοπεριστέρια.

Μες στα μερτόκλαρα το προύντζινο κορμί χαμογελούσε

της καλοπόταγης γλυκιάς Κεράς και μαύλαε τους διαβάτες·

τα καρπερά, χοντρά μαστάρια της στις φούχτες αναβάσταε

με πόνο, λες το γάλα πλήθυνε και παραγκούσευέ τη.

Στα πόδια της καρδούλες πήλινες κρρμάσα οι ερωτεμένοι,

συδυό συδυό, να δώσει η χάρη της να βρει θαράπειο ο πόθος.

«Κοντεύει πια το κάστρο να φανεί, και λέω καιρός μια στάλα

να ξεπεζέψουμε και στο νερό να γυαλοφέξει η σάρκα·

δε στέκεται άλουστοι το αθάνατο κατώφλι να διαβούμε!»

είπε ο κορφιάς, και χύθηκαν κι οι δυο μες στο δροσάτο ρέμα.

Σα βούβαλος ο διπλοκοίλης μας νογάει τη δροσεράδα

του οκνού νερού να τρέχει αναμεσός στα μαλλιαρά του σκέλια·

και πια σα χόρτασε και σκάλωσε τον όχτο ασκοφυσώντας,

το δοξαρά θωράει να κείτεται σαν τη φωτιά, να λάμπουν

γύρα τρογύρα του τα χώματα φωτομαργελωμένα.

Κι η καλοσύβαστη θεά, σκυφτή, στο φλογερό κεφάλι

σαν ταπεινή μικρή διακονιαρά του άπλωνε τα χεράκια·

μα ’ταν του αντρούς τα μάτια στα βαθιά θαλάμια τους χωμένα

κι όλο αραθύμια αργοσεριάνιζαν στα μέσα του περβόλια.

Κι αλήθεια, αυτός περβόλι μέσα του ν' ανοίγεται θωρούσε

στα χείλια του γιαλού, με μυγδαλιές πρωτάνθη φορτωμένες·

μα δε θυμάται πού, σε ποιο νησί, σε ποια στεριά μεγάλη.

Μονάχα αναστοράται που έπεφτε σιγή ζεστή ψιχάλα

με διάφανο μαγνάδι τους ανθούς κουκλώνοντας, και λάμπαν.

σα να γελόκλαιγαν γλυκά πολύ, της μυγδαλιάς οι κλώνοι.

Στ’ ακροδαχτύλια του λαχταριστά σηκώθη να τρυγήσει

μικρό κλαρί, γιατί έτρεμε η καρδιά, δε βάσταε πια τον πόθο·

κι ως σάλεψε τ’ ολάνθιστο δεντρό, δροσοσταλιές ραντίσαν

τη μαύρη κεφαλή, τα χείλια του και τ’ ανοιχτά του στήθια·

ανατριχιάει, τι απάντεχα, αστραπή, θυμήθη την Ελένη!

Μέσα απ’ το πέπλο μια βολά του χαμογέλασε, θυμάται·

του αντρούς της το καράβι σήκωνε πανιά για την πατρίδα,

κι αυτή τα κρουσταλλοβραχιόνια της στην πρύμνα ορθή σηκώνει

κι αλάλητη ποχαιρετάει δεξά ζερβά τα γυρογιάλια,

ποχαιρετάει τη στάχτη τη ζεστή του γκρεμισμένου κάστρου,

ποχαιρετάει τ’ αντροπαλίκαρα που γυάλιζαν στον άμμο.

Στράφη, τον είδε ορθό με το σκουφί να στέκει στο ακρογιάλι,

κι αργά, βαθιά του χαμογέλασε, ξαστράψαν τ’ άσπρα πέπλα,

και χύθη φως, σα να ξημέρωνε, γλυκό πολύ στο νου του.

Έτσι, μες στην απόλουτρη χαρά, μες στης σιωπής το θάμπος,

τα δροσισμένα χοντροτσίνουρα την ομορφιά κρατούσαν·

σα γιασεμί που αλάργα ανθεί και κλειουν τα μάτια οι στρατολάτες

και χάνουνται βαθιά στου μακρινού του γιασεμιού τη γλύκα,

ανάσαινε κι ο δοξαράς μες στον αγέρα την Ελένη.

Το πρόσωπό της άλλαζε, έπαιζε, στραφτάλιζε σαν άστρο,

κι ακόμα ανθρώπου δεν μπορεί μυαλό να καλοξεχωρίσει —

το αληθινό κορμί της άνθιζε μες στα τειχιά της Τροίας,

για αντάμα κυνηγούσαν φίλοι οχτροί τον αδειανό της ίσκιο.

Μα τώρα αυτός με φρένα λαγαρά χιμάει να δει, ν’ αγγίξει,

κι αν δε σκορπίσει μες στη φούχτα του σα νέφαλο αγεράτο,

με χάδια σκοτεινά, με πλανερή λαλιά θα τη μαυλίσει.

Πώς τρέχει ο ποταμός στη θάλασσα, χορεύοντας, γελώντας,

κι ολημερού σκυφτή τον κοίταζε κι ολονυχτού τον γρίκαε,

και πια μια μέρα στέναξε κι αυτή και κίνησε να φύγει·

σαν ποταμός βαθύς τρογύρα της κι ο νους του θα κυλήσει.

Απάντεχα το μυστικό σκοπό του ταξιδιού του αδράχνει·

γελάει, τα παλαμάκια χτύπησε και τον πατούχα κράζει:

«Ε λασπερό θεριό, για ζύγωσε ν’ αλλάξουμε ένα λόγο!»

Κι αυτός αχνίζοντας κινάει σαν ποταμοστοιχειό και πάει.

Ο μπροσταράς αργά τις τρίδιπλες χαδολογάει κουτάλες,

μην τον παραβαρύνει ο λόγος του και πικραθεί η καρδιά του!

«Αδέρφι, πια κοντοζυγώνουμε το φουμισμένο κάστρο

και θα χαρούν τ’ αντρίκια σπλάχνα σου την αστρομάτα Ελένη.

Βαριές οι σάρκες σου, και ξαμολάς αστόχαστα τα λόγια,

και πέφτου αδιάντροπα σαν τα πουλιά στη γης και ζευγαρώνουν·

κράτα γερά το νου μην ντροπιαστείς, περμάζωξε τη γλώσσα,

τα μάτια σου άνοιγε κι αλάλητος το μέγα θάμα χαίρου,

και μες στο νου να λες: Τέτοιο καλό δεν το ’λπιζα ποτέ μου!»

Ξεροκατάπιε ο χοντροκόκαλος, ρίχνει τα μούτρα κάτω,

μα άχνα δεν έβγαλε· το αφεντικό μπορεί και να ’χε δίκιο!

Όντας στο μερωμένον ήλιο πια στεγνώξαν της εσπέρας,

ασκώθη ο δοξαράς μες στις μερτιές κι απόκουφα στη γαύρα

Κερά, με τις απανωτές σα σκρόφα μουσταρές, ευκήθη:

«Δεν πέφτω πια στα πόδια σου, Κερά, σαν πλανταμένο αγόρι,

τι λαγάρισαν τα θολά νεφρά, δάμασαν την ανάγκη·

σε χαίρουμαι ήσυχα ως θνητή και καλοκρέβατη γυναίκα.

Όμως κατέχω το, γυμνό κορμί, πως κυβερνάς τον κόσμο·

παρακαλώ σε, βόηθα το σκοπό κι έλα μαζί μου απόψε·

φουρτούνιασε, Κερά, τα γαίματα να πλέψει το καράβι,

να πλέψει ο μέγας λογισμός να συνεπάρει την Ελένη!»

Είπε ο μονιάς, μα εσύ, Μυρτιώτισσα, το νου σου αλλού τον έχεις

και τ’ ανεχόρταγα χειλάκια σου στα χώματα γελούνε·

το δροσερό της γαϊτανόφρυδης θωράς κορμί σε αλάργες

να κείτεται προβιές, σε παρδαλά να περπατάει τσαντίρια·

και στο βαθύ του νου της, δοξαρά, τον αντρωνίτη εχάθης!

