ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Θ

5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 185 190 195 200 205 210 215 220 225 230 235 240 245 250 255 260 265 270 275 280 285 290 295 300 305 310 315 320 325 335 340 345 350 355 360 365 370 375 380 385 390 395 400 405 410 415 420 425 430 435 440 445 450 455 460 465 470 475 480 485 490 495 500 505 510 515 520 525 530 535 540 545 550 555 560 565 570 575 580 585 590 595 600 605 610 615 620 625 630 635 640 645 650 655 660 665 670 675 680 685 690 695 700 705 710 715 720 725 730 735 740 745 750 755 760 765 770 775 780 785 790 795 800 805 810 815 820 825 830 835 840 845 850 855 860 865 870 875 880 885 890 895 900 905 910 915 920 925 930 935 940 945 950 955 960 965 970 975 980 985 990 995 1000 1005 1010 1015 1020 1025 1030 1035 1040 1045 1050 1055 1060 1065 1070 1075 1080 1085 1090 1095 1100 1105 1110 1115 1120 1125 1130 1135 1140 1145 1150 1155 1160 1165 1170 1175 1180 1185 1190 1195 1200 1205 1210 1215 1220 1225 1230 1235 1240 1245 1250 1255 1260 1265 1270 1275 1280 1285 1290 1295 1300 1305 1310 1315 1320 1325 1330 1335 1337

Νύχτα μου, το αστροπασουμάκι σου χρουσό μαργέλι θέλει, θέλει μικρή κοπέλα απάρθενη με τα λιγνά δαχτύλια, να κουκουβίσει απά στα χώματα, να το περιξομπλιάσει. Περίχειλα τ' αστέρια τ' ουρανού, στη μέση το παλάτι και στην κορφή κορφή του παλατιού, στου βασιλιά την τρούλα. μικρό πουλί ν' ασκώνει το λαιμό τον καταματωμένο. Αηδόνι να ’ν’ γλυκό το θώρι του, βραχνού βαλμά η φωνή του: «Φάτε και πιέτε τον περίδρομο, στο χώμα κατεβείτε, και να ’ναι, Θε μου, τούμπανο οι κοιλιές και τρίδιπλοι οι λαιμοί σας, να κολυμπήσουν μες στα ξίγκια σας και να φραθού οι σκουλήκοι! Αχ, το σγουρό σγουρό χειλάκι σας και το σμιχτό σας φρύδι κι ο κόρφος σας ο τραγανός, ο μοσκοχνουδωτός, κεράδες! Νύχτα μου, το αστροπασουμάκι σου πώς θα τα συνεπάρει!» Έτσι βογκούσε το καλό πουλί στου παλατιού την τρούλα· μα 'ναι γιομάτα χώματα τ' αυτιά του ανθρώπου, δε γρικούνε, και το καλό πουλί πετάει γοργά, να μην το κάψου οι φλόγες. Βράδιαζε πια, κι οι σκλάβοι γύριζαν απ’ τις βαριές δουλειές τους· γαλάζα χνουδωτή κατέβαινε πα στα κεφάλια η νύχτα, και το πουλί βαθιά στου σπλάχνου του τα μαγικά σουραύλια το φοβερό μαντάτο το 'παιρνε και το 'κανε τραγούδι. Μα ως ανηφόραε αγάλια ο δοξαράς τις ισκιωμένες σκάλες, στερνή βολά στο αγέρι να χαρεί του βασιλιά το σπίτι, θρήνος πικρός γρικήθη ξαφνικά και πρόβαλαν δυο σκλάβες σκυφτές, μικρούλα ασκώνοντας νεκρή παλατιανή χορεύτρα. Κι ο Ορφός, πασαλειμμένος με μπογιές, σε μαϊμουδοδερμάτι, με ακόμα στο κεφάλι του τζουτζέ την κουδουνάτη σκούφια, χαμωκυλίστη κι άρπαξε αγκαλιά τα γόνα του Οδυσσέα: «Βάλε φωτιά στη γης και κάψε τη, να δροσιστεί η καρδιά μου! Όλη τη μέρα τούτη η κοπελιά σα φως χαμογελούσε και χόρευε γυμνή στ' αδιάντροπα της αρχοντιάς τραπέζια. Το σούρουπο στη μαύρη ακούμπησε κολόνα και στενάζει: "Κουράστηκα!,, Μα ο βασιλιάς γελάει, προστάζει να ξαπλώσουν ταύρου προβιά στο μέγα λιακωτό, κι ο γαγλωτός ν' αρχίσει του θανατά ο χορός, ως να στρωθεί στη γης νεκρή η χορεύτρα. Τα κλάματα έτρεχαν καφτά στα μάγουλα της, κι όλο τρόμο κινάει, σαν το πουλί που πνίγεται στο βρόχο, να σκληρίζει· κι οι αρχόντοι ακούμπησαν τα χέρια τους στα κίτρινα πηγούνια και την ανέλπιδη καμάρωναν το δειλινό να σβήνει σαν το μικρό κερί το αφτούμενο που του φυσήξει αγέρας. Τα γόνα τους αγκάλιασα, έσυρα φωνή να σπλαχνιστούνε· μα αυτοί χασκογελάσαν κι έπιναν στα ολόχλωμά της χείλια σα γλυκοπίπερο παλιό κρασί σταλαγματιές το χάρο. Ε δοξαρά, το γρόθο σου φιλώ κι άλλο θεό δεν έχω· μην τον λυπάσαι, πιάσε το δαυλό, βάλε φωτιά στον κόσμο!» Τρέχαν τα κλάματα κι αυλάκωναν της όψης τα φτιασίδια· μα ο γαύρος ψακογέλασε, άρπαξε το σούραυλο απ’ την κούτρα: «Κράτα, μωρέ, γερά, σα σου βαστάει, την τρυφερή καρδούλα· μην κάψεις δα, ορνιθόμυαλε, τη γης για μια μικρή γυναίκα!» Ο διπλοκάπουλος χαμήλωσε κι ασκώνει στην αγκάλη το κέρινο κορμί, δρασκέλισε χωρίς λαλιά τις σκάλες, ανέβη στις αυλές και δρόμωσε στης ποταμιάς τη στράτα· πίσω του ακλούθαε μουλωχτή η σκλαβιά, πνιχτά μοιρολογώντας — κι ολοστερνός εφάνη ο σιδεράς με τα γαλάζια μάτια. Γυρνάει ο μονιάς κρουφά και του μιλάει, με τη νεκρή στα φρένα: «Ε σιδερά, που ανάβεις τις φωτιές στης γης τα καταχώνια, τα γίνουνται στο πέλαγο, μαθές, δεν τα προφταίνει ο νους σου· άκου το μυστικό που μου 'φερεν ο καπετάν Στρειδάς μου: Στο ουρανοθάλασσο φανήκαν πια πήχτρα το κύμα ως πέρα της εδικής σου φάρας οι πλωτές οι γηλιοφεγγαράτες· τούτη 'ναι η νύχτα η μακροπόθητη κι η φλογοξεγεννήτρα — κι είναι καιρός τα σιδεράρματα στους σκλάβους να μοιράσεις!» Ο σιδεράς τα ρούσα γένια του χαδολογάει κι ακούει — κι είναι γιομάτα πλώρες και φωτιές τα γερανιά του μάτια· κι ένα φλογάτο αστήθι ολόγυμνο πηγαίνει ομπρός γοργόνα. Ο πονηρός το αστήθι ξέκρινε, κρουφά στο ρούσο σκύβει, και το μυαλό του σιδερόχορτο που ανοίγει κάθε πόρτα: «Σαν πια, με του καινούριου μας θεού τη δύναμη, το κάστρο καρβουνιστιά ζεστή κι απόσταχτο στο χώμα κατακάτσει, τη χέρα δώσε μου κι ορκίζουμαι να πάρεις μέγα κούρσος το τρίπυρο κορμί, του βασιλιά την πρωτοθυγατέρα!» Είπε, κι ο ρουσογένης μούγκρισε και σαν τανάλια σφίγγει του δοξαρά τη χέρα κι έτριξαν τα κλειδοκόκαλά της. Το ξόδι ωστόσο ζύγωνε αρπαχτά στο φτωχοκοιμητήρι· τη νύχτα σύγκλυση θα ξέσπασε, τα χώματα ραγίσαν κι αποκλαμένα τα δεντρόφυλλα κατά το χώμα εγέρναν. Σε ταπεινή μικρούλα μυγδαλιά που ολάνθιστη ανατρίχιαε και μάδαε αμίλητη στο δροσερό του δειλινού αγεράκι αγάλια απίθωσαν το ανάλαφρο της κοπελιάς κουφάρι. Οι φιλενάδες στα δαχτύλια της περίπλεξαν τα ζίλια και τα μικρά γερακοκούδουνα κορόνα στο κεφάλι· κι ο καστρομάχος σκύβοντας στ' αχνά, μαρτυρικά ποδάρια προσκύνησε το δεκαδάχτυλο το χοροπλανταμένο. Κι ως πλάι του αντίκρισε το σούραυλο σα σκύλο να σκαλίζει, να λακουνάει στριγγά, τον σβέρκιασε κι αψά τον μπροσμουρώνει στα πόδια της νεκρής, στον κόρφο της, στα χείλια, και φωνάζει: «Να, χόρτασε, μωρέ, τα μάτια σου, τ' αρθούνια σου, τη γλώσσα! Σκάψε ένα μπόι το νου και φύτεψε τον άγιο ετούτο σπόρο· τέτοια κι εγώ τη γης αλάκερη κρατώ στα σωθικά μου!» Είπε, κι απ’ το λαιμό των γυναικών κόπη μαχαίρι ο θρήνος κι ασκώθη στ' άγρια στήθια της σκλαβιάς πολεμικό τραγούδι· κι ως λυγερός αγωνιστής στ' ογρό στραφτάλισε κιβούρι η κόρη που έπεσε χορεύοντας στη γης παλικαρίσια. Κι ισιώνοντας γοργά του τάφου της το χώμα με τις φτέρνες, θαρρείς και χόρευε, έσυρε φωνή πολέμου ο καστρορίχτης: «Άλλες γυναίκες μάχουνται στη γης με το γλυκό φιλί τους κι αγαλινά τα σύνορα του αντρούς μες στη νυχτιά ξεσέρνουν· κι άλλες στα φανερά με τα παιδιά το χάρο πολεμούνε και στέκουνται κολόνες του σπιτιού και το κρατούν μην πέσει· η καθεμιά και με τη χάρη της κι όλες παλικαρίσια! Μα εσύ, μικρή μικρή χορεύτρα μου με τα λιγνά ποδάρια, χωρίς αντρούλη στην αγκάλη σου, χωρίς υγιό στον κόρφο, το φοβερό θεό μας δούλεψες και στη δουλειά του εχάθης! Ευλογημένα και τα δέκα σου πολεμικά δαχτύλια! Λάμπαν τ' αχνά σου ποδαστράγαλα στη μαύρη γης κι ανοίγαν, με το χορό, του ανέσπλαχνου θεού, του εγδικητή, τη στράτα! Φλόγα τρεμάμενη που σάλεψες στον έρμο ετούτο αγέρα, δε θα σε αφήσουμε, αδερφούλα μας, το χώμα να σε φάει· απόψε φλόγα στην κορφή κορφή του παλατιού θα κάτσεις και σαν πουλί με πύρινα φτερά θα γλυκοκελαδήσεις· σα χελιδόνι κόκκινο θα 'ρθει την άνοιξη να φέρεις!» Είπε, κι αφράτο μύγδαλο έσκυψε στο χώμα και φυτεύει· της άνοιξης η πρωτοκράχτισσα μια μέρα να προβάλει, η μυγδαλιά, τα μεσοχείμωνα, με ανθούς αρματωμένη, τον ασπρομάλλη γέροντα βραχνά να διώξει από το χώμα· κι η λευτεριά κλωνάνθι μυγδαλιάς να πλέξει στα μαλλιά της. Στην ανθοπρωτοπόρα μυγδαλιά ξαπλώναν τη χορεύτρα. κι ωστόσο απάνω απάνω στις φαρδιές βασιλικές ταράτσες φέρναν οι δούλοι αγιάτικα σφαχτά για τις χαρές του αφέντη και λούλουδα αγκαλιές, το γλέντι τους ψιλή βγενειά να πάρει. Κι οι αρχόντοι στα χρουσά κουβούκλια τους αρμόζαν τα πρεπίδια κι αγκίστρωναν οι νιες τα κατσαρά για να πιαστούν τ' αγόρια· και μια γλυκιά μικρούλα αρχόντισσα συνωροπαντρεμένη την ύστερη ζωγράφιζεν ελιά στην άκρα του φρυδιού της. Στην ξαίθρα αντίκρα, στο χλοερό βουνό, στη μεσαυλή στρωμένες, μες στους ανθούς αχνίζαν οι βαριές του κρύφιου γάμου τάβλες, φυσούσε απόψε αγέρας δυνατός και ξέμαλλες φουντώναν οι φλόγες τα δαδιά και στάλαζαν πηχτό στη γης ρετσίνι. Παχιά θεά με ξέχειλους μαστούς μαργαροπαχνισμένους στ' ανάτρουλα τραπέζια τα φαγιά θρονιούσε ανοιχτοσκέλα· σάρκα παραφορτώθηκε κι αυτή σαν την ψυχή του ανθρώπου. Τα ξεραγκάθια πέρα στις φραγές απόψε ανθίσαν όλα, τον πόθο οι λαμπηδόνες άναψαν, κι οι χνουδωτές κοιλιές τους, γιομάτες γαλαζόχλωμη φωτιά, μαυλίζαν στο σκοτάδι. Ζέστα πολλή, φεγγάρι κι ερημιά, καλή ώρα για κολύμπι, γδύθη μια κοπελιά στο ακρόγιαλο, τα κύματα στενάξαν και ξεπροβάλα οι μαλλιαροί αρμυροί δαιμόνοι να τη δούνε. Κι ένας που τραγουδούσε στο βουνό κι όδευε στην καλή του, ξάφνου σιωπάει κι αγκουσευτά θωράει στη γιομοφεγγαράδα την ανθισμένην έρμη μυγδαλιά, τη σαστικιά του ανέμου. Κι αλάργα πια, σε λόγγους μακρινούς, στο ίδιο φεγγαρολόι, κατηφορούν τ' αγρίμια για να πιουν στην κοιμισμένη λίμνη· κι ο αφέντης λιόντας στάθη ακράνυχα ν' ακρουμαστεί το βρούχος. Καλά μες στα στριφτά θαλάμια του τις πατησιές ξεκρίνει — τους ζάρκαδους και τους γατόπαρδους, τους ρήσους, τις αρκούδες και την πλατιά του ελέφα πατουχιά βαριά στα σάπια φύλλα· και χαίρεται η λιοντίσια του κοιλιά, τάβλα στρωμένη η νύχτα, και δίχως να βιαστεί, λιχούδικα, την άγρη ξεδιαλέγει. Και σε βαθύ παλάτι, με απλωτό λαιμό ο λιονταρονούσης βουβός περίγυρα του κόχευε, και το αχνιστό κορμί του σαν τη λαμπάδα ολόρθο αργόλιωνε στου κεφαλιού τη φλόγα. Μα ξάφνου ανταρεμένος λάγασε, μες στο σκοτάδι εσούρθη, τι διάπλατα άνοιξα οι μεσόπορτες κι αρμένισαν οι αρχόντοι. Πρώτος ο μέγας φάνη Χάροντας, ο βαριοκοπαδάρης, βαμμένα κόκκινα τα κόκαλα και χώματα στα μάτια και κράταε ένα μικρό πουλί, βαλμά, στην ανοιχτή του φούχτα· μπήκε, χαιρέτησε δεξά ζερβά, μα άνθρωπος δεν τον είδε. Ξοπίσω οι καπετάνιοι φάνηκαν της θάλασσας, κι ολόρθες στην κεφαλή τους μπλάβες φτέρουγες στον άνεμο αλμπτουρίζαν· γέμαν τ' αρθούνια κι οι μασκάλες τους, ψιλό μαργαριτάρι, τα σκουληκαυγουλάκια της θανής, μα ακόμα δεν ανοίξαν. Με άλικα πρόβαλαν φτερά και της στεριάς οι καπετάνιοι, κι οι νιοβαμμένες τους παλιές πληγές σαν κούρβας χείλια εγέλουν. Ευγενικά γυρνούν και χαιρετούν, μα τούμπανο η κοιλιά τους πρασίνιζε και το ανοιξιάτικο τη σκέπαζε χορτάρι. Ορθοί τα μάτια τα βαμμένα τους κρατούν κατά τη θύρα· κι αγάλια ο βασιλιάς, χρουσή μαϊμού παμπόνηρη, προβαίνει και τέσσερα παιδόπουλα βαστούν την παγονίσια ουρά του· κι ο Χάροντας τα χέρια κούνησε καλωσορίζοντάς τον. Ξοπίσω του μουνούχοι, μυρωτές, λουτράροι, ονειροκρίτες και στρουμπουλά παιδόπουλα ακλουθούν κι αδιάντροποι τζουτζέδες· και στης ουράς την άκρα γυάλιζαν του Ορφού μας τα ματάκια. Σάλεψε αντίκρα ο λιόντας κι έγρουξε, μα τα ζαρκάδια τρέχαν κι όλο νερό δροσιό η λαμπήθρα τους κι όλο χορτάρι ο νους τους· μονάχα ο σάβουρος σουραύλης μας τη μυρουδιά του λιόντα μες στο σκοτάδι οσμίστη και γυρνάει λαγόψυχος ολούθε· μα το άγριο αχνάρι δεν ξετόπωσε και ξαναπαίρνει δρόμο. Θρονιάστη ο βασιλιάς, χαμογελάει στα πλούσια αρχοντοσόγια και γνέφει, του ευωδάτου γυναικειού να ξεκλειδώσου οι θύρες. Σαν πέρφανες γαλέρες που κινούν και παν στον πρίμο αγέρα, καμαρωτές, ξεστήθωτες περνούν οι νιόλουστες κεράδες· τα ξάρτια τους βροντομαχούν, χτυπούν, φουσκώνουν τα πανιά τους, πέφτουν τ' αντιφλογίδια απ’ τα δαδιά κι οι κόρφοι τους γυαλίζουν, λες θαλασσόδαρτοι αψηλοί μαστοί στο ροδοχαραμέρι. Κουνάμενες, με βόλτες αρμενούν στον πελαγίσιο αγέρα, κι όλα τ' αρώματα οι πραμάτειες τους ξεχείλισαν τ' αμπάρια, πουλιά και γέλια δροσερά, φιλιά, μεγαλομάτες νύχτες — κι ο Χάρος άνοιξε πονετικά την αγκαλιά λιμάνι. Ο δοξαράς θωράει, ποχαιρετάει, χαδεύει αγάλια ο νους του, πηδάει η καρδιά σα λιονταρόγλωσσα κι όλη τη γης αγλείφει. «Έχετε γεια, χοντρόρωγα τσαμπιά, μπλάβα μαλλιά μοσχάτα, έχετε γεια, σγουρά σταφύλια μου, κι ο τρυγητής εφάνη!» Μα ξάφνου αγκάλιασε αρπαχτά το μαύρο στύλο μη χιμήξει· τη φεγγαρόφρυδη στερνή θωράει να κυκνοαργολυγάται, κι οι βάγιες απαλά αναβάσταζαν το πρόσβαρο κορμί της. Τρισάγια φούσκωνε η κοιλιά, θαρρείς, ούρμα μερμηγκομάνα, που αλόγιαστο λαό κρατάει μες στ' αυγωμένα της λαγόνια· τα ροδομάγουλά της βούλιαξαν, μεγάλωσαν τα μάτια, χλωμά αναπαύουνταν τα χέρια της στην καρπερή κοιλιά της και γλυκοβυθισμένη σε όνειρο χαμογελούσε αλάργα. Σηκώθη ο βασιλιάς, κι απ’ τον αρμό του άσπρου χεριού την πήρε κι όλος περφάνια και χαρά την κορφοθρόνιασε δεξά του· κι αγάλλουνταν το γιο του να νογάει στο σπλάχνο της να δένει. Μα ο πολυκάτεχος τσουκνογελάει, στη μνήμη του σκαλώνει ο ρούσος μέρμηγκας που μπόλιασε τα ξακουστά λαγόνια, φυτεύοντας ξανθή γεννοβολιά στον κρουσταλλένιο κόρφο. Ο βασιλιάς τα χέρια ανάσκωσε και στη θεά του ευκήθη: «Ω μάνα του σταριού και του μυαλού, διπλό της γης μαστάρι, καλώς μας ήρθες στα τραπέζια μας, τ' άγια φαγιά μας βλόγα· ν' ανέβει το ψωμί στην κεφαλή, μυαλό να καρποδέσει, και στα νεφρά βαθιά να κατεβεί, μουράγιο αδρό, το κρέας· και το κρασί, ζωνάρι κόκκινο, να πιάσει την καρδιά μας· απόψε ο κλειδοκράτορας ο νους την άγια σάρκα ανοίγει. Κερά, καλώς μας κόπιασες, καλώς κοπιάσετε, άρχοντές μου !» Ώρα γλυκιά, τα νυχτολούλουδα μες στα περβόλια ανοίξαν, τ' άστρα παιχνίδιζαν στον ουρανό και κρουφοχαμηλώσαν να δουν στη γης τους άρχοντες πως τρων και πως γελού οι κεράδες. Κι όλο ζυγώνουν πέρα τ' άρμενα, μουλώσαν τα φανάρια, κύμα γοργά το κύμα αντιπηδούν κι αμίλητοι όλοι λάμνουν, τι κιόλας, να, τα πυργοφάναρα του λιμανιού φανήκαν. Και στέκουνται με ανάτρουλα τ' αυτιά στα μακρινάρια οι δούλοι, δένουν οι σκλάβες τα τσεμπέρια τους, μαζώνουν τα παιδιά τους, κρατούν τις πόρτες όλες ανοιχτές κι απλώνουν το λαιμό τους — μα ακόμα απάνω γέλια αντιλαλούν και τα τραπέζια στέκουν. Και μια γερόντισσα, για να κρατάει τ' αγγόνια στην αγρύπνια, σκυμμένη παραμύθια ξόμπλιαζε και βασιλιάδες γένναε: «Παιδιά μου, μια φορά κι έναν καιρό, ζούσε μεγάλος ρήγας...» Σηκώνει ο βασιλιάς την κεφαλή, τα μάτια του γουρλώνουν, ξεφεύγει του η χρουσή κρασόκουπα που ανέβαινε στα χείλια, πετιέται απάνω ορθός, αναμεράει τους άγριους αραπάδες κι αργά, κλεφτοπατώντας προχωράει σε σκοτεινή κολόνα. Τα μάτια του γιομώσαν πυρκαγιά και μυστικά σημάδια· τα χέρια απλώνει, ψάχνει αργά, τυφλά, με τις ογρές παλάμες, το μαύρο στύλο, λες ανάγνωθαν των δαχτυλιών οι ρώγες, πασπάτευαν κι αγγίζαν κεφαλές, μάτια, φωτιές, κοράκια κι ένα θεό θαλασσινό, με ορθό σκουφί, να γονατίζει. Ο γέρος σκουντουφλούσε κι έτρεμε, τα χείλια του σειρώναν κι αγγίζαν τα χρουσά σαντάλια του του δοξαρά τις φτέρνες. Ο Ορφός αδράχνει το σουραύλι του, κινάει