Μα ο αλεπονούς της άπιστης θεάς δεν ένιωσε το γέλιο

και χαρωπός στο αμάξι θρόνιασε το γυαλιστό κορμί του.

Άλλαξε ο κάμπος ο σταρόκαμπος, νέα μοσκοβολιά επήραν

οι φουντωτές ροδάφνες στην οχτιά κι οι θρούμπες στην πλαγιάδα·

κι οι κοπελιές πιο λαμπαδόχυτες κι οι γριές πιο κοτσονάτες —

στου νιολουσμένου τη ματιά θαρρείς κι όλος ο κόσμος λούστη.

Στο μπλάβο αχνό μωροσκοτείνιασμα το κάστρο ξάφνου εφάνη·

θαμποσταλάζαν φως οι ξέδοντες τρογύρα πολεμίστρες,

οι ραγισμένοι πύργοι ισκιώνουνταν μες σε κισσό γενάτο

κι η κουκουβάγια κιόλα ακούστηκε στα ρεποθέμελά τους.

Γονατισμένα στο ριζόκαστρο σερτά μαυρολογούσαν

της μεροδούλικης φτωχολογιάς τα ταπεινά χαμώγια.

Αρχίναε πια του δειλινού ο καπνός στις στέγες ν’ ανεβαίνει

και παίζα αχόρταγα τα μαλλιαρά του πολυπλάνου αρθούνια,

την άγια μυρουδιά ανασαίνοντας του πεύκου που καιγόταν.

Μα ως χαίρουνταν του ειρηνικού βραδιού τη χνουδωτή κατάχνια,

τραχιές γρικάει φωνές, παλέματα, συντάραχο στ’ αλώνια·

συμμαζωχτοί τρογύρα απ’ τη σοδειά φωνάζαν οι χωριάτες,

κι αγκρίζαν τις μαλιές λαχνίζοντας σα σκύλες οι γυναίκες·

κι όλοι μαζί, με ολόρθα δρέπανα, κατά το κάστρο ετρέχαν.

Γερο-ξωμάχος βιαστικός στο δρόμο σταύρωσε. «Παππούλη,

σαν τι ’ναι η χλαλοή;» του Κένταυρου βροντολαλάει το στόμα.

«Βογκάει ο λαός, ζητάει το θερισμό στα σπίτια του να πάρει!»

«Αχάα!» μουγκρίζει με άγρια μάνητα του αντροφονιά το στήθος·

«βάρα, αδερφέ, και σε ώρα λέω καλή πατήσαμε το κάστρο!»

Ο δράκος μας το στρουφιχτό βαράει μαστίγι, και σπιθίσαν

της χώρας τα στενά, και τ’ άλογα το στήθωμα ανεβαίνουν

φρουματιστά και φτάνουν αστραπή ψηλά στο καστροπόρτι.

Πηδάει ο πολύπαθος, αναμεράει τα πλήθη και με βιάση

το προύντζινο κατώφλι δρασκελάει με τους ολόρθους λιόντες.

Χλαπαταγούσαν στο περιαύλι ορθά τα πλήθη αρματωμένα

με της δουλειάς τα σύνεργα—τσαπιά, δραπάνια, λιχνιστήρια·

κι ορθός σε βοδαμάξι μούγκριζε χωριάτης κοτσιδάτος:

«Εμείς οργώνουμε και σπέρνουμε, θερίζουμε, λιχνούμε,

εμείς γεννούμε αρσενικά παιδιά, κι εμάς το στάρι πρέπει·

ντροπή, μωρέ, οι χοντρόκωλοι να τρων του σμηναριού το μέλι!»

Μεμιάς ξεστημονιάσαν οι ψυχές, τ’ αδρά κορμιά κορώνουν,

τα βόδια αναγυρνούν τα κέρατα γοργά στο κατωχώρι·

μα τότε γαληνή ξεπρόβαλε στο λιακωτό και στάθη,

ψηλά απ’ τις κεφαλές της χωριατιάς, του κύκνου η θυγατέρα·

παίξα οι καρδιές, σα να ’δε η καθεμιά το κρουφολαχταρούσε,

και μια αστραπή λαγάζει η μάνητα, μερώνει ο νους και νιώθει

πάνω απ’ την πείνα και τη γδίκηση πιο ανάλαφρο αγεράκι.

Μα ξάφνου μες στην άπνογη σιωπή βογκάει η φωνή: «Πεινούμε!»

κι ακράταγο μεμιάς τ’ ολόδρωτο ξεσπάει χωριατολόι,

ώμο τον ώμο σμίγουν και χιμούν, ταρακουνούν τις πόρτες.

Μα βαριοτρίξα οι προύντζινοι στροφοί, και να, προβαίνει ο ρήγας,

κοντόχοντρος, με ρόδα μάγουλα, γεροντοπαχιασμένος·

κρατάει κοντό σπαθί στη μέση του, κρατάει μακρύ κοντάρι,

και σειουνταν φοβερίζοντας ορθή στην κεφαλή του η φούντα·

κι ως πέσαν οι στερνές ηλιολαμπές απάνω του, ξαστράψαν,

λες χασκογέλασαν, τα ολόχρουσα κονταροσκούταρά του.

Με μάνητα τα μάτια γούρλωνε και το λαό θωρούσε·

κι οι πιο βερέμηδες εσκιάχτηκαν κι οι πιο γερόντοι ετρέμαν,

οι πετρολιόντες της καστρόπορτας μην πάει και ζωντανέψουν.

Κάπου, στα χρόνια αλάργα τα παλιά, στορούσαν οι παππούδες,

πάλε αγρίεψε, ξετσούμισε ο λαός και χύθη στο παλάτι·

μα οι λιόντες μούγκρισαν, εσείστη η γης και ξεπατώθη η χώρα.

Τούτα θυμούνται οι γέροι και χλωμιούν, και το λαό με τρόμο,

κουνώντας τα ραβδιά, αρμηνεύουν τον να βουβοκατατάξει.

Μα ακούστη τότε γέλιο χτυπητό, κι ένας σκεβρός αργάτης

τα χέρια του κουνάει περγελαχτά, σκουντάει τους θεριστάδες:

«Αναμερίστε, βρε παιδιά, μη σας βαρούν τα κέρατά του!»

Και σύψυχο καταγκρεμίστηκε στα γέλια το παλάτι.

Μα αναβρουχήθη τότε ο βασιλιάς και βουβαθήκαν όλοι:

«Πάππου προσπάππου, σκλάβοι, εγώ κρατώ τη γης κλερονομιά μου!

Τι όντας εσείς σα ζα αρκουδίζατε και βόσκατε βελάνια,

για το σπαθί του οχτρού χοιρόσφαζε το ζευλωτό λαιμό σας,

οι πρόγονοί μου εμένα απ’ τις σπηλιές κοπάδια σας μαζώξαν,

σας άναψαν φωτιά, σας έζωσαν σπαθιά, γυροτραφίσαν

το βιός σας και σας έμαθαν ορθοί ν’ ανθρωποπερπατάτε!

Σκλάβοι, σε μας τους βασιλιάδες σας ψυχή, κορμί χρωστάτε·

γης κι ουρανός χωράφια μας παλιά, πατροκλερονομιά μας!»

Γέρος ξερακιανός πετάχτη αψός κι αντιλογάει του αφέντη:

«Κόπια να μοιραστούμε, βασιλιά, και μην κακοκαρδίζεις:

το μέγαν άρχοντα τον ουρανό πάρ’ τον στο μερτικό σου,

και μεις, το σκλάβο αργατομάζωμα, τη γης την κακομοίρα!»

Πηδάει ο λαός, αρπάει τα νιόλουρα, κι αγκομαχώντας τρίζουν

κι αναγυρνούν οι λασπεροί τροχοί βαριά κατά τη χώρα·

τότε προστάζει ο βασιλιάς να κλείσουν το παλάτι, κι όλοι,

στις πολεμίστρες τους γονατιστοί, να ρίξουν οι βαρδιάνοι

μες στο χοντρό λαό, πα στο ψαχνό, τις φονικές σαγίτες.

Γρικούν την προσταγή, θρασομανούν οι γαύροι θεριστάδες

και τον ασημοκέρατο όλοι τους χιμούν ν’ αρπάξουν ρήγα·

σφαγή θα ξέσπαε πια και θα ’πλεχε στο γαίμα το μουσκάρι,

αν ξάφνου δεν πηδούσε σε αψηλό βοδάμαξο ο Δυσσέας

και τη χερούκλα του δεν άπλωνε, τη σφαγομαθημένη.

Βουβός, σε μια γωνιά ακρουμάζουνταν την ανταρσιά, το βόγκο

και τις πλατιές ανάσες του λαού να σειούνε το παλάτι·

κι αντίκρα, στο γαλάζο αχνόφωτο, το βασιλιά τον έρμο,

με τη χοντρή χοντρή φωνάρα του, με την κοιλιά πιθάρα,

ν’ αποχτυπάει τις χάρες στο λαό, να κράζει τους προγόνους.

Σειούνταν του πολυπλάνητου η ψυχή, παράδερνε σα φλόγα·

μα πια το βλάμη του σπλαχνίστηκε, πηδάει στο βοδαμάξι,

κατέχει να κολνάει ψευτιές, ψυχή στα λόγια δεν του βγαίνει:

«Κάτω τα χέρια, μη φωνάζετε, κι ακούσετε ένα λόγο·

ζωή και θάνατο στη φούχτα μου σας κουβαλώ μαντάτο!»

Αναδρομώσα, ασκώνουν τα δαδιά, τον κράχτη να ξεκρίνουν·

κι αυτός τη σκούφια του χαμήλωσε, τα μάτια του σπιθίσαν·

μια στο καρφί και μια στο πέταλο χτυπάει το αργατολόι:

«Σταλικοπόδιασα να περπατώ, το ρήγα σας να φτάσω

και χρέος παλιάς φιλιάς με κίντυνο βαρύ να ξεπλερώσω:

στρατός ανασμηλιώθη, βασιλιά, ξανθός—και κατεβαίνει!

Κρατούν σπαθιά από σίδερο, κρατούν χοντρό θεό από κρέας,

κρατούν και τα παιδιά στις πλάτες τους και τους θερίζει η πείνα·

μάθαν εφέτο πέτυχε η σοδειά και βάρυναν τ’ αλώνια·

και να, μέρα τη μέρα θα φανούν και θα σας διαγουμίσουν!»

Τρόμος μεμιάς πλακώνει τις ψυχές, τα πλήθη ξεχασκίσαν

κι οι κουρκουνάτοι νοικοκύρηδες το βασιλιά κυκλώνουν,

του πλούσιου κόσμου που κιντύνευε το λυτρωμό να βρούνε·

μα αυτός, σκυφτός, στις φλόγες πολεμάει την όψη να ξεκρίνει

του απάντεχου μαντάτορα, κι ο νους επάσκιζε με μόχτο

τη γνώριμη να θυμηθεί φωνή και το αρχοντίσιο διώμα.

Ωστόσο ανήβουλη, τυφλή η βουλή παραπατάει στο πλήθος,

δεξά να πάρει για ζερβά, διχογνωμούν οι νιοι κι οι γέροι.

Ασκώθη τότε η δολερή φωνή και της ανοίγει στράτα:

«Ε και να κάτεχαν τα βάρβαρα φουσάτα που κινήσαν

πώς τρώγεστε σα λυκοπρόγονα στο φουμισμένο κάστρο!

Ντροπή! Το στάρι σας και τ’ αγαθά στριμώχτε στο παλάτι,

κι όλοι στο βασιλιά κοπαδιαχτά, βουβά συμμαζωχτείτε!»

Κι ως τήραε το λαό ν’ αργοποράει, χαχάρισε και ρίχνει

στο ανθρωποπέλαγο τα λόγια του, τ’ αρματωμένα αγκίστρια:

«Μωρέ, γλιτώστε το τομάρι σας, μετά θα τα βολεύτε

τ’ αμπελοχώραφα, με το καλό, με το στανιό, θα δούμε!

Σήκω και συ, μεγάλε τσέλιγκα, στους θησαυρούς κατέβα,

τη βαρβαριά με πλουσιοφάνταχτα πεσκέσια να πλανέψεις·

καλό ’ναι ο βασιλιάς στον κίντυνο να δίνει τ’ αγαθά του

και τη ζωή· γιατί οι λαοί, θαρρώ, κρεμιούνται απ’ το λαιμό του.»

Μα πια ο Μενέλας την παμπόνηρη νογάει ματιά του βλάμη:

«Αχού, θεός θα του το σφύριξε στη δολερή του αυτούκλα,

και να τον, φτάνει με τα δίχτυα του και τα κρουφά καμάκια!»

Ήρθε η καρδιά μεμιάς στον τόπο της, κι ασκώνει ξαγριεμένο

σαν το βοσκό τ’ ολόχρουσο ραβδί στο τρομαγμένο πλήθος:

«Όλη τη νύχτα απόψε, ακούσετε! το προύντζινό μου κάστρο

θα στέκει ορθάνοιχτο, το πιο ακριβό να ταμπουρώσει βιός σας·

πουρνό θα σφαλιχτεί, και τους οχτρούς βαριά θα πολεμήσω!»

Είπε, και χύθη ο χαμουργάς λαός το βιος ν’ ανεμαζώξει·

κι οι καστρινοί κελάροι τον καρπό ξεφόρτωνα απ’ τ’ αμάξια,

και ξεχειλίζα αράδα τα βαθιά παλατιανά πιθάρια.

Ο βασιλιάς, ολόδρωτος, παχύς, ακλούθαε και κρατούσε

το πυργωτό μαλαματένιο του προγονοδαχτυλίδι·

κι ως το πιθάρι καπακώνουνταν, στο απανωπίθι επάταε

σε μαλακό πηλό την άχραντη βασιλικιά του βούλα·

κι αυτή περήφανη ανακούφωνε στη χωματένια ζύμη:

Γυναίκα ολόρθη σε βουνό, λιγνή, ξεστήθωτη, τανυούσε

θεριακωτό δοξάρι κι άσπλαχνα σαγίτευε τον άντρα·

κι αυτός με τρόμο τις παλάμες του στα μάτια του ανακράταε,

από την πλήθια λάμψη και χαρά να μη σκορπίσει ο νους του —

κι αγλείφαν δυο λιοντάρια αρσενικά τις στρογγυλές της φτέρνες·

τη βούλα ετούτη ο βασιλιάς πατάει στο βιός και το ασφαλίζει.

Με βιάση τέλεψε και πεταχτός πορίζει απ’ τα κελάρια

στην άδεια αυλή κι αναγαλλιάει η καρδιά ζητώντας το Δυσσέα·

μα δε θωράει το ξακουστό κορμί και θλίβεται η ψυχή του:

«Φίλος θεός θα πήρε την τρανή γλυκιά κορμοστασιά του

και χάθη· μα πουρνό δαμάλα εγώ θα σφάξω στην αυλή μου,

κι η κνίσα θ’ ανεβεί και θα τον βρει να φράνει το λαιμό του!»

Ωστόσο αργογλιστρούσε ο πονηρός στο ευωδιαστό παλάτι·

ακόμα τα δαδιά δεν άναψαν στα μαύρα μακρινάρια

και κλεφτοπάταε πασπατεύοντας τους τοίχους, τις κολόνες.

Στο αχνό σκοτάδι ελάμπαν τα χρουσά στριφτά πλουμιά σα φίδια,

κι ως σάρκα ανθρώπου τρυφερή φεγγοβολούσαν τα σεντέφια·

κι ως άγγιζαν οι φούχτες του άξαφνα το αφράτο κεχριμπάρι,

τρομάζα ως να ’πιαναν στα σκοτεινά το χέρι της Ελένης.

Σερτά, με τις μακριές στραφταλιστές ουρές τους τα παγόνια

σαν τις κεράδες σουρταφέρνανε και σκούζαν τρομαγμένα·

κι ο δοξαράς περνούσε κι έτρεμε σαν άγουρου η καρδιά του,

που μπαίνει νύχτα ψαχουλεύοντας στης αγαπώς το σπίτι.

Κι ως γύρα του στενάζα ερωτικά τα λάβρα περιστέρια

και γρίκαε συντριβάνια τα νερά στη μυρωδάτη νύχτα

κι ένα πουλί να κελαηδάει μες στα βαθιά περβόλια, ξάφνου

του φάνηκε έμπαινε και χάνουνταν στο σώμα της Ελένης.

Και να, κερά αντιπρόβαλε αψηλή και στάθη στο κατώφλι·

το πρόσωπο, ο λαιμός, τα χέρια της, ασάλευτα αποχύναν

χνουδάτη, φεγγαράτη αναλαμπή στα χρουσοθυροστόμια.

Πηδάει η καρδιά και φτερουγόπαιξαν του άγριου μονιά οι μελίγγοι:

η δοξαρόφρυδη τον πρόσμενε στο αθάνατο κατώφλι!

Πολληώρα αμίλητοι τα χέρια τους γλυκόσμιγαν, κι αγάλια

του ανέλπιστου ξαναϊδωμού κι οι δυο τη νοστιμιά γευόνταν.

Τέλος, αχνή σα θρός δεντρού η φωνή της γυναικός γρικήθη:

«Πολύ καλή ’ναι ετούτη η γης, πολύ γλυκιά η ζωή στον κόσμο.

Θε μου, στα χέρια μου τα δυο κρατώ τη φούχτα του Δυσσέα!»

«Κι εγώ αγαπώ τη γης, γιατί κρατώ τα χέρια της Ελένης!»

είπε ο αμαριόλευτος και μάχουνταν στο μούχρωμα να κρίνει

τ’ αστράτα μάτια της αν θάμπωσαν και τα μαλλιά αν ψαρύναν.

«Θυμάσαι κι άλλη μια βραδιά, καλέ, πως χίμηξες, σαν όλοι,

θεοί κι ανθρώποι, με παράτησαν μπρος στην μπασιά του Χάρου;

τράβαε ο ξανθός Μενέλας το σπαθί να κόψει το λαιμό μου!»

Μιλούσεν η δαχτυλιδόστομη και τ’ άστρα την εραίναν·

μα ο καρδιοπλάνος κιόλας άρχισε τα δίχτυα να συντάζει:

«Τα πάντα εσβήσαν, βούλιαξαν στη γης, τα περασμένα πάνε·

κι ατόφια χαίρουμαι κι αμάλαγη την άγια ετούτην ώρα

που στέκω ορθός στην ξακουσμένη αυλή, με τα ψαρά μαλλιά μου,

και στις θνητές παλάμες μου κρατώ το αθάνατο φεγγάρι·

πρώτη φορά, τ’ ορκίζουμαι, θωρώ κι αγγίζω την Ελένη!»

Σωπάσαν, κι ο καιρός εστάθηκε στα δυο κεφάλια απάνω,

σαν τον αϊτό που φτεροσοζυγιάει πα στην κορφή του αγέρα.

Μπορεί να πέρασε μιαν αστραπή, μπορεί και δέκα χρόνια,

τα δέκα χρόνια που αστραπόσβησαν για να παρθεί το κάστρο·

όλα μες στην αυλή μαρμάρωσαν, μες στην καρδιά σταθήκαν,

κι η σύθολη ζωή ξαστέρωσε και παραμύθι εγίνη.

Δεν ήτα αυτή σφαγή και πυρκαγιά, δεν ήταν γαύρο κάστρο,

κι ουδέ λεβέντης άρπαξε άτσαλος την κυκνογεννημένη·

κάμπος βαθύς με κρίνα κόκκινα, φλογέρα ερωτεμένου

μικρού μικρού βοσκού τα φρένα τους τα συνεπήρε αγάλια

σα νέφαλα και τ’ άμπωσε αλαφριά σε αλαργινές κορφάδες.

Ξάφνου τα μάγια εσβήσαν κι ο καιρός στις ρόδες του ξανάρθε,

κλείσαν με τρόμο τις λαμπρές ουρές και φύγαν τα παγόνια —

τι εφάνη ο ρήγας, και δαδιά αραδίς ανάψαν πλήθια οι δούλοι.

Λάμψαν τα χώματα και θόλωσαν στον ουρανό τ’ αστέρια,

και πέφτει ο βασιλιάς στην αγκαλιά του φίλου του θρηνώντας.

«Θάρρουν, καλέ, πως ήσουνα θεός και τρόμαξε η ψυχή μου·

μα τώρα ψάχνω το ζεστό κορμί, το άγριο ανασαίνω χνώτο

και τη βαθιά λαβωματιά νογώ στο πόδι σου, Δυσσέα!»

Ώρες στο προύντζινο κατώφλι οι δυο μεγάλοι βασιλιάδες

μιλούσα αγκαλιαστοί για τις τρανές παλιές χαρές και πίκρες,

κι ολονυχτού χωρίς να φαν, να πιουν θ’ αγεροσεριανίζαν,

αν η βασίλισσα στη στέρια γης με τις γλυκιές ανάγκες

δεν τους ξανάφερνε θυμίζοντας και το θνητό τους χρέος:

«Ποτέ η ψυχή δε χόρτασε, θαρρώ, να ξερωτάει, ν’ ακούει

και να κρατάει το σώμα που αγαπάει σφιχτά στην αγκαλιά της·

μα ομπρός, στο μέγα λιακωτό λαμπρός μας περιμένει δείπνος!

Καλό πολύ μετά τον κίντυνο να κάθεσαι με φίλους,

και με μακριές κουβέντες το ψωμί της ευτυχιάς να κόβεις.»

Είπε, και μπήκε ομπρός η φιλαντρού περδικοπερπατούσα,

σε ολόμαυρο φουρφούριζε λινό με κεντημένες φλόγες,

κι ως εδρασκέλαε τις βουβές αυλές σπιθοβολούσε ως νύχτα.

Τα μαρμαρένια ανέβαιναν σκαλιά, κι όμορφα αγόρια εκράτουν

δαδιά αψηλά στην καθεμιά γωνιά και φέγγαν τους αφέντες.

Μες στο άγριο φως τα πλούτη γύραθε ξεχώριζε ο Δυσσέας

αρπαχτικά, και λόχευε με οργή τις ζωγραφιές στους τοίχους —

ξετσίπωτες γυμνές αθάνατες που αντρόσμιγαν, και κύκνους

με ορθό λαιμό που αράζα αδιάντροπα στων γυναικών τον κόρφο.

«Δεν είναι πια δικά του» φώναζε στο νου του ο καστρορίχτης

«τα τρίποδα και τα χρουσά σπαθιά, τ’ αγόρια, οι λυχνοστάτες

κι οι μαρμαρένιες σκάλες που πατώ, γιατί με το σπαθί του

πια δεν μπορεί την πάσα μια στιγμή ξανά να τα κερδέψει!»

Σε ανθόσπαρτο βωμό, στου γυναικειού το ερωτικό κατώφλι,

χρουσό κορμί ξεζώνατης θεάς θωράει που αναβαστούσε

τα δυο μαστάρια της και βύζαινε σκυφτή με το ζερβό της

αγρίμια και θνητούς, και τους θεούς, με το δεξό βυζί της.

Χύθη σκιανός γλυκός στο δοξαρά, το μάτι του δροσίστη:

«Καλώς σε βρήκα, στο κατώφλι της, αντρογυνοχωρίστρα!,»

Ως φτάσαν πια στο απάνω λιακωτό και τ’ άστρα αντισπιθίσαν,

ανάπνεψε τη νοτερή ευωδιά της νύχτας ο Δυσσέας

και δέχτη ολάφριστο, σα θάλασσα, τον ουρανό στα στήθια.

Θρονιάστηκαν κι οι τρεις χαρούμενοι στο πλούσιο φαγοπότι.

Μια σκλάβα, κόρη βασιλιά, λιγνή, γαλανομάτα, χύνει

στα κρασοκαύκια τα χρουσά κρασί, και δροσοντιντινίζουν

οι προύντζινοι θεοί της στο λαιμό και στις χοντρές πλεξούδες.

Κι ως έπινε ο τραχύς ταξιδευτής, την κεφαλή του ενόγαε

με αθάνατο αρματώνουνταν θυμό, με απλοκαμούς καινούριους·

μακριά γρικούσε τώρα το αλαφρό θροητό του καλαμιώνα,

τα νυχτοπούλια που αναστέναζαν στα σπήλια λαγγεμένα

και με αναγάλλια χαίρουνταν κρουφή τ’ αρίφνητα σαράκια

στη γης ν’ ανοιούν λαγούμια και να τρων τα θέμελα του κόσμου.

Κι ύστερα γύρναε τη ματιά του αργά και κλώσαε την Ελένη·

χωρίς σπλαχνιά, βουβά αναχούμιζε τα πέπλα, τα μαλλιά της,

τη ζύγιαζε με τη ματιά, σα μακελάρης που φουχτώνει

την παχουλή προβάτα απ’ τα νεφρά και κρουφολογαριάζει.

Κι η Ελένη, σκύβοντας μες στη χρουσή την κούπα της, χαιρόταν

τη φοβερή ματιά και δίνουνταν στο μέγα αντρίκιο χάδι.

Όντας ο δείπνος πια ξετέλεψε, προβάλαν δυο χορεύτρες

και κίνησαν στου αστέρευτου ουρανού τ’ αστέρια να χορεύουν,

κι απόπερα στο κεφαλόσκαλο θρονιάστη διπλοπόδι

λιγνός ολάσπρος γέρος και κινάει μακριά ν’ αχάει φλογέρα

και τα γυμνά ποδάρια το σκοπό κρατούσαν και ραμφίζαν,

σαν περιστέρια ερωτικά, χαρούμενα αλαφριά το δώμα.

Απ’ το πολύ φαΐ και το πιοτό γλυκά φαλαγγωμένος,

θώραε με βλέφαρο βαρύ τις δυο χορεύτρες ο Μενέλας·

μα λάχτιζε μακριά πολύ η καρδιά του καστροκαταλύτη:

«Πολλά να πούμε οι δυο μας έχουμε και δεν ταιριάζει, λέω,

σε δυο πολεμιστές αναμεσός ν’ αντζοπηδούν χορεύτρες!»

Είπε, κι ο γερο-βλάμης σκιάχτηκε και κρουφανασμηλιώθη·

τρεμάμενες στ’ ακροδαχτύλια τους ζυγιάστηκα οι χορεύτρες

κι ανάσκωσαν τ’ ανάρια πέπλα τους να κρύψουν ντροπιασμένες

τα λυγερά γοφιά, τον κόρφο τους, το θείο λαιμό, τα χείλια·

και πίσω πίσω στραταρίζοντας τα σύντοιχα χαθήκαν·

κι ο γέρος στη μασκάλη χώνοντας με τρόμο τη φλογέρα,

κυλίστη αθόρυβα κατάσκαλα στα σκοτεινά και χάθη.

Κι ο ανέσπλαχνος τη μαλακιά καρδιά γυρνάει και δοξαρεύει:

«Παλιέ μου σύντροφε, δε μου άρεσε το φωτερό σου μάτι

να το θωρώ στις εύκολες χαρές θολό παραδομένο·

βάστα, να μη σε πάρουν, βασιλιά, τα γερατιά από πίσω!

Λάμψαν τα νιάτα μας και φώτισαν το μαύρο ετούτο χώμα

κι είναι ντροπή να βγει στο φάε, στο πιε, στο αγκάλιασε η ψυχή μας.»

Μα πήρε τότε η παραπόνεση τον πονοψύχη αφέντη:

«Από στουρνάρι για από σίδερο θα ’ναι η καρδιά σου εσένα·

κι ακόμα τ’ άρματα κρατάς και πολεμάς τον άγιο νόμο.

Καλά τα γερατιά, ο Θεός με ιερά τα προυκοφέρνει δώρα·

χαρά στον άνθρωπο, αδερφέ, που της ζωής τον κύκλο ακέριο

τελέψει ως το καλό καρπόδεντρο —άνθος, καρπός και σπόρος.

Τώρα μονάχα αρχίζω να νογώ του σίτινου ψωμιού μας

τη νοστιμιά και του τρεχάμενου νερού τη δροσεράδα

και της γυναίκας της καλής την άγια ζεστασιά στο στρώμα.

Ναι, γέννησα παιδιά, διαγούμισα χωριά και πολιτείες,

σαν τη γερή σαγίτα ανέβηκε στον ουρανό η ζωή μου —

και τώρα, να, γλυκά τη σέρνει η γης και γοργοκατεβαίνει·

τι μοναχά μια σαγιτιά η ζωή του ανεμοδούρη ανθρώπου!»

Γέλασε τότε με άκρατη απονιά το αψόθυμο λαρύγγι

κι απ’ την καλή και την ανάποδη του βλάμη του τα ψέλνει:

«Δε θα χαρείς ειρηνικά, θαρρώ, των γερατειών τα δώρα!

Μενέλα, δόλιο ψέμα ολότελα δεν ήταν το μαντάτο

που απόψε στις αυλές αμόλησα για να σε διαφεντέψω:

Πεινούν οι βάρβαροι, μυρίστηκαν τα πλούσια σου κελάρια,

μες στο παλάτι σου γρικούν να κλαιν ανόργωτες οι σκλάβες,

φυράναν τα νεφρά σου, αφεντικό, ξεθύμανε η καρδιά σου,

και τώρα νέα νεφρά και νιες καρδιές στη γης σου κατεβαίνουν.

Την άγια κεφαλή σου, βασιλιά, θωρώ σε μιαν κολόνα

παλατιανή, ν’ ανοιγοκλειεί ψηλά τα μάτια της σφαμένη!»

Δροσοπαχνίστηκε το φίλντισι στους ώμους της Ελένης

και χύνει ρόδα το κορμάκι της το κυκνογεννημένο·

κι ο ρήγας κέρωσε, κι ανάβρυσε στην κεφαλή του ιδρώτας:

«Καλά πλερώνεις, αδερφέ, το δείπνο ετούτο, προφητείες

σα μαύρος κόρακας χουγιάζοντας στο ανέγνοιο μου τραπέζι!»

«Δεν είμαι κούκος να μηνώ στα μεσοχείμωνα τον ήλιο·

καλά το βρήκες, βλάμη, στα βαριά καθίζω εγώ τραπέζια

σα μαύρος κόρακας κι ακαρτερώ πότε να ’ρθει η σειρά μου.»

Πιωμένος, όσο μίλαε την καρδιά γρικούσε να φωνάζει,

και να μη θέλει πια να κάθεται στη γης με τους ανθρώπους.

Κάτεχε η Ελένη αγαποβότανα να ρίξει, στο κρασί τους,

μεμιάς να πραγαλιάσουν των αντρών τα θρασεμένα στήθια·

μα ρέγουνταν πολύ να τους γρικάει ν’ αδρομιλούν μπροστά της.

Ο δοξαράς νογάει, και παίζοντας περγελαχτά τα φρύδια,

γυρνάει και τη χτυπάει, χωρίς σπλαχνιά, με τ’ άτσαλα του λόγια:

«Ανάτειλε η πανώρια ρήγισσα στα δώματα σαν άστρο,

την πείνα του λαού και την καρδιά την άγρια να μερώσει·

μα πια η ψυχή του ανθρώπου ξεπερνάει την ομορφιά σου, Ελένη!»

Μα αυτή ποτέ στα λόγια των αντρών δεν έβανε το νου της·

μονάχα χαίρουνταν πως άναβαν τα μάτια τους και πόσο

στα μεσοφρύδια ολάγριες φούσκωναν οι ριζιμόφλεβές τους.

Ο ξεσυνέριστος εστέναξε, και σύρριγος τον διάβη:

«Δεν πρόσμενα, αδερφέ μου, να σταθείς στην πόρτα μου σα λιόντας·

λαχτάριζα να ’ρθεις στο κάστρο μου με πλούσια συνοδεία

και να σου στρώσω πεύκια πορφυρά, για ν’ αρχοντοπατήσεις.

Στοχάζουμουν ταυριά χρουσόκερα να σφάξω, κι ο λαός μου

να φάει, και πίνοντας κρασί, εντολή ν’ ασκώσει στην υγειά σου·

κι εμείς οι δυο καθούμενοι αγκαλιά στο μέγα τζάκι, οι γέροι,

τα πάθη, τις χαρές και της ζωής τα κρίματα να λέμε.

Και να περνάει ο καιρός, ν’ ανοιγοκλειούν γοργά τα μερονύχτια,

κι εμείς ν’ αργομιλοΰμε σα θεοί χορτάτοι, κι η ψυχή μας

σα θάλασσα στρωτή ν’ απλώνεται και να μην έχει τέλος!»

Κι απάντησε, το γόνα αγγίζοντας του φίλου, ο πολυνούσης:

«Καλά ’ναι τούτα που στοχάζουσουν για τον παλιό σου βλάμη·

ναι, θα ’θελα κι εγώ στο κάστρο μου με αλόγατα, με βόδια,

με αγώνες, με κρασί, του φίλου μου ν’ αστράψουν τα δεξίμια —

πες από αγάπη η μεγαλόπιασμα, πες ’πο φιλότιμό μου.

Μα παν, αλλάξαν οι καιροί, τη γης βαριά τη σφίγγει ανάγκη·

κι όλες ετούτες οι χαρές και τ’ αγκαλιάσματα στο τζάκι

πια δε βολεί, Μενέλα, να χαρεί το κόκαλο μας: Νέος

θεός ανηφοράει απ’ τα χώματα και κυβερνάει τη γης μας!»

Είπε ο φονιάς στηλώνοντας βαθιά στα μάτια την Ελένη.

Κι αυτή τρομάζοντας αγκάλιασε το στύλο, λες χιμήξαν

απ’ το γιαλό μες στο παλάτι της κουρσάροι και τη σούρναν,

τυλίγοντας στ’ ανόσια μπράτσα τους τις μαύρες της πλεξούδες.

«Σαν ποιος θεός;» ρωτάει στραβώνοντας του βασιλιά το στόμα·

μα σώπαε κουβαριάζοντας το νου σαν τον ασβό ο πανούργος.

Στη χώρα ακόμα σπίθιζαν αχνά τα φτωχικά χαμώγια,

τρεμοσαλεύαν στις μικρές αυλές τα πήλινα λυχνάρια

κι έτρεμε η γης σαν ταπεινή φτωχούλα αστροφεγγιά που σβήνει.

Κι αρχίζει πάλε ο νους του εφτάψυχου τ’ ανύπνωτα σαράκια

στον κάμπο ν’ αφουκράζεται να τρων τα θέμελα του κόσμου·

κι αγάλια, δίχως μάνητα, άσπλαχνα μιλάει του νοικοκύρη:

«Δε θα ’μαι πια στο σπίτι σου, θαρρώ, σα σηκωθούν οι σκλάβοι,

λιμάζοντας, να ρίξουν νέα φωτιά στα πλούσια σου κελάρια·

κι αν ξαναρθώ, ποιος ξέρει τότε πια κι αν θα σηκώσω χέρι,

βλάμη, να σε γλιτώσω εγώ μαθές απ’ του φιδιού το στόμα·

τι πάει μπροστά, δε νοιάζεται αρετές κι αγάπες η ψυχή μου!»

Με αγώνα ζούπησε τα κλάματα μες στο χοντρό λαρύγγι·

τα μάτια του κλωθογυρνάει, το βιος του ανθρώπου καμαρώνει,

χαδεύει οκνά, πνιχτά, με τη ματιά την όμορφη γυναίκα —

κι ήταν χωρίς παρηγοριά, θαρρείς τα πάντα αποχαιρέταε.

Πέφτει η σιγή και τρίζουν τα δαδιά σταλάζοντας στις πλάκες·

το νυχτοπούλι ακόμα ερωτικά μες στις ελιές στενάζει,

κι ακούστη δροσερό μες στη σιωπή της γυναικός το στόμα:

«Πολύ μου αρέσει, πολυμήχανε, να ξαγρυπνώ μαζί σου

νύχτες μακριές κι ανατριχιάζοντας να σε γρικώ σκυμμένη·

ποτέ μου εγώ δε γνώρισα άρχοντα της θάλασσας να μοιάζει,

με τα πολλά τα πικροκύματα και τις στρωτές αμμούδες,

όπως εσύ, καλέ, με την ψυχή την πλημμυρανερούσα·

μα λέω καλός κι ο γύπνος, θεός κι αυτός και θάλασσα μεγάλη.

Η μέρα τέλεψε καλά· λαμπρή θα ξημερώσει πάλε,

και ξεδιαλέτε απ’ όλες τις χαρές ό,τι τραβάει η καρδιά σας —

αρχοντικούς αγώνες για κρασί για και γλυκιές κουβέντες·

οι αγνοί θεοί χαρίζουν λευτεριά στης γης τους αφεντάδες.»

Είπε, σηκώθη η λυγερόγοφη και χύθηκαν τα ρόδα·

τ’ αγόρια εδράμαν, πήραν τα δαδιά, πιάσαν τα σκαλοπάτια

και φέγγα ασάλευτα τα θεία κορμιά που αρχοντοκατεβαίναν.

Καμαρωτό παγόνι ξάστραφτε με τη μακριάν ουρά της,

σιγά σκαλί σκαλί η τρισεύγενη τα μάρμαρα πατώντας·

και τα μεγάλα μαύρα μάτια της, βαμμένα ως τ’ ακροφρύδια,

τρεμόφεγγαν χνουδάτα, μυστικά, σα σκοτεινές σε δάσο

γιομάτες κίντυνα δροσοπηγές, που παν θεριά και πίνουν.

Δίπλα στην πολυμάσταρη θεά στάθηκαν να χωρίσουν·

από το λάσο τότε κόρφο ο πονηρός το φίλντισι ανασέρνει,

που εφρούραε ως βλέφαρο το μαγικό χιλιόματο κρουστάλλι,

κι αχνογελώντας στο ροδόσταμο χεράκι το απιθώνει.

Κι η Ελένη ανατριχιάει, λες ζωντανό να φούχτωσε κεφάλι,

σαν αστραπή τον Πάρη ως ν’ άγγιξε και τ’ απαλά μαλλιά του.

«Πολύ τα δώρα σου φοβούμαι τα, μεγάλε ψυχαρπάχτη!»

είπε, και γάργαρο νερό αναβράει στο θείο λαιμό το γέλιο·

κι ακούμπησε στο ανθάτο στήθος της το γλιστερό φιλντίσι.

Χωρίσαν· πήρε ομπρός η κράχτισσα κι ο βασιλιάς ακλούθαε

και χάθηκαν κι οι δυο στις γαγλωτές συρμές του γυναικίτη.

Στο αρχονταρίκι ο δοξαράς περνάει κι οι δούλες του ’χαν στρώσει

σε χρουσοπόρφυρες βασιλικές να κοιμηθεί αντρομίδες.

Όμως αρνιόταν το ματόφυλλο καταπαχτή να πέσει,

ν’ αποσκεπάσει το λαμπρό μυαλό, να σκοτεινιάσει ο κόσμος·

μεσόφρυδά του η μέρα κρέμουνταν χαρούμενη σαν άστρο,

πεντοβολούσε και δεν ήθελε να πάει να βασιλέψει.

Γλυκό, ζεστό κυπαρισσόχνωτο μυρίζαν τα δοκάρια,

κι ανασηκώθη ο πολυπλάνητος, σπαρτάρισε η καρδιά του·

γαλάζια η νύχτα σαν τη θάλασσα περνούσε απ’ το φεγγίτη,

κάπου πολλές μηλιές θα κάρπιζαν, κάπου περβόλια σειούνταν

κι η νύχτα αλάκερη κι οι φούχτες του γλυκό μυρίζαν μήλο.

Ο νους του αντροφονιά λαβώθηκε, ξεβίδωσα οι στροφοί του:

«Όμοια και τα βαθιά σεντούκια της το μήλο θα μυρίζουν,

τα ρούχα, τα μαλλιά κι ο κόρφος της ο πολυφιλημένος!»

Μα ευτύς με οργή πηδάει απ’ το στρώμα του, κάνει απασπρού το νου του:

«Μωρέ, κι ακόμα δεν κατάφερες στο δόκανο της σάρκας

να μπαινοβγαίνεις λεύτερος να τρως, για νηστικός ’ποκάτω

να σεριανάς από το δόλωμα και να προγκάς την πείνα;»

Είπε, κι ο μέγας νους ντροπιάστηκε, κι ο δοξαράς γελώντας

κίνησε αργά, μουγκά, να τρογυρνάει σαν κλέφτης το παλάτι.

Βαθιά πετρολυχνάρια ορθόφεγγαν, το λάδι μπουχτισμένα,

θεοί χαμογελούσαν στις γωνιές, χαλκώματα γυαλίζαν,

αράδα αράδα στέκαν ξέχειλα τα ξομπλιαστά πιθάρια

και στοίβες τρουλωτές γοικιάζουνταν τα πεύκια κι οι φλοκάτες.

«Όλα περίκαλα, πολύπληθα, ξεθράσεψεν ο πλούτος,

ε πεινασμένοι, ξεπροβάλετε και διαγουμίσετέ μας!

Τέτοιους στο νου του βαθιογύριζε σκοπούς ο νυχτοπάτης

και κοντοστάθη αποθαμάζοντας του φίλου τα βλυσίδια.

Κι όπως ανάμεσα σε δυο στρατούς ζυγιάει και καμπανίζει

το φτερωτό πουλί με το ραμφί το αιματωμένο, η Νίκη,

ζυγαριαζόταν και φτερούγιζε κι η δίβουλη ψυχή του.

«Έχετε γεια, πιθάρια καρπερά, σεντούκια μυρισμένα,

θεές και ζωγραφιές ξαδιάντροπες κι αρχοντικά τραπέζια·

λυχνάρια, αναφουντώσετε να δω, να τ’ αποχαιρετήσω!»

Μίλαε σιγά και σβάρναε τ’ αγαθά, τα πατρικοδομένα.

Κι ως τρογυρνούσε άχνα μες στις γλυκιές αναλαμπές του λύχνου,

στάλα τη στάλα ειρήνευε η ψυχή, τα βλέφαρα βαραίναν·

λίγο, και πια κανένας στοχασμός δε θόλωνε το νου του.

Μα ως γύρναε στο απαλό στρωσίδι του ν’ αναπαυτεί, θυμήθη

τον Κένταυρο, που καταχώνιασε στα καρπερά κελάρια,

χωρίς στο δείπνο να φανεί το τριπλοκοίλικο κορμί του·

και στάθη ανανογούμενος σαν που τον είχαν ξαπλωμένο.

Μα αυτός βαθιά στα κρασοπίθαρα, σε δροσερό χαγιάτι,

βαθιές κοιλιάρες στάμνες έπινε, βαριά ταψιά γλεντούσε.

Γκαρδιώθηκαν οι σκλάβες, ζύγωσαν με τρόμο οι σκλαβοπούλες

και τρογυρνούσαν σαν καστρόπορτα τα γηταυρόσκελά του·

και μια μικρή μικρή ξεθάρρεψε, γελάει και στεφανώνει

με νέα αμπελόφυλλα την κεφαλή, τη νεροβουβαλίσια.

Ακέριο ξεκοκάλισε ο φαγάς αρνί στην καθισιά του

και πια, στουπί, θωράει με τα κοντά χιτώνια τους τις δούλες

δρομίς να τρέχουν, να στριγμώνουνται στις σκάλες, ν’ ανεβάζουν

αρχοντοφάγια και δροσόπαγα πιοτά στους αφεντάδες.

Κι ακρουμαζόταν χαχαρίζοντας τα βιαστικά μαντάτα,

που όλο και φέρναν λαχανιάζοντας από τ’ ανώγια οι δούλες:

«Ο ξένος τώρα δα γελάει, κρατάει το χρουσοπότηρό του,

κι ορθός ο τραπεζάρης ξέχειλα κερνάει, ξανακερνά τον!»

«Τώρα μιλάει και λάμπει η κεφαλή, λες τα ψαρά μαλλιά του

πήραν φωτιά κι η νύχτα καίγεται, το λιακωτό αντιφέγγει.»

«Τώρα βουβός τα χέρια στο χρουσό τα ξέπλυνε λεγένι

και μερωμένος πέρα μελετάει το σκοτεινό βουνό μας.»

Ο γαβαθάς πια δε βαστάει, ακουμπάει στα δροσερά πιθάρια:

«Αυτός, μωρέ παιδιά μου, δαίμονας θαλασσινός μεγάλος!

Τ’ αρθούνια του μυρίζουν κάβουρα, τα χείλια του αχιβάδες

κι αρματωμένος αστακός βροντάει μες στο θαλάμι ο νους του·

κι έχει τα γένια θαλασσάγκαθα, κι αλί ποιον αγκυλώσουν!

Με το βουερό της θάλασσας θεό λογόφεραν μια μέρα,

ποιος τάχα από τους δυο τους θα κρατάει το θαλασσοθρινάκι.

Χρόνια δρακοπαλεύουν, ο θεός με τους τρανούς δεκάξι

στα βρυγιασμένα γαύρα στήθια του θεμελιακούς ανέμους·

κι ο καπετάνιος μου σε ανάλαφρο καβάλα ξύλο, κι έχει

βοηθό, γυναίκα, σύντροφο, θεό μονάχα την καρδιά του.

Κάπου και πιάνει γης, γυροβιγλάει, καινούριους τσουρμαρίζει

για μακροτάξιδο θανατερό συντρόφους στην πλωτή του·

να πώς σαλάγγιασε, μωρέ παιδιά, κάποιο πουρνό και μένα.

Μα γρήγορα στα χέρια του οι ψυχές ξεφτούν και ξεγοφιάζουν,

και τις πετάει στη θάλασσα και νιες χιμάει να καμακιάσει·

έχετε γεια, παιδιά, κι εγώ γοργά στις φούχτες του θα λιώσω!»

Είπε, κι αρπάει το χωρατάδικο κρασί και το φκαιραίνει

κακαριστά μες στην απρόφταστη του σπλάχνου καταβόθρα·

γλυκό κρασί ’ταν μαρουβάς, βαράει τα μάτια τ’ αυγουλάτα·

μα ο γαβαθάς τη νύστα απόδιωχνε σα νυχτοπεταλούδα

που κάθισε απαλά στα μάτια του και τα χαδολογούσε.

Ξάφνου ρουσόμαλλος λεβεντονιός τινάχτη απ’ την κολόνα:

«Τώρα που του ’γερνα και νίβουνταν μες στο χρουσό λεγένι,

βαρύ ξεστόμισε ο τρανός ο μουσαφίρης λόγο: «Νέος

θεός ανηφοράει απ’ τα χώματα και κυβερνάει τη γης μας!»

Μολόγα, εσύ θα ξέρεις, σύντροφε, για ποιο θεό κινάτε.»

Κι ο καπετάν φαγάνας που έβλεπε στον κρασωμένο νου του

τα πάντα σα θεός και πέρναε πια τα σύνορα του ανθρώπου,

μιλάει και πλάθει το θεό παραμιλώντας στα χαμώγια:

«Εγώ μια μέρα που καθόμαστε και πίναμε στον άμμο

και για ταξίδια κουβεντιάζαμε κι αντραγαθιές οι δυο μας,

αστροφωτιά ξεκρίνω το θεό να διαπερνάει το κύμα.

Καβάλα σε μακρόνουρη πλωτή πώς άστραφτε στον ήλιο

και πώς τα χείλια δάγκανε σκυφτός και σαγιτοβιγλούσε!

Και μες στη φούχτα του έσφιγγε βαρύ δυο μπόγια αντρούς καμάκι

κατάμαυρο χαλκό, που μαλλιαροί λαοί τον προσκυνούνε

ψηλά, καταβορρά, και σίδερο τον κρουφονοματίζουν·

περνούσε, κι άφριζε το πέλαγο και το ακρογιάλι εσείστη.

Πέφτω στον άμμο κι έτρεμα, ο θεός να μη με καμακιάσει·

μα ο αφέντης πήδηξε και σήκωνε τα χέρια του στο κύμα

κι αναρωτούσε κι όργωνε βαθιά τη θάλασσα η ματιά του.

Μαύρος κρεμόταν ο ουρανός, κατράμι η θάλασσα χοχλάκαε·

μα ατόφια φλόγα επήδαε αναμεσός το σιδερό καμάκι

κι αναβαστούσε ολόρθο, αλύγιστο, τον ουρανό, μην πέσει.

«Μας έγνεψε, τη χέρα του άσκωσε κι αυτός μες στον αγέρα!»

φωνάζει ο αφέντης και τα μάτια του σιδεραντιφεγγίζουν.

Ορθοί, αγκαλιά, μακριά βιγλούσαμε κι οι δυο τη λύτρωση μας·

μα ξάφνου χάθηκε αστραπή ο θεός κι οι δυο ματιές μας σβήσαν.»

Σωπαίνει ο δράκος μας και σπειρωτά τα κλάματά του τρέχαν,

μα το φαρδύ του πηγαδόστομα χαρούμενο γελούσε·

και σκούζει την αγκάλη ανοίγοντας στις δούλες και στους δούλους:

«Τούτη η αστραπή στο πέλαγο ο θεός, ψυχή, κι αλίμονο σου!»

Βογκάει, και τα πιθάρια βρόντηξαν στα χαχαρίσματά του.

Κι ίδια την ώρα αυτή με θαμασμό στοχάζουντα ο Δυσσέας

το γαβαθά του οι παραγιοί πού να τον είχαν ξαπλωμένο·

γρικάει τα χάχαρα στη χαμωγής κι αναφτεράει η καρδιά του.

Αγάλια τα σκαλιά κατηφοράει του κελαριού και στάθη,

τα θυροστόμια ορθογιομώνοντας με το λαμπρό του διώμα·

και λες μακριές γαλάζες αχτιδιές πετούσε η κεφαλή του.

Σύραν ψιλή φωνή και σούρθηκαν μες στο σκοτάδι οι σκλάβοι,

τι θάρρεψαν του εφτάπατου ο θεός ξεπρόβαλε απ’ το κύμα·

μα γαληνός προχώραε ο πονηρός, κι ο χαρβαλιάς σηκώθη

παραπατώντας κι αναμάζωνε τις σκουλωτές κοιλιές του:

«Συχώρα, καπετάνιο μου, καλό μου εφάνη το κρασί τους,

καλή κι η συντροφιά, κι αστόχησα τη βασιλαφεντιά σου!»

Κι ο αφέντης άπλωσε τη χέρα του, φουχτάει κι αναμερίζει

το λεκιασμένο γαλανό σκουτί του αντραλεμένου βλάμη·

κι απόμεινε σαν κρασοπίθαρο γυμνό το αδρό κορμί του.

Βουβός καμάρωνε ο θαλασσαϊτός τη σαρκερή, όλο ξίγκια

σαβούρα που το ανάλαφρο λιγνό σκαφίδι του σοζύγιαε.

Χώσαν σκληρίζοντας τις όψες τους οι δούλες μες στα χέρια

κι αναμεσός απ’ τα δαχτύλια τους λαχταριστά θωρούσαν

το μαλλιαρό κορμί ν^’ ανηφοράει τρεκλίζοντας τις σκάλες·

και πίσω του, άλαλος, με το αψηλό, το μυτερό σκουφί του,

ο αφέντης του τις πλάτες, τα μεριά διπλόφουχτα αναβάσταε·

κι ανέβηκαν κορμαγκαλιά κι οι δυο στο μέγα αρχονταρίκι.

Σα μάνα γνοιαστικιά ο πολύγνωμος βοηθά τον να ξαπλώσει·

κρεμόντα ακόμα τ’ αμπελόφυλλα στην τραχηλιά, και στάλαε

δροσάτος ίδρωτας στους τριχωτούς κρεμάμενους μαστούς του.

Τον σκέπασε μ’ ευωδιαστό αλαφρό σεντόνι κι αποστάθη

όσο να δει να παραδίνουνται στον ύπνο οι πλήθιες σάρκες·

κι όντας το κρασωμένο στήθος πια, μες σε βαθιά γαλήνη,

στον ύπνο ανέβαινε κατέβαινε σαν το στρωτό το κύμα,

μακροξαπλώθηκε ο πολύπαθος στα ρηγικά χιράμια.

Δριμιά, μεγάλη αγάπη απάντεχα του πλάκωσε τα στήθια·

λυπήθη τους ανθρώπους, φίλιωσαν οχτροί και φίλοι εντός του,

θυμήθηκε το σπίτι του, το γιο, τα ειρηνικά ακρογιάλια,

και στέναξε που πια η βαριά ψυχή δεν καταδέχεταί τα.

Ήρθαν στο νου του οι φίλοι που πιστοί τον πρόσμεναν στο κύμα

κι όλοι καλά το κάτεχαν πως πια ψυχή δεν του γλιτώνει,

μα ανέγνοιοι ακλούθουν και δεν έβανε το γυρισμόν ο νους τους.

Πού πήγαιναν; Γιατί τα πλούσια τους ν’ αφήσουν κερνοβόλια

στην αμμουδιά και τ’ αψηλά θρονιά στα δροσερά πλατάνια;

Μεσάνυχτα, και φέρνει ο γαύρος νους γυροβολιά τον κόσμο·

κοιμούνται τα βαθιά νερά, κοιμούνται τα μυαλά, κι ανοίγουν

θύρες φανταχτερές τα ονείρατα στα κλειδωμένα μάτια·

σαν παρδαλά θεριά που χόρτασαν κοιμούνται οι πολιτείες,

κι η κουκουβάγια ανύπνωτη κουρνιάει σε μιαν ελιά και κλαίει.

Κι αστράφτουν στρογγυλά του δοξαρά τα μάτια στο σκοτάδι·

με ολόρθα αυτιά μακριά αφουκράζεται το λαλητό της νύχτας·

τα ζα μετάπνιζαν κι αγαληνά στενάζαν στα παχνιά τους,

κι απ’ τη δοξαρωτή τρογύρα αυλή γρικούσε ν^’ ανασαίνουν

τα στήθη της σκλαβιάς και ν’ αρμενούν ελεύτερα στον ύπνο.

Πρώτη βολά νογάει τον άνθρωπο πως αγαπάει η καρδιά του·

τα μάτια, τα κορμιά, την πήλινη ψυχή τους αγαπούσε·

πάσα την έρμη γης θυμήθηκε με το ακριβό φορτιό της,

κι ως ήταν ξαπλωμένος στ’ απαλά στρωσίδια της Ελένης,

γλυκά πλημμύρισαν τα μάτια του και τα μυαλά του ανθρώπους.

Ο νους του αλάργα συνεπαίρνεται κι ο κόσμος ξημερώνει,

μες στη θερμή νυχτιά τα δεντρικά μαργαριτάρι ερίξαν,

κι η γης στη σκοτεινιά κρεμάμενη μες στου καιρού τους κλώνους

αργάζεται σιγά, με υπομονή, την αγουρίδα μέλι.

Όμοια νογιέται κρέμεται βαθιά στα φυλλοσπάραχνά του

κι η αγκαθιασμένη του χοντρή καρδιά μες στη νυχτιά κι ουρμάζει·

η φλούδα αγάλια γίνεται καρπός κι οι κόμποι αργά μελώνουν,

ήλιος, νερό κι αγέρας σμίγουνε, το χώμα παίρνει φόρα

κι οι μαλλιαροί προγόνοι γίνουνται στον αγγονό φτερούγες.

Ο πολυβάσανος της θάλασσας και του μυαλού κουρσάρος,

στα ώρια λινά σεντόνια που ’φαναν της ομορφιάς τα χέρια,

γαλήνευε και νόγαε η λαύρα του ν^’ακροκαταλαγιάζει

κι ο ταμαχιάρης νους του ο ρούφουλας να κείτεται χορτάτος.

Κάποιο βοτάνι θα τον πότισε κρουφά του κύκνου η κόρη,

το δροσερό μελτέμι ρίζωσε, πανιά τα φρένα ασκώσαν

και στο γλαυκό του γύπνου πέλαγο ξανοίχτηκε η ψυχή του.

Επιστροφή στα ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΖΙ

Αρχική σελίδα KEIMENA