γλυκό τραγούδι, ν' αλλοστρατίσει τη βαριά ψυχή του ξωπαρμένου αφέντη· μα αυτός με το χρουσό ραβδί με οργή βαράει κατάστομά του, και δόντια και σουραύλια σκόρπισαν στις κρασωμένες πλάκες. Ίσκιοι βαριοί χιμούσα απάνω του, μαύρα φτερά μεγάλα σκοτείνιαζαν το νου του, διάβαιναν, κι άλλα χιμούσαν πίσω, μαύρα θαρρείς καράβια αρμένιζαν στης όψης του το γύρο. Μπορεί και τα κουρσάρικα πανιά που κρουφολιμενιάζαν να του χτύπησαν την ψυχή, μπορεί και του Στρειδά μας να 'ταν ο μέγας ίσκιος που αργοδιάνευε την ώρα αυτή στις έρμες τις θαλασσόπορτες που ασφάλιζαν τη φουμισμένη αρμάδα. Γλιστρούσε ο βλάμης, κι ήσυχη η καρδιά τα στήθια του κυβέρναε· κράταε της πυρκαγιάς τα σύνεργα σφιχτά στην αμασκάλη, θυμήθη τη γυναίκα, στέναξε, θυμήθηκε το αγγόνι, μα αγρίκηξε πατημασιές, μεμιάς γυναίκα, αγγόνι εσβήσαν, κι ανατρουλώνοντας το αυτί ξυστά στο ριζοτοίχι εστάθη. Ο βασιλιάς με ξαπλωτό λαιμό με τρόμο αφουκραζόταν, κι οι μεθυσμένοι αρχόντοι αψήφιστα τον κρουφοπεργελούσαν· κι ανέμιζαν τα γυναικόσγουρα μες στο δροσάτο απόγειο χαρούμενα, σε καύκους μακρινούς λες έγνεφαν και παίζαν. Μεσάνυχτα, κι αρχίσαν τα δαδιά να κοντοχαμηλώνουν, ίσκιοι καινούριοι ολούθε πλάκωναν, ο αγέρας μερμηγκιούσε και της Ελένης μας τα καρπερά τα στήθια σκοτεινιάσαν. Και δώστου αχνά τα ετοιμοθάνατα συγύρια —τα βραχιόλια κι οι κούπες του κρασιού κι οι ζωγραφιές— να σούρνουν μοιρολόι· κι οι στύλοι οι ξομπλιαστοί γονάτισαν και τρεμοκαλυβώσαν. «Ώχου, μια σπίθα κάθεται στη γης, ώχου, δυο μαύρα μάτια, ώχου, και να 'χαμε ν' απλώναμε στον άνεμο φτερούγες.» Σβέλτος θεός από κεδρόξυλο, που με τριχιά τον είχαν σφιχτά σε μιαν κολόνα στην αυλή δεμένο μην τους φύγει, γρικάει τα μοιρολόγια και κρουφά πατάει τη δύναμή του· μα απ’ τα σφιχτά πλεμάτια δεν μπορεί να ξεβροχώσει ο δόλιος. Καναρινάκι μες στον ύπνο του κακόνειρο έκρουσέ το, σούρνει στριγγιά φωνούλα, ξύπνησε, φτεροκοπάει με τρόμο και χύνεται στο χρουσοπόρτι του και το τσιμπάει ν' ανοίξει. Και μια χρουσή κρασόκουπα πηδάει, τα ξόμπλια της φτερώσαν κι απ’ τα λιγνά δαχτύλια ξέφυγε του μεθυσμένου αφέντη· μα εδράμα οι σκλάβοι και την άρπαξαν και τη διαγύραν πίσω. Άσπρο φτερό κουνιέται ορθό αψηλά σ' ευωδιαστό κεφάλι· κράζει το αγέρι απάνω του να 'ρθει να το ξεθηκαρώσει, γιατί ψηλά ανεμίζεται καπνούς και θα πλαντάξει, Θε μου! Παλεύει να ξεφύγει απ’ τα μαλλιά, σα φλάμπουρο κουνιέται παλικαρίσια μες στον κίντυνο κι όλο χαρά φουντώνει, τι να, μονάχα μια φυσηματιά του λείπεται να φύγει· μα αγάλια ένα χεράκι ασκώθηκε και το ξανακαρφώνει. Θε μου, μαστορικιά, αψεγάδιαστη της μοίρας η παγίδα, μήτε ένας της στροφός δε σκούριασε μήτε ένα σύρμα εράη κι ουδέ κι ανάγκη δόλωμα έχει πια να μας γλυκομαυλίζει· πάλε χίλιες βολές καλύτερα την έχουν τα ποντίκια, που μ' ένα ψίχουλο, καλό κι αυτό! τυρί γλυκοσαλίζουν. Του κάκου ψυχερά κι ανέψυχα "Βόηθα!„ βογκούν και κλαίνε· αχ, πάει και κάθε ελπίδα εχάθη πια κι όλα βουβά λουφάξαν — τι στο περιαύλι, να, ξεπρόβαλαν και σόφραξαν τις θύρες της κυνηγάρας μοίρας τ' άσπλαχνα φλογόνυχα ζαγάρια: ο διπλοκάπουλος με μουλωχτό το σιδερό ξιφάρι κι ο Πέτρακας βουβός με κόκκινο λουρί στην κεφαλή του· κι ο Χάλικας ο βεργολυγερός στον παραστάτη εκρύφτη, μη λάχει η πέρφανή του ορθοστασιά το γλέντι να τρομάξει. Του βασιλιά τα μάτια θόλωσαν, ο νους του τσαχαλίζει: «Δαδιά πολλά! φωτίστε τις αυλές!» βογκάει να ξεπλαντάξει. Κι ως έπεσε το λάβρο αντίφλογο στις γλεντισμένες σάρκες, κρουφά ο πολύτροπος φουχτάρωσε τη φόνισσα καρδιά του: «Βαρβάτε πρόγονε, άρπαξε σφιχτά τους στύλους και μην τρέμεις!» Ως λάλησε, αναγάλλιασε, νογάει γόνα το γόνα πλάι το λιμαρό θεό ανακούρκουδα σαν όρνιο να κουρνιάζει. Ο αντροφονιάς γκαρδιώθη, αντιπηδάει, το λάζο του ανασέρνει· μα ο αθώρητος απλοχεράει με οργή, τον άδραξε απ’ τη ζώνη και σαν ασκί τον σηκωχτύπησε στη ρίζα της κολόνας· κι αμίλητος στριμώχτη ο δοξαράς στου αφεντικού τις φτέρνες. Μα ο γέρος άκουσε συντάραχο στην ισκιωμένη ρίζα· σκύβει κι αναδρομάει —δυο μάτια, να, μες στο σκοτάδι αστράφτουν, σαν του φιδιού, κι ασάλευτα στη γης τον μαυλοσυντραβούνε. Σούρνει φωνή σαν το μικρό πουλί που όχεντρα το μαυλίζει· κι ο αντροφονιάς γυρνάει κι αναρωτάει χωστά το αφεντικό του, ήρθε ο καιρός ν' ασκώσει το σπαθί και το σκουφί να ρίξει για λίγη ακόμα υπομονή, μαθές, όσο να φτάσει η μοίρα; Κι ο αθώρητος τα φρύδια του έπαιξε κι ο δοξαράς νογήθη· πετιέται ορθός και κράζει τον Ορφό να πάρει νέο σουραύλι και ν' ακλουθάει γοργά με τον αχό του τραγουδιού το ζάλο. Καθίζει ο βασιλιάς στο θρόνο του, γελάσα οι καπετάνιοι, δρασκέλισε ο φονιάς τη γης αργά και σαν κολόνα έστάθη· κι οι ξαναμμένες νιες αρχόντισες κι οι γριές βαριές κεράδες τα φωτερά τους στήθια απάνω του γυρνούν ξεχειλωμένα· κι η δοξαρόφρυδη την όψη της μες στο ρεπίδι χώνει: «Ήρθε η στιγμή, τα μάτια του άναψαν!» με φόβο ανανογιέται κι απίθωσε το χέρι στην κοιλιά, το γιόκα να φρουρήσει. Σαν όρνιο χτύπησε η βραχνιά φωνή κι έσεισε τις κολόνες: «Τρώτε, τρώτε και πίνετε, άρχοντες, κι εγώ θα τραγουδήσω· Ανατολή και Δύση γύρισα τον κόσμο, ανάθεμά τον, κι ακόμα δεν εμπούχτισε η καρδιά, δε γιόμωσαν οι τρύπες της κεφαλής — αρθούνια, μάτια, αυτιά, ξεπατωμένο στόμα! Θε μου, πώς παλαμόδερνα τη γης και θυροκουρταλούσα· πόσα κατώφλια διάβηκα σκυφτός, σαν κρουφοδαγκοινιάρης, και σε βαριά τραπέζια, σούρθηκα με της αυλής τους σκύλους! Κουτρουβαλούσα και χαχάριζα, την ώρα που η καρδιά μου τις αλυσίδες της εδάγκανε και γάβγιζε του ανέμου· τα χέρια σταύρωνα στο στήθος μου και σκλαβοπροσκυνούσα: «Το αρχοντικό σου, βασιλιά, καλοθεμελιωμένο να 'ναι!» την ώρα που μια χέρα χύνουνταν απ’ τ' άγρια σωθικά μου και καταχτύπαε τις κολόνες του και τ' αψηλά μουράγια! Πια δεν μπορώ, παιδιά, στης πομονής να κάθουμαι την πέτρα· αχού, σαν τη φωτιά αρετή στη γης δεν είναι πιο μεγάλη! Τρώτε, τρώτε και πίνετε, άρχοντες...» ξάφνου η φωνή του εκόπη και στάθη το τραγούδι ανάτρουλο, τινάχτη ορθό το γέλιο του δοξαρά στις ρηγικές αυλές, σα να κυλήσαν πέτρες· τι φάνηκε ο χαλκιάς στη θύρα ορθός και γνεφοκόπησέ του. Μαύρος μαντάτορας λαχανιαστός ορμάει και γονατίζει: «Ωχού! και πήραν, βασιλιά, φωτιά, καίγουνται οι ταρσανάδες!» Μουγκρίζου οι καπετάνιοι, ασκώνουνται κρασοπαραπατώντας· μακριά τηρούν φλαγγάρα να πηδάει και να σπαθίζου οι φλόγες — κι ως λόγιαζαν μουγκοί πού να χωστούν και κατά πού να πάρουν, ο βασιλιάς την κεφαλή του αρπάει και με τα δυό του χέρια· σαν ταύρος μούγκρισε κι ολομεμιάς ξάστραψε το μυαλό του. Κυκλόβολα στρουφογυρνάει, στριγγιά σούρνει φωνή: «Δυσσέα!» τι μάντεψε μες στους πυκνούς καπνούς τη φοβερή παλάμη· κι ο δοξαράς το σκούφο ανάριξε, το άγριο σημάδι δίνει — κι ως σάλεψε, σηκώθη κι ο θεός αθώρητος μαζί του. Πρώτος ο Χάλικας πηδάει αρπαχτά, σβαρνίζει τ' αναμμένα πευκοδαδιά και τ' ανασκέλωσε στις πλάκες και τα σβήνει· κι ο γαβαθάρης παραμάσκαλα μαζώνει τα λυχνάρια κι απ’ το ξωστάρι στο ακροπόταμο γοργά τα σφεντονίζει. Οι μεθυσμένοι αρχόντοι ανάτρομοι λιχνίστηκαν στις θύρες και μπήξαν άγριο το μονόφωνο, λιγώθηκα οι κεράδες· κι οι αράπηδες σαν πύργοι κύκλωσαν βουβοί το βασιλιά τους. Ο ανέσπλαχνος αντροφονιάς μες στο πηχτό σκοτάδι ασκώνει το σιδερό μαχαίρι της σφαγής, σαλτέρνει στα τραπέζια, και τον παλιό του βλάμη φώναξε, το Χάρο, να προβάλει· κι αυτός μεμιάς τινάχτη ορθός, τυφλός, σιδερομουστακάτος. Νύχτα μου, το αστροπασουμάκι σου πώς κουρταλάει τις πλάκες! Σηκώθη κουρνιαχτός στη δημοσιά, βαρύ το ποδολάτι, κι η νύχτα μύρισε αρκοτόμαρο κι ολόδρωτες μασκάλες· κι οι πρώτοι ξανθογένοι ανάφαναν στου κάστρου το ανηφόρι. Κι ωστόσο ο χεροδύναμος χαλκιάς περνάει και πετσοκόβει τις μαύρες σάρκες, στράτα ανοίγοντας το ρήγα να προφτάσει· μα ως απλοχέραε πια μουγκρίζοντας, μακρύς αράπης πέφτει και τον σταφνίζει κατακέφαλα με το χαλκό σπαθί του· ανάβρυσαν τα γαίματα κρουνός στο κλειδοκέφαλό του και χύνουνταν βασιλικιά, ζεστή στους μέλιγγους κορόνα. Χαχάρισε ο φρουρός και ξάστραψαν τα ζαφορά του μάτια κι ανοιεί το στόμα, μα δεν πρόκαμε, τι ο Πέτρακας με ασπούδα σπαθιά του ζάφτει στην κοιλιά και γουργουρίζοντας χυθήκαν στις πλάκες στρουφιχτά, ολοπράσινα, με γλοίτσες τ' άντερά του. Ο βασιλιάς κοντογονάτιασε θωρώντας πάνωθέ του το μυτερό σκουφί και το σγουρό θαλασσινό κεφάλι· μα ο ανέσπλαχνος φουχτώνει αντροφονιάς το συρκωμένο σβέρκο κι ως τρέμουλο σκυλί τον σήκωσε ψηλά μονοχεριάρι· μα ξεπετάχτη η Φίδα κι άδραξε το φοβερό βραχιόνι: «Το γέρο θέλω εγώ, μην το ξεχνάς, φονιά, στο μερτικό μου!» Κι ως συνορίζουνταν το αχνό κορμί, μπαλτάς χαλνάει τη θύρα και μέγας άντρακλας μουγκρίζοντας αρπάζει την Ελένη και χάθη δρασκελώντας απλωτά τα αιματερά τραπέζια. Συντρίμμια χάσκει η θύρα, και πηδούν οι αρχόντοι να ξεφύγουν· τους παίρνει καταπόδι ο δοξαράς, κι οι σύντροφοί του αδράχνουν δαυλούς και σπέρνουν τη φωτιά χεροβολιά στο γυναικίτη· πλαντούν στις κλίνες τ' αρχοντόπουλα, και ξεμαλλοπλεμένες οι κοπελιές μαγουλοσέρνουνται και του θεού φωνάζουν. Μα οι Δρίμες πιάνουν τα σκαλιά, χτυπούν τα χοντροτσόκαρά τους, συντρίβουν τα πιθάρια, ανηφορούν με τις φωτιές στ' ανώγια, σωρούς τρουλιάζουν τα προσκέφαλα, σωρούς τα χρουσοσκούτια και παραχώνου ουρλιάζοντας δαυλούς να λαμπαδιάσει η φλόγα. Βόγκος κι αντίβογκος, βαριές φωνές, ψιλές σκληριές, και σμίγαν σφιχτά των γυναικών τα κοπετά με των αντρών το μούγκρος. Μες στην αυλήν ο δόλιος βασιλιάς εχύθη κι αγκαλιάζει του ταύρου του θεού τη λαιμαριά και σοφιλιάει σφαγάρι το ανέλπιδο κεφάλι αναμεσός στην κερατοδιχάλα. Μπαλτάς διπλός ξαστράφτει στα δαδιά και γυναικίσιο μπράτσο, κι ασκώθη ολόρθη η Φίδα αφρίζοντας, και στα στηθόλαιμά της ζεστοί, πηχτοί οι μυαλοί του κύρη της αιματωμένοι αχνίζαν. Το στόμα ξεχασκάει, συντάζεται με άγρια χαρά να σκούξει, μα αράπης πέφτει ολοκορμίς βαρύς με το μακρύ κοντάρι και πέρα ως πέρα κορφοκούταλα της διαπερνάει και σπλάχνα, κι η νια στηθοκαρφώνεται αγκαλιά στου κύρη το κουφάρι. Δυο τρεις βολές γοργόπαιξαν θολά τα πράσινα της μάτια, ποξεχασκίζει μπεμπερίζοντας, μα στράβωσα οι μασέλες κι αναξεράστηκε γουλιές γουλιές αίμα πηχτό η ψυχή της. Οι αράπηδες, ως ένιωσαν νεκρό το ρήγα, κοκαλώσαν, και τ' άρματα άνεργα απ’ τις δυνατές γλιστρήξαν απαλάμες. Χουγιάζου οι βάρβαροι και περεχούν με λάδια το παλάτι, ανηφορούν οι γλώσσες της φωτιάς, αγλείφουν τα μουράγια, τρίζουν, λυγούν τα χοντροδόκαρα κι οι τοίχοι καλυβώνουν σούρνουν στριγγιά φωνή τα λιακωτά, βογκούν τα παραθύρια κι αρπούν φωτιά στους στρουφιχτούς καπνούς οι λιπαρές κεράδες. Κι ως σήκωνε τα μάτια ο δοξαράς, και τις δουλεύτρες φλόγες, τις θυγατέρες του, καμάρωνε, σείστηκε ξάφνου ο νους του: μες στους καπνούς αλλόφρενο θωράει πετούμενο ν' ανοίγει πρωτόφαντες φτερούγες μακρουλές, να τρεμοκαμπανίζει σαν παρθενόφτερο άπραγο πουλί πα στον γκρεμό του αγέρα· και μονομιάς να παίρνει απίδρομο, να τρίζει η αρματωσιά του και γαληνό κατά τη θάλασσα μες στη νυχτιά να φεύγει. «Ο πρωτομάστορας!» μουρμούρισαν του δοξαρά τα χείλια· «Γεια και χαρά σου, νου της λευτεριάς, φτερονυχάτε αγιούπα!» είπε, και κούνησε τα χέρια του καλοστρατεύοντάς τον. Μα ευτύς το φλογομάτι του αρπαχτά κατά τη χώρα ρίχνει· νογάει ν' ανασμηλιώνεται ο λαός και να βρουχιούνται οι δρόμοι· και βιαστικός προστάζει το χαλκιά την κεφαλή να κόψει του βασιλιά κι ορθή καταμεσός στη χώρα να τη στήσει· κι εφτά κουρσάροι να κρατούν δαδιά να τη γυροφωτίζουν: «Βλάμη, το γαύρο λόγο μου κρατώ κι ό,τι είπα δεν ξελέω· την πρώτη ετούτη γης που πιάσαμε πιθώνω τη κορόνα στην κακοτράχαλη σου κεφαλή, και βάστα μη σε ρίξει!» Είπε, και τα μαλλιά τα αιματερά του βλάμη του φουχτώνει κι ως πέτρα παναριά χερόμυλου τον κονταλέθει η φούχτα· κι ο σκοτεινός αγάλλουνταν χαλκιάς, θαρρείς την Κρήτη ενόγαε, με τα νερά, τα ζα και τα χωριά, στο απανωκαύκαλό του. Ξημέρωσε· στο σύγκαπνο ουρανό γελούσε το μεράστρι· τ' άσπρα ποδάρια της απίθωσε στο κορφοβούνι η μέρα τρεμάμενη, και σκέπασαν καπνοί τα φλογομάγουλά της. Τρίζει, κλοτσάει μες στις βουερές φωτιές σαν αναμμένο πεύκο κι αναστενάζοντας γκρεμίζεται το γαγλωτό παλάτι· κι απ’ τ’ αψηλά χαρούμενα βουνά ξεπρόβαλαν οι αγιούπες, βαριόφτεροι, βουβοί, κι ο δοξαράς τα χέρια του σηκώνει: «Καλώς κοπιάσατε, αγωγιάτες μου, νεκροκουβαλητάδες! Δεν είναι ασκιά κρασί που κείτουνται μήτε σακιά 'ναι αλεύρι· απάλαφρα, μωρέ, τα νύχια σας, και βασιλιάδες είναι!» Δροσάτος, στρουμπουλός σαν παίδαρος πήδησε ορθός ο γήλιος· πιάνει την κάτασπρη κορφή, κι αυτή τριανταφυλλοροδίζει, κι απλώνει κάτω τα χεράκια του στο χλωρισμένο κάμπο και βρίσκει ελιές μικρές, χαδεύει τις, κι αγκάθια, ανθοβολά τα, βρίσκει σιγά σιγά πασπατευτά και το αρπαγμένο κάστρο· και σα μωρό το στόμα προσθηλιάει στης πυρκαγιάς τη ρώγα. Ανεμοθέριευτη έτρωγε η φωτιά της αρχοντιάς το κάστρο· το βράδυ πια χορτάσαν τα σκυλιά και τα κοράκια κρέας, βάρυναν σαν τ' αρνιά και χώνευαν οι αγιούπες μπουχτισμένοι, κι οι φλόγες μάζωξαν τις γλώσσες τους ανάμεσα στις πέτρες και καταλάγιασαν· κι οι βλάμηδες τα ξαναμμένα σπλάχνα νογούν κι αυτά να σβήνουν σα φωτιές κι αργά να γαληνεύουν. Του ανθρώπου η γλύκα μέρωσε ξανά τα θρασεμένα φρένα, κι άλλοι λιμάζοντας σουβλίζα αρνιά στου παλατιού τη θράκα κι άλλοι κινούν με τις αρχόντισσες φιλί στ' αποκαΐδια· κορμιά, μυαλά μεθύσαν, τρέκλιζαν, και μόνο ο καστρομάχος δεν καταδέχτη στη βαριά χαρά ψυχή να παραδώσει· σε προφαντό χαράκι ανάμερα ξαπλώθηκε σα λιόντας κι η αχόρταγη ματιά παγάνιζε γυροβολιά τη χώρα. Στο αιματωμένο λιοβασίλεμα τα σπίτια ροδοτρέμαν κι οι θύρες μανταλώνουνταν με βιας στα λοξοστενορύμια· και τρέχαν μερμηγκιές τρεμάμενα μικρά κορμιά στις πέτρες. Την κεφαλή του αποκρεμάει βουβός ο καστροκαταλύτης καταγκρεμού, κι οι δυο μασέλες του χοντρές χασκογελάσαν· τα μάτια του σπιθοβολούν, νογάει σαν το χτιστό καμίνι, στο ξώτοιχο σοφιλιαστός του λιοφρυμένου καυκαλιού του, φωτιά να παίρνει ο νους και να βουλιούν καταστοιβές οι χώρες. Στρογγυλοκάθισε διπλόποδα και μίλαε με το νου του, σαν πώς μιλούν δυο σύντροφοι παλιοί που παν καβαλαραίοι: «Βλάμη, καλά δουλέψαμε, θαρρώ, το μεροκάματο μας· καμάρωνά σε πώς ξεδιάλεγες το δόλιο ανθρωπολόι και γαληνός το μαχαιρόσφαζες χωρίς θυμό για σπλάχνος· και τώρα λάμπεις δίχως αίματα σα να 'ρχεσαι από γάμο, κι έτσι μου φάνηκε, μα το Θεό, πως τραγουδούσες κιόλας!» Ο αγιούπας νους γελάει με πονηριά και βραχναπηλογάται: «Χέρια και μάτια σου, ρουθούνια, αυτιά, σαν το καλό δοξάρι διάνα πα στο ψαχνό μαθές χτυπούν, και πώς να τους ξεφύγω; Αλήθεια, ένα παλιό μου αντρίστικο τραγούδι τραγουδούσα: Θε μου, και να 'χε η γης πατήματα, να 'χε ο ουρανός κερκέλια, και να πατούσα τα πατήματα, ν' άδραχνα τα κερκέλια, να δώσψ μέγα σείσμα τ' ουρανού, της γης να δώσω κλότσο!» Η τρίχα αναχεντρώνεται κρουφά του καστροκαταλύτη· μα δεν ξεφανερώθη, κι ήσυχα το νου του αντροκαλιέται: «Μωρέ, με τις παλιοφοβέρες σου το αυτί μου εμέ δε δρώνει· θες και δε θες θα σε ακλουθώ όπου πας, κι εγώ θα πάω πιο πέρα!» Γέλασε ο νους, και σα σκαντζόχοιρος που κύλησε στο αμπέλι, χοντρές γιομάτος σταφυλόρωγες, στρουφίχτη στο καυκί του. Δυο νιοι να κουλουριάει το δοξαρά μακροτηρούν στο βράχο, βαριά σαν τη γυναίκα που γεννάει, και τον ψυχοπονέσαν: «Για κοίταξε, αδερφέ, δε γλύκαναν τα συλλοϊκά του ακόμα! Την όψη του δεν καλοσυντηρώ, μα το συσήλιο νιώθω σαν το πυρρό ανεμόχολο σφιχτά να τόνε φλογοζώνει· πολλά θαρρώ ξεθράσεψέ του ο νους κι έβγαλε ολούθε αγκάθια!» Κι ο βλάμης σάλεψε πονετικά τα μπουχτισμένα χείλια: «Πώς θες να σβήσει, αδέρφι, η πυροστιά στ' αντρίκια σωθικά του; μετά από τόση φοβερή σφαγή δε φίλησε γυναίκα!» Είπαν, κι εφτά κοράσια τραγανά του αρμάθιασαν και πήραν κατά το μέγα σώμα να τα παν του αντρούς να δροσερέψει. Μα αυτός με οργή τα φρύδια του έπαιξε, κι οι βάρβαροι θελιάζουν τις νιες σαν περδικούλες στο λουρί και σιγαναδρομώνουν· στο ανέσπερο ο μονιάς τα στήθια τους θωράει ν' αχνογελούνε, σα χνουδωτοί καρποί μες στα δεντρά, κι έγρουξε, τι θυμήθη πόσες βολές με τέτοια πωρικά καταντροπιάστη ο νους του. Μα πέρα από γυναίκες και χαρές τώρα η καρδιά του αλύχταε· «Στρειδά μου» μούγκριζε «ποτέ μας πια δε θα ξαναϊδωθούμε· κι ό,τι μαζί μιλήσαμε, Στρειδά, και πράξαμεν ομάδι, τα γέλια μας, οι θρήνοι, κάρβουνα, και τα κρατώ στον κόρφο!» Ξάφνου στη δημοσιά, στο ανέφαμα, μες στον καπνό ξεκρίνει ν' ανηφορούν κατά το κάστρο του σκυμμένοι μαντατόροι· κι απλώθη καταχάρακα στηλά κρατώντας τη ματιά του. Με τρόμο σούρνουνταν δυο νιοι μπροστά κι εφτά γερόντοι πίσω, ξυπόλυτοι, ξαρμάτωτοι, σκοινιά σκλαβιάς σφιχτοζωσμένοι. «Αποκρισιάροι ετούτοι μου 'ρχουνται» μουρμούρισε ο Δυσσέας, «με τα χρουσάφια και τα κλάματα ν' αγγίξουν την καρδιά μου! Μπορεί ν' αρνέψει η γύφτισσα, μπορεί και να πετάξει φλόγες, κι ό,τι δεν πρόφτασε ο θυμός να το τελέψει η καταφρόνια· σε αφήνω λεύτερη, λιοντοσπηλιά καρδιά, ν' αποφασίσεις!» Σα λιθοπέτι πια το δοξαρά ζυγώσαν, ποσταθήκαν ξεγλωσσισμένοι, λες οσμίστηκαν του λιονταριού το χνώτο. Οι νιοι κρατούσαν δίσκους μάλαμα, ψωμί κι αλάτι οι γέροι, κι ο πιο τρανός προεστός μιαν προύντζινη θεά ξεστηθωμένη, με τρίδιπλη χοντρή βουρλοθελιά στον παχουλό λαιμό της. Μα ως δέναν κόμπο την καρδιά κι αργά στη στράτα κεραμίζαν, «Έι!» σκούζει ορθός πηδώντας στο αψηλό χαράκι του ο Δυσσέας, κι ευτύς που φύγει φύγει το 'βαλαν στα πόδια και σκορπίσαν. Τηρούν ψηλά πούθε έπεσε η φωνή, ψυχή δεν ξεδιακρίνουν κι αγάλια αναντρανιούν, συντάζουνται και παίρνουν πάλε φόρα. Την όψη γλύκανε ο παμπόνηρος κι αυτοί κοντοζυγώνουν· στη γης αράδιασαν τα πρόσφορα κι ανάσκωσαν τα χέρια: «Αν είστε πνέματα κακά, σωρούς θα σφάξουμε φαμέγιους, τους πιο παχιούς, για να χαρεί και να χορτάσει το άντερό σας· κι αν πάλι κι είστε πνέματα αγαθά, ψαλμούς κι αγνό λιβάνι κι έργα καλά και σπλάχνα καθαρά προσφέρουμε θυσία· κι αν είστε πάλε άνθρωποι σαν κι εμάς, ψωμί, κρασί, γυναίκες!» Ο δοξαράς γελάει κι απλοχεράει στους δόλιους μαντατόρους: «Μωρέ, οι μασέλες σας ξεκλείδωσαν και δε νογώ τι λέτε! Πνέμα, χιλιοδοξάζω το Θεό, δεν είμαι εγώ, μόν' σάρκα, πηχτό μυαλό και κόκαλο γερό και περπατώ στο χώμα! Μιλάτε καθαρά· την προσευκή μονάχα συνακούω που σα γροθιά την κεφαλή μου αρπάει και τη χτυπάει στις πέτρες.» Σπανός πρωτόγερος μπροσμούρωσε, τα γόνα του ν' αγγίξει: «Να τα κλειδιά της χώρας, ζώσου τα, να το ψωμί, το αλάτι και τη γλυκιά θεά που θέλιασες σε σκλαβοκομποσκοίνι· όλα δικά σου, αφέντη, πάρε τα, δικές σου κι οι ψυχές μας· μονάχα ετούτο απ’ τις φριχτές παλάμες σου ζητούμε: Ειρήνη!» Χαχάρισε με καταφρόνια ο νους, κι οι ράχες ρίξαν ίδρο! «Θεός εγώ της καλοπέρασης και της φιλιάς δεν είμαι και δεν κρατώ γαβάθα και κρασί να σας καλοκαρδίζω· που 'χει, μαθές, σπαθί αγκουσεύει τον και που 'χει νιάτα παίζει και που αψηφάει στη γης το θάνατο, και το θεό αψηφά τον· ε γερο-προύχοντα, άσ' τα κλάματα, τα πόδια μη μου αγλείφεις! Ειρήνη, τα γιομάτα αμπάρια μας, το ταχτικό φαΐ μας, η βόχα του σπιτιού, η τιμή, η ζωή, τ' αμπελοχώραφά μας... Αχού, και πια δε σας βαστώ, ψυχή λιοπάρδαλη, άρπαξέ τους!» Οι μαντατόροι την κραυγή γρικούν, κατρακυλούν στις πέτρες, κι ως πίσω στράφηκαν, τα μάτια τους αχνοπεταλουδίσαν· οι γέροι ξέκριναν φωτιά αψηλή στο βράχο να γλωσσίζει κι οι νιοι το Χάρο ορθό, ξυπόλητο και λαμπροφορεμένο. Ο δοξαράς τα γέλια πάτησε και σταυρογονατίζει· αλάφρωσε η καρδιά του, χάρηκε, ξέφραξε πια ο λαιμός του· και μονομιάς την πείνα του νογάει, χτυπάει τα παλαμάκια και κράζει γελαστός ένα ψωμί σταρένιο να του φέρουν. Οι βλάμηδες τις σούβλες γύριζαν στου παλατιού τη θράκα κι οι γλυκογαίματες Καλόγνωμες με τ' ανοιγμένα στήθη ξεχάσαν κιόλας τ' αφεντόπουλα, καλό τους καταβόδιο! πάλε ξαρχής ανθίζει η παρθενιά και νιες ανοίγου αγκάλες! Τρεις δίπλες οι Καλόγνωμες κινούν το σερπετό χορό τους στις χλιές τις πλάκες που ως ξερόφυλλα στην πυρκαγιά στρουφίξαν· ο διπλοκάπουλος με κρασασκί χαχάριζε μπροστάρης και πίσω ακλούθαε ανεμοκούβαρος όλο καπνιά ο σουραύλης, γάτος βεργάτος που όλη η τρίχα του στην παραστιά τσουδίστη. Κι οι μοσκανάθρεφτες αρχόντισσες, οι συρομαδημένες, στα τριχωτά ξανθά μεριά σκυφτές με τρόμο αποκρεμιούνται και τρέχου ανάκατα τα κλάματα με τα πηχτά φκιασίδια. Του αφέντη ο Πέτρακας το ανάκρασμα γρικάει κι αναπετιέται· ψωμί μεγάλο αρπάζει, δρασκελάει δρομίς τ' αποφλογίδια και το απιθώνει καταγόνατα του ασάλευτου αντρολάτη· κι αργά πισωπλατάει, τη μοναξιά την άγρια μην ταράξει. Κατά τη θάλασσα ο πολύτροπος εστήλωνε το αυτί του· ποδοβολή πολλή και κουρνιαχτός στου λιμανιού τη στράτα, τα γυναικόπαιδα ακρουμάζουνταν στο μόλο πώς σκληρίζαν, τα χέρια ανοίγοντας στα γαλανά, τα έρμα νερά, να φύγουν· κι αχόρταγος ανοίχτη ο νους το μέγα θρήνο να χωρέσει. Μα επείναε κι άπλωσε στο ιερό ψωμί λαχταριστά τη φούχτα· κι ολομεμιάς τα δάχτυλα ανοιχτά ξυλιάσαν στον αγέρα: τι στο ψωμί κατακορφής τ' αγκαθερά ποδάρια εβύθαε. με ορθές αντένες, ολαρμάτωτος, βολάκριδας μεγάλος και στήλωνε με οργή στο δοξαρά τα κρουσταλλένια μάτια. Ο αντροφονιάς νογάει ξεσφοντυλιούν τα χοντρογόνατά του· κι αγάλια ανακωλώνοντας γλιστράει και κουλουριάει στο χώμα. Σα Χάρος πράσινος ο ακρίδαλος στο σούρουπο του εφάνη που ρίχτηκε να κάνει κατοχή, ν' αρπάξει το ψωμί του. «Δικό σου το ψωμί και γέψου το, δικό σου, δεν το θέλω!» μουρμούρισε ο μονιάς, κυκλοτηράει κι αλάφρωσε η καρδιά του· πρώτη βολά φοβήθη, μα ψυχή το φόβο του δεν είδε. Σαν πέτρα ακούμπησε την κεφαλή στη γης, κι ανήβουλά του κοιμήθη, κι έπεσε όραμα βαρύ στον ξεσερμένο νου του: Στη φούχτα, λέει, κρατούσε χνουδωτό κατάμαυρο λουλούδι, θεριό που επείναε κι όλο πλάταινε κι ως χτάποδας πλοκάμαε στη φούχτα, στ' ακροδάχτυλα, κι αργά τα πάνω ανηφορώντας αχόρταγα συγκόκαλο έτρωγε το τριχωτό βραχιόνι. «Το Πνέμα!» φώναξε τρομάζοντας «το Πνέμα!» και τινάχτη στο χώμα ορθός, κι η φούχτα του η δεξά κρεμόταν μαραμένη. Χαμογελάει, μακριάθε ο Χάροντας, νογήθηκε, έγνεψέ του και του 'πεψε πεσκέσι τον ανθό το σαρκολιμασμένο. «Τέτοιος ανθός βαρύς ταιριάζει μου, τέτοιος σκορπιός μου πρέπει, όντας μου τραγουδούν τα που 'καμα, να τον περνώ στο αυτί μου! Ε νοικοκύρη Χάρο, εσύ θαρρείς ο μερμηγκομυαλός μου πως έκαμε φτερά και σάστισε με τον παρμό του κάστρου και μαύρα μου 'πεψες μηνύματα να μην παρακορδώσω! Ε χαμουργά, κι εγώ τον κόρακα σου πέμπω αποκρισιάρο και μια γραφή κι από τα τέσσερα καντούνια της καμένη: Χάρο, τα κάστρα εμένα δε γελούν, τα κούρσα δε σαστίζουν, και καλογιγλωμένο το μυαλό και δε με ρίχνει κάτω· κιόλας το κάστρο πέτρα το 'ριξα τα πίσω μου, και φεύγω!„ Είπε, και γέλασε καταλαχιάς ως είδε ένα κοράκι την ίδια αυτή στιγμή να προσπερνάει, να πιάνει κατανότου, θαρρείς κι αποκρισιάρος τη γραφή την άρπαξε και πάει. Το μπράτσο τίναξε να ξαναρθούν τα γαίματα στις φλέβες και τράβηξε να βρει τη συντροφιά, ν’ αγγίξει πάλε ανθρώπους, να φάει ψωμί, να πιει γουλιά κρασί και ν' ανθρωπίσει ο νους του. Χορέψαν, έφαγαν, εφίλησαν οι βλάμηδες, και τώρα ξανθό κουρελιασμένον άντρακλα ξαπλώθηκαν ν' ακούσουν που αλογοκαύκαλη βροντόλυρα κρατώντας ετραγούδαε. Όλοι οι δαιμόνοι γης και θάλασσας στα κρόσσια της κρεμιούνταν κι ακροσταλάζα ακόμα της σφαγής τα γαίματα στις κόρδες. Ψωμί και κριας αρπάζει ο δοξαράς κι έβαλε ομπρός να τρώει, πλατιά σαν ταύρος μασουλίζοντας, κι ανάσταινε τη σάρκα· και χαίρουντα απλωτός να του χτυπάει το τρανταχτό τραγούδι: «Πάνω σας μην το παίρνετε, μωρέ, και μην περσοκαυκιέστε, και μ' ένα κάστρο περδικόπουλο που ψήσατε στη σούβλα, θαρρείτε κιόλας την καρδιά του αντρούς πως θα την κάντε ζάφτι. Έχουν οι τίγρες κάστρα κόκαλα, και στην κορφή ανεμίζουν μαύρες, ξανθές και κόκκινες μακριές αντρίστικες πλεξούδες· κι ως νοικοκύροι μέσα απλώνουνται κι είναι ως τ' αυτιά χορτάτοι. Έχει κι η θάλασσα γαληνεμό, κι όσο κι αν ποκλαδώσει, της γης τ' ακρόγιαλα όλη τη χωρούν και με τον άμμο παίζει· κι η ανέφουντη φωτιά σα φάει και πιει γλυκοκαταλαγιάζει· μα του καλού του αντρούς, παιδιά, η καρδιά παρηγοριά δεν έχει! Μήτε κρουφό φιλί δαμάζει τη, μήτε κρασί μεθά τη, μήτε θεός με τ' αστροπέλεκα μπορεί να τη λιανίσει — πάντα σηκώνει την ουρίτσα της κι όλη τη γης βιτσίζει! Ο Χάρος τη θωράει, γουρλώνουνε τα κίτρινά του μάτια, το πόδι ασκώνει κι ολοπάτουχα τη σοβουλιάει στο χώμα· μα πάλε ανοιεί τη γης κι ασκώνεται στις πέτρες ο λαιμός της. Δεν είναι φίδι αυτή, ο γλυκός σκοπός να τήνε ξεμαυλίσει· καρδιά 'ναι και πηδάει στα χώματα και σεριανάει στα γκρέμνα και κάθεται στη μέση του στηθιού κουλουριαχτή και τρώει. Όντας θεμέλιωσε ο Θεός τη γης κι άπλωσε τα πελάη και φύσηξε κι ασκώθηκε άνεμος και πήγε ο κόσμος κι ήρθε, όλα τα ζωντανά προσκάλεσε κι ήρθαν και τρέμα ομπρός του. Ψάρια, πουλιά και ζα σφαράζανε, κι ο κοσμοχτίστης στράφη: «Ε παλικάρια μου, και τέλεψα τον κόσμο τον απάνω, θεμέλια, πόρτες, στέγες του άρμοσα, περβόλια φύτεψά του, έπιασα λάσπη, φύσηξα, έπλασα κορμιά με την πνοή μου, και τώρα λούστηκα και κάθουμαι και τον ποκαμαρώνω! Σκλάβοι, το μεροκάματο αρχινάει, και πριν διασκορπιστείτε, σκύφτε βουβοί και προσκυνήσετε την κοσμοπλάστρα χέρα!» Σκύψαν οι τίγρες και τον άγλειψαν, ζευλώσαν τις φτερούγες οι σταυραϊτοί κι ως νεροκότσυφοι στα πόδια του λαλήσαν, κι ο ελέφας ήρθε, ανακυλίστηκε κι ωσάν τζουτζές επήδαε· όλα τα πλάσματα τις χάρες τους με γαλιφιά του απλώσαν, φτερά, γουναρικά, λαμπρές ουρές, κελαηδητά και μόσκο — κι ο αφέντης κάθουνταν, χαχάριζε στον ήλιο κορδωμένος. Αχού, και τι ντροπή, μωρέ παιδιά, θα 'ταν ο κόσμος τούτος, την ώρα εκείνη αν δε σηκώνουσουν, καρδιά του αντρούς, ολόρθη! Ο γέρος άφρισε και ξάφρισε και χτύπησε τη φτέρνα· μα αναγελάστρα ασκώνουντα η καρδιά και σούριζε στον ήλιο: «Δε σκύβω εγώ, ποδιές δεν προσκυνώ κι η γης σου δε μου αρέσει!» Κι ο γέρος λιγοθύμησε, χιμούν, τον ξελιγώνου οι δούλοι: «Ανάθεμά τη τη στιγμή, καρδιά, που σ' έφερνα στον κόσμο! Γιατί, μωρή ζουρλοπερήφανη, να μη σου αρέσει η γης μου!» Η βεργολάζα φούσκωσε καρδιά, μα κράταε το φαρμάκι· γέρο, θα 'ρθει καιρός στον ουρανό μια μέρα να το ρίξει — μα τώρα το κρατάει χωρίς μιλιά και την κατάρα ακούει: «Να, την κατάρα μου έχε, αντάρτισσα, γκρεμίσου απά στο χώμα, ύπνο να μη φραθείς και να μην πεις: εχόρτασα! ποτέ σου· μα ένα μικρό σφυράκι να κρατάς, να κρους μέρα και νύχτα, και χτίσε μου αν μπορείς του λόγου σου καινούριο, κάλλιον κόσμο! Τον άνθρωπο έπλασε ο Θεός, και να, σκυλομετάνιωσέ το· τα μάτια σάλεψε, έγινε σεισμός κι όλα τα ζα λουφάξαν· μα ρίζωσε η καρδιά στ' αντρίστικα, τ' αργατολόγα στήθια κι έβαλε ομπρός με πείσμα κι έρωτα το σπλαχνοσφυροκόπι· σφυρί στο αμόνι, αδέρφια μου, κινάει το φοβερό το απάλε! Απόξω από τα στήθια μας βογκάει και φοβερίζει ο γέρος, κι ό,τι τη μέρα θεμελιώνουμε, τη νύχτα αυτός γκρεμίζει· γιοφύρια χτίζουμε, και γίνεται κατακλυσμός, τα ρίχνει· μικρή πεταλουδίτσα ανοίγουμε τη λευτεριά στο νου μας, κι ο γέρος γίνεται μυλόπετρα και τη χερομυλίζει· την αρετή με τον ιδρώτα μας και με τα κλάματά μας σα θυγατέρα μας την πλάθουμε στη γης παρηγορήτρα· κι ο γέρος έρχεται και πνίγει τη πριχού να ρίξει μπόι. Αδέρφια, στ' άρματα! και πλάκωσε πολλή στη γης μαυρίλα· κι η μέρα θα χαράξει —να 'τανε κι εγώ να ζούσα ακόμα!— στήθι με στήθι ο μέσα μας θεός κι ο απόξω να παλέψουν· και τότε, αδέρφια, πια, χαράς τονε που θα 'ναι εκεί να ρίξει ψηλά στον ουρανό τη σκούφια του, να δώσει το σημάδι!» Ο εφτάψυχος τινάχτη ακούγοντας στην αστρομάλλω νύχτα το στόμα το βουερό του τραγουδιού κρουφά να τόνε κράζει· ο μέσα του θεός τον έκραζε και κράταε μες στον ίσκιο μαύρα, φρουματιστά τ' αλόγατα τα δυο να ξεκινήσουν. Στένεψε η γης, σηκώθηκε ο φονιάς, λαχτάρισε να φύγει· τα μάτια του κρουστάλλια μαγικά, και σιγανοδιαβαίναν, με παρδαλά πουλιά στις ράχες τους, οι γερανοί της μοίρας. «Σήκω, κιοτή, και χάνεται η ζωή, σήκω, μεγάλη η στράτα!» χοχλάκισες, καρδιά, και μίλησες αψά στους χορτασμένους: «Καλά, συντρόφοι μου, φαΐ, φιλί καταχορτάσατε όλοί· χαρά πολύ μεγάλη να πατάς το χαλασμένο κάστρο, να το γυρνάς σαν περδικόπουλο στης λευτεριάς τη θράκα· μα πιο τρανό και δύσκολο αγαθό, με ολαδειανές παλάμες να κατεβαίνεις πάλε στο γιαλό και να χτυπού αφρισμένα, σα δυο μακριά φτερά, τα δυο κουπιά του μισεμού στο νου σου· σήκω, του αντρούς καρδιά, να σηκωθεί κι η γης όλη μαζί σου!» Ο διπλοκάπουλος ξετίναξε τον κρασωμένο νου του κι ο σούραυλος γρικάει τον άνεμο της λευτεριάς να μπαίνει και να γιομώνει το σουραύλι του κι όλα τα κόκαλά του· κι οι δυο λεβέντες αρχοντόπυργοι σήκωσαν το κεφάλι· φωτιά, κρασί κι αντράλα του φιλιού βαθιά καταχωνιάσαν στο ξεροπήγαδο της θύμησης, κι ανάλαφροι ζυγώσαν του δοξαρά το πελαγόστηθο που γοργοκαταχτύπαε· και μόνο ασάλευτος ο Καρτερός κούρνιαζε μες στις πέτρες. Κι ο αράθυμος μονιάς τον συντηράει και ξεφωνής του κάνει: «Σήκω, χαλκιά, και το λαό σου πια καιρός να διαφεντέψεις! Κατέβα, ζώσου τα βαριά κλειδιά της γης σα νοικοκύρης· στύψε το νου, το δίκιο, το άδικο σε νόμους μάντρωσέ τα· βάλε σταλίκια ορθά στις πεθυμιές και φράχτες στις λαχτάρες κι άτριφτες στράτες χάραξε, αδερφέ, να ξεκινήσει η πράξη! Τι καψαλίστη η γης με τη φωτιά κι οργώθη με μαχαίρι και τώρα προσδοκάει τη νια σπορά ν' ανθοκαρποβολήσει.» Ο Καρτερός τινάχτη με θυμό και βρόνταε η κεφαλή του, λαβωματιές γιομάτη κι αίματα, με τα λουριά δεμένη: «Βλάμη, θαρρείς πως πια παράφαγα και μούλωσε η ψυχή μου· μα όντας εσύ σα φίδι στρούφιζες το κάστρο να χωνέψεις, εγώ διαλάλους στο αρχοντόνησο καβαλαριούς σκορπούσα και λωθροκόβουνταν τ' αλόγατα το μήνυμα να φέρουν πως ξεπατώθηκε έρριζα η γενιά του βασιλιά, και νέος φυτεύεται θεός κι αφεντικός στα χώματα της Κρήτης. Δεν είμαι φύλλο πια που φτερακάει σε χινοπώρου αγκάλες, δρυς στοιχειωμένος ρίζωσα στη γης και κουνημό δεν έχω. Ψυχή μεγάλη, η γης δε σε χωράει, τα σπίτια σε φοβούνται, καλά το πεθυμούσες τέλεψες και το άχτι σου έβγαλές το· τώρα καιρός ν' ανοίξεις τα πανιά, να ξαλαφρώσει ο κόσμος!» Ο νους του μπροσταρά φτεράκισε θωρώντας το χαλκιά του με ορμή να ξεκορμάει από πάνω του και νια ν' ανοίγει στράτα· κάρπιζε ο σπόρος του στου βλάμη του τα σπλάχνα, κι αναγάλλιαε σαν το θεό που πλάθει τα θεριά και τ' αμολάει στον κόσμο. Γελώντας άγγιζε το χάρβαλο του αδερφοχτού κεφάλι· κι ως γλείφει η λιόντισσα το γόνο της με την αδρά της γλώσσα σαν πέσει απ’ την κοιλιά, με τη σγουρή, τη ματωμένη τρίχα, όμοια κι ο καστρομάχος χάδευε το λιονταρόπαιδό του. Του Καρτερού η καρδιά ξαλάφρωνε και χαίρουνταν το χάδι, κι αναμαζώχτηκε ο λαός να δει το πώς ποχαιρετιούνται και κανακίζουνται τα δυο θεριά στου μισεμού την ώρα. Σαν πια συντύλιξε στο χάδι του την κεφαλή του βλάμη, τα χέρια ασκώνει γύρα στο λαό πλατιά, σα να βλογούσε: «Ας είναι ευλογημένη αλάκερη κι η μέρα τούτη, αδέρφια! Βαρύ πολλά το μεροκάματο, μα κάθεται στη φούχτα, ξαντίμεμα τρανό του κόπου μας, της αδικιάς η στάχτη· αλί στον που μονάχα απ’ το καλό ζητάει να βρει θεράπειο! συνταιριαχτά στους ώμους του θεού, σα δυο μακριές φτερούγες, και το καλό και το κακό χτυπούν και τον ανασηκώνουν. Μα απ’ όλους ένα πιο γλυκό καρπό λογιάζω εγώ της μέρας: λυτρώθη μια ψυχή, δεν έχει πια την εδική μου ανάγκη! Νύχτωσε πια, καιρός να στήσουμε στο κάστρο νυχτοβάρδιες και να ξαπλώσουν τα κορμιά στη γης ν' αναπαυτούν στον ύπνο· και πια το χαραμέρι ο Καρτερός, ο νιος βαρύς αφέντης, με σιδερή κορόνα στα μαλλιά θα με ξεπροβοδίσει!» Είπε, και σκόρπισε ο λαός στα χλια της άνοιξης χωράφια να κοιμηθεί· και στις σκεβρές αυλές ξαπλώσαν οι συντρόφοι, κι ο γύπνος ήρθε ποταμός γλυκός και κατασύγκλυσέ τους. Μα ο πολυβάσανος ανύπνωτος ξαπλώνουνταν στη μέση κι ολονυχτού τα μάτια του ανοιχτά στραφτάλιζαν σαν άστρα· άστρο κι ο νους, βορράστρι ασάλευτο, μες στη νυχτιά αγρυπνούσε. Ξημέρωσε ο Θεός, βοριάς φυσάει, πυκνή σηκώθη η στάχτη, στην ακροπόταμη νεκρίκια αυλή ξαπλώνουνταν στον ήλιο οι δυο αθλητές, η Φίδα κι ο Στρειδάς, το φοβερό ζευγάρι. Γύρα πυκνός μαζώνεται ο λαός για ν' αποχαιρετήσει τους ψυχερούς μεγαλομάρτυρους πριχού τους παραδώσουν στη λιμασμένη γης, τη γονερή βουβή σκουληκομάνα. Σκύβει ο μονιάς, τηράει το βλάμη του κάρβουνο σωριασμένο και φτερακάει γοργά τα βλέφαρα μην τ' αποπάρει ο θρήνος. «Για κάτσετε, παιδιά, σωπάσετε, να δούμε ποιος μας λείπει! Μας λείπει ο κάλλιος, ο περίκαλος κι ο πρωτοκαραβίτης, μας λείπει το κατάρτι μας, παιδιά, το χρουσοφλάμπουρό μας! Στρειδά, χορό λογιούμουν να 'σερνα στο μνήμα σου, καλέ μου, να πρόσταζα ζουρνάδες να βαρούν κι εννιά ζυγιές παιχνίδια κι εννιά τυφλούς να ψιλοτραγουδούν την ομορφιά του κόσμου· μα τώρα, αδέρφι, ζάβωσε ο σκοπός, σκοτείνιασεν ο κόσμος· δε θέλω εγώ ζουρνάδες και βιολιά, παιχνίδια δε μου πρέπουν· φαρμάκι ο πικροκαρδιοστάλαχτος ο πόνος σου με τρώει!» Του αντροφονιά τα μάτια βούρκωσαν και κόπηκε η φωνή του· πηδάει ο χαλκιάς και ρίχνει του Στρειδά φούχτα χορτάτη χώμα, και μέγα ρόιδι απίθωσε βαρύ στης Φίδας την αγκάλη· και μνήμα πρόσταξε διπλόφαρδο μες στην αυλή να σκάψουν, να κατεβούν ζευγαρωτά κι οι δυο κορμαγκαλιά στον Άδη. Και τη ματιά με ξιπασιά γυρνάει στο βουρκωμένο αφέντη: «Τι γούζεσαι κι αχάς μπρος στο νεκρό, πρώτη βολά σα να 'δες να ξεχασκίζει η γριά φαγάνα γης να μας εκαταπίνει! Ναι, πέθανε ο Στρειδάς, και λέω πρεπό χωρίς πια μοιρολόγια το κάψαλό του μες στα χώματα ν' αμπώξεις προσαψίδι — η γης το μαύρο τζάκι που όλο σβει, φωτιά να πάρει νέα· κι άλλο καλό ο νεκρός και συντρομή μην προσδοκάς να φέρει!» Με δίχως μάνητα ο πολύπαθος το βλάμη κουτελώνει: «Στον άξιον άντρα ν' αντιστέκεται πρεπό και να πεθαίνει αρνιούμενος το θάνατο, χαλκιά, με την ψυχή στα δόντια! Δε μοίρουμαι ως γυναίκα το νεκρό, δεν του χτυπώ την πλάκα μ’ ελπίδα ανέμυαλη ν' αναστηθεί, μα εγώ λογιάζω χρέος κραυγή ανυπόταχτη βαθιά στη γης να ρίχνω, για να μάθουν οι σκοτεινές δυνάμες πως εγώ δε συφωνώ μαζί τους!» Μα ο Κένταυρος ξεσπάει περγελαχτά κι αντικοτάει του αφέντη: «Αυτί δεν έχου οι σκοτεινές, που λες, δυνάμες για ν' ακούσουν!» Αναγαλλιάζει ο μέγας αρχηγός να δει και τον πατούχα ν' αντιμιλάει, κι απ’ το βαρύ ζυγό κι αυτός ν' αποζευλίζει· καμάρωνε τρογύρα απ’ το Στρειδά το ανακεφάλιασμά τους, τι φάγα οι σύντροφοι το λιόντικο μυαλό του και θρασέψαν. Μα ακόμα με τα νύχια της σφιχτά κρατάει τις κεφαλές τους η αϊτίνα του η ψυχή κι αγκρίφωσε με οργή τα καύκαλά τους: «Εμείς με πείσμα, χοντροκέφαλε, με αρματωμένη αγάπη θα βιάσουμε τα σκοτεινά στοιχειά να κάμου αυτί ν' ακούσουν! Κατέχω το, δεν έχει αυτί ο θεός, μάτια, καρδιά δεν έχει, και δίχως φρένα ο δρακοσκούληκας με αγκούσα κλεφτολπίζει, σουρνάμενος στη γης, να ρίξουμεν απάνω του το πνέμα· και τότε μάτια, αυτιά, μωρέ, κι αυτός θα ρίξει του μπογιού του· στα δέκα μου τα δάχτυλα ο θεός πηλός, και τόνε πλάθω!» Μιλούσε, κι έπλαθαν τα δέκα του δαχτύλια τον αγέρα· έπαιζε ακόμα ο φλογοσάλευτος στο φως τα δάχτυλά του, κι ως ανθισμένη ξάφνου μυγδαλιά πως πρέπισε το χώμα το πρόσβαρο της ετοιμόγεννης κορμάκι, της Ελένης! Λάμπαν στον ήλιο ορθά τα στήθη της τ' ανθοκαρποστεμένα, κι ο σιωπηλός ξανθός γαμπρός σκυφτός χωρίς μιλιά ακλουθούσε· ο δοξαράς θωοράει, και μούγκρισαν βαθιά τα σωθικά του, μα βάσταξε κι αγάλια ξακλουθάει το μέγα στοχασμό του: «Πώς ψάχνουμε γοργά τη νύχτα, οχτροί σαν πέσουν στην αυλή μας, κι ανάβουν, καίνε τα δαχτύλια μας ζητώντας το μαχαίρι; όμοια ζητώ κι εγώ στα σκοτεινά ν' αδράξω το θεό μου. Γιατί δεν είναι φάντασμα ο θεός ελπίδας για φοβέρας· μα γιος του σπλάχνου μας, μοναχογιός, απελπισιάς κι αντρείας!» Μιλούσε, κι έλιωνε απ’ την πλήθια ορμή στον ήλιο η κεφαλή του· και σύντας το άδειο φως ποχόρτασε να πλάθει, να ξεπλάθει, γυρνάει, κι αρπάζοντας το καύκαλο του Καρτερού, απιθώνει τις δυο του φούχτες κι αμολάει κατακορφής τη δύναμή του· κι ασάλευτος ξεχείλιζε μυαλό και φλόγα ο νιος αφέντης. Αργά απ’ το αδρό κεφάλι ο δοξαράς ξεκάρφωσε τα νύχια: «Ε Καρτερέ, σου αφήνω τις στερνές παραγγελιές και πάω· βαριά η κορόνα, και μπορεί του αντρούς την κεφαλή να σπάσει· κι άκου τα παραγγέλνω σου, άνοιξε καλά το καύκαλό σου: Σαν περπατάς, χαλκιά, μες στο λαό, δεξά ζερβά σου πάντα δυο λιόντισσες τρανές να σε ακλουθούν —η πομονή κι η βία· με άσπλαχνη αγάπη το λαό, το ζο το σκοτεινό, κυβέρνα! Δίκια διαμοίρασε τα χώματα, λευτέρωσε τους σκλάβους, νια δώσε παρθενιά στη δύναμη, στην αρετή, στο πλούτος· μη μεγαλεύεσαι και μη θαρρείς θα φας τον κόσμον όλο· τα πιο τρανά αγαθά να δέχεσαι, να λες: δε με χορταίνουν· κι όλες της γης τις συφορές, να λες: ακόμα κι άλλες θέλω· γιατί η καρδιά του αληθινού του αντρούς δε λέει ποτέ της: φτάνει!» Ο Καρτερός αποδυνάστηκε, το δοξαρά αντρανίζει: «Στην πρώτη θύρα του θεού βουβά σημάδια γνέφουν: Τόλμα! Στη δεύτερη καστρόπορτα ο θεός προστάζει: Ξανατόλμα! Μα στη στερνή, στην πιο κρουφή μπασιά, βογκάει: Μην πας πιο πέρα!» Ο λάβρος τσουκνογέλασε άρπαγος, ανάσκωσε τους ώμους: «Που δε διαβεί την τρίτη θύρα του, θύρα καμιά δε διάβη!» Γυρνάει στους σύντροφους περγελαχτά και βρόντηξε η φωνή του: «Νοικοκυρεύτη ο Καρτερός, παιδιά, στα σύνορα του ανθρώπου! Θωράει τ' αμπελοχώραφα, θωράει τα σπίτια —όλα δικά του· θωράει και τη φωτιά, την αβροχιά, τον πόλεμο —και τρέμει. Ε βασιλιά, να τι στερνό τρανόν απόλογο σου αφήνω: Σαν η ψυχή ξεπέσει και γενεί πάλε κοιλιά, κι αρχίσουν οι σκλάβοι να βογκούν κι οι αρχόντοι σου να παραξεφαντώνουν, θα ξεπροβάλω πάλε απ’ το γιαλό και θα σε διαγουμίσω!» Είπε, και σκύβοντας κατέβασε στον ανοιγμένο λάκκο, σιγά, μη σκορπιστεί, το κάψαλο του βλάμη του κουφάρι· τη Φίδα οι φιλενάδες της αρπούν και κλαίγοντας ξαπλώνουν το αδρό κορμί σαν το σπαθί δεξά του καπετάν Στρειδά μας. Χύσαν στο μνήμα τους κρασί, χρουσή σφηνώσαν τρεχαντήρα στη φούχτα του Στρειδά, να κατεβεί στον Άδη καπετάνιος· και στης γυναίκας την ποδιά, πεσκέσι να κρατάει του Χάρου, δίπλα στο ρόιδι το δροσόρωγο την κεφαλή του κύρη. Ρίξαν το μαύρο χώμα απάνω τους, σκεπάστη το άγιο μνήμα, κι ο πολυβάσανος με τις χοντρές πατούσες του το στρώνει με υπομονή, σαν κλώσα που σβαρνάει στο χώμα τις φτερούγες, στρώνει τ' αυγά κι απλώνει τα φτερά να τ' αργοξεπουλιάσει. Σαν πια καλά τα δυο μεγάλα αυγά παράταξε στο λάκκο, γυρνάει και βιαστικά με τη ματιά την τσούρμα περμαζώνει: «Ομπρός, ξετέλεψε στην Κρήτη πια το μεροκάματο μας! Αργάτες είμαστε, παιδιά, στ' αμπέλια του Θεού, και νέος ξημέρωσε ήλιος, μεροκάματο καινούριο πάλε αρχίζει.» Είπε, κι απαλοσέρνει γύρα αργή ματιά ποχαιρετήστρα: ποτέ του πια τους άντρες, τα βουνά, τον ποταμό, τη γλύκα του αρχοντικού νησιού τα μάτια του δε θα ξαναχαρούνε· περνάει, και πέτρα ρίχνει πίσω του, κι ο απόχτυπος βρουχάται στο νου του, λες και πέτρα σε άπατο γκρεμίστηκε πηγάδι. Μα ως στρούφιζε αρπαχτά το μάτι του και βουβαποχαιρέταε, ξάφνου στη δοξαρόφρυδη η ματιά κρεμάστη λαγγεμένη· δίπλα στον ξανθοχιούτην άντρακλα βαλάντωνε χορτάτη, σα γης ογρή που πέφτει απάνω της ο γήλιος κι ακραχνίζει. «Ελένη!» φώναξε ο πολύκαρδος και ράισε η μια καρδιά του. Οκνά τα κουρασμένα βλέφαρα σηκώνει η σμιχτοφρύδα και χαμογέλασε: «Έχε γεια!» μιλάει με το μισό χειλάκι. Ο δοξαράς αγάλια απλοχεράει στη λιοπερεχυμένη: «Να δώσει ο θεός που παίζει με τη γης και σμίγει τους ανθρώπους, να κάμεις γιο, να σοζυγιάει στερεά τις δυο μακριές φτερούγες που διαπερνούν με δίδυμο θυμό τα σύνορα του ανθρώπου: τη μεθυσμένη βάρβαρη καρδιά και το μυαλό, που ολόρθο, ξεμέθυστο, τα γκέμια της κρατάει μην γκρεμιστεί στο χάος! Αγαπημένο πρόσωπο της γης, Ελένη, πια ποτέ τους τα μάτια μου δε θα σε δουν κι οι αδρές παλάμες δε θ' αγγίξουν· αφρός γεννήθης, έλαμψες και σβεις πα στην κορφή του νου μου!» Είπε, κι αναγυρνάει την όψη του μην ποφανεί το κλάμα. Αχνογελώντας η ολοκάρπιστη τα χέρια της σηκώνει με μόχτο απ’ την κατάβαρη κοιλιά και τα κουνάει στον ήλιο. «Μωρέ, σαν κρέας κι η ψυχή, κολνάει, ξεκολλημό δεν έχει!» στοχάστη ο διγενής μουγκρίζοντας κι αγάλια κοντοστάθη, βαθιά του ζωντανού ποχωρισμού ν' αργογευτεί την πίκρα. Σαν πήρε πια την πίκρα αλάκερη, γαλήνεψεν ο νους του· ποχαιρετάει ο μονιάς χορτάτος πια και γοργοφαραγγιάζει, χωρίς πισώπλατά του να στραφεί, στου λιμανιού τη στράτα. Τα πόδια τα λιγνά του σούραυλου μπροστά στραβοσκελίζουν, και πίσω ασκοφυσώντας σκουντουφλάει, ξεσέρνοντας τις πέτρες, το μέγα του πατούχα μας κορμί, κρασομετωρισμένο. Φιλί κλειδί τα δυο βουνοκορμιά τη γης αλαφροπάτουν, κι ολοστερνός, με το βαλμά δεξά και με στραβά τη σκούφια, χιμούσε ο δοξαράς στη θάλασσα κι ο νους του καταχτύπαε, κύμα κι αυτός ορθό τα κύματα τ' αφρόσκουφα να σμίξει. Η Δίχτεννα στο μόλο κάθουνταν σε ακρόγιαλο χαράκι, λάμπαν στον άνεμο, λιοπόριζαν ορθά τα δυό της στήθη· κι ως σήκωσεν ο κοσμοπλάνητος τα μάτια και την είδε, γυαλιστερή γοργόνα ξέκρινε να τραγουδάει στον κάβο, με ουρά ψαριού, με στήθια γυναικός, κι οι ρώγες εγελούσαν σταλάζοντας σιγαλινά την αρμυρή δροσιά στο κύμα. Πικρά χαμογελάει ο πολύπαθος και σάλεψε η καρδιά του· σαν αστραπές διαβήκαν στα λοξά γυρόγιαλα του νου του τ' αστραφτερά φαρμακερά κορμιά με τη γλυκιά λαλίτσα, που εσούρναν τα καράβια αργά, γλυκά, στο διχαλόβυζό τους· κι αστράφταν απ’ τ' αντρίκια κόκαλα κατάσπρα τ' ακρογιάλια. «Παιδιά, και δέσετέ με με σκοινιά στο μεσιακό κατάρτι, για να γρικώ το πλάνο λάλημα χωρίς και να 'χω φόβο ν' αποξεχάσω μες στη γλύκα του, μες στου φιλιού τη ζάλη, γιατί γεννήθηκα και κατά πού ξαμώνει ο νους και πάω!» Έτσι βογκούσε τότε κι έτρεμε να μη χαθεί η ψυχή του· μα τώρα μέστωσε και δε βολεί να ξεστρατίσει ο νους του· γνέφει στη νια, κι αυτή σηκώθη ορθή, καμαρωτή, και χύθη, τρικυμισμένη οχιά περιπλεχτή, και κουλουριάει στην πλώρα· κι ο αλεπονούσης χαμογέλασε, μιλάει στα σταυραδέρφια: «Άλλοι τα κόκαλά τους παρατούν στης αγαπώς τον άμμο· άλλοι, κουφοί, τυφλοί, την προσπερνούν και γλύκα γης δε νιώθουν· κι άλλοι, δεμένοι στο κατάρτι τους, σε μια μεγάλη ιδέα, χωρίς τρομάρα πια και νοστιμιά το απόμελο τρυγούνε· μα εμείς, παιδιά, μες στα καράβια μας αρπούμε τη σειρήνα, κι ομάδι πια γοργά αρμενίζουμε κι όλα τα συγκερνούμε — τον κίντυνο, τη λευτεριά και τη μεγάλη ακέρια γλύκα!» Τα σταύρωσε ο κορφιάς κι αρμένιζε, γλιτώνου απ’ τ' ακρογιάλια, κι ανοίγει πάλε η θάλασσα πλατιά τα κρουσταλλοβραχιόνια· γελάει το πολυσάλευτο αγαθό στον αγαπό και γνέφει. Κι ο καραβάς βυθάει τη φούχτα του στα πράσινα μαλλιά της: «Παιχνιδομάτα, και κατέχω το, θα 'ρθει μια μέρα ο γήλιος και θα τρομάξει που θα δει, κερά, τ' ολόμπλαβο κορμί μου να το χτυπάς σαν καύκαλο αδειανό και ν' αφροχαχαρίζεις· μα αρέσεις μου, γιατί και σε η καρδιά γύρου γυρού γυρίζει και πίστη αυτή δεν καταδέχεται, νοικοκεριό δεν κάνει. Περνούν οι πλώρες πα στα στήθια σου κι αχνάρι δεν αφήνουν, μιαν αστραπή κι αφριούν τ' απόνερα και ξανακλεί η πληγή σου· κι ανατρουλώνεις πάλε τους μαστούς και κράζεις άλλες πλώρες! Όμοια και την καρδιά μου αρμήνεψε και ντύσε τη αλισάχνη, και πάρε, κύλα τη στο κύμα σου, ν' ανεβοκατεβαίνει, μαστός κι αυτή στον κόρφο σου, κερά, και ρώγα στο βυζί σου!» Γιομάτα τριζοκόπουν τα πανιά, κι οι πελαγίσιες ώρες σαν άσπρες γλαροπούλες διάβαιναν με βιαστικές φτερούγες· κι ήρθε το δείλι κι έστρωσαν να φαν στο χορευτό κουβέρτι· γυροβολιά το δείπνο κύκλωσαν κι οι πέντε διπλοπόδι και προσκαλέσαν και τη νια να 'ρθει, ψωμί να φάει μαζί τους. Κι η Δίχτεννα γελώντας λάγιασε σα χνουδωτή αλαφίνα, και λαμπυρίζαν μες στο μούχρωμα τα γόνα της σαν άστρα. Βράδιασε πια, της νύχτας τα μαλλιά φύκια αρμυρά μυρίζαν, τ' αστέρια ανάψαν, σπίθισαν ψηλά σαν κάρβουνα αναμμένα και ρίχνα ανάρια αντιλαμπίσματα στο μυρωδάτο κύμα. Η νύχτα πέρασε, ξαναγελάει μες στην κουνιά του ο γήλιος κι αγάλια αντρειεύει, ανασηκώνεται, κορφουρανίς λαυρίζει· λάμνουν οι σύντροφοι, μιλούν, κι αυτός κατρακυλάει φλογάτος ποσκιαδερά κατά τη μάνα του, τη μαυρομαντιλούσα. Ο εφτάπατος γελάει και τρικυμούν οι τρουλωτές κοιλιές του: «Αχ, μα τον άμπελο, ονειρεύτηκα για κι είναι αλήθεια κιόλας πως μια φορά μαθές κι έναν καιρό κουρσέψαμε την Κρήτη: Όμως τα γένια μου μυρίζουμαι, βγάνουν δριμιά καπνίλα, και κόρφο λες μυρίζουν γυναικός οι δυο παντέρμες φούχτες· και συνεικάζω δε νειρεύτηκα —μα πάλε ποιος κατέχει μην κι όνειρο θωρώ πως ευωδιούν τα γένια κι οι παλάμες!» Μιλάει, κι η Κρήτη απλώνουνταν δεξά, του γήλιου η φιλενάδα, σα μέγα ραχοκόκαλο θεριού που πρόβαινε απ’ το κύμα. Μα πια την τέταρτη ροδάτη αυγή τ' άγια ακροβούνια εσβήσαν, και γρίκηξαν οι φίλοι τα μυαλά και τα πανιά να τρίζουν στου καπετάν βοριά τη λεύτερη, δροσολουσμένη ανάσα. «Πού πάμε;» φώναξε τρομάζοντας το αγκυλωτό κεφάλι· «πίσω μας πια αμολούμε τα νησιά, κάθε πατρίδα εχάθη!» Ο εφτάψυχος αναγαλλιάζοντας ανάριξε το σκούφο: «Πάει το λουρί, παιδιά, το κόβουμε, γλιτώνουμε απ’ τη μάνα· έχετε γεια, μικρές γλυκιές χαρές και πίκρες της Ελλάδας, άσπρα χωριά, γαλάζια αχνά βουνά και πεύκα και θυμάρι! Έχετε γεια, αρετές σοζυγιαστές και νοικοκυροσύνες και νου που στέκεις καρποφύλακας κι ορίζεις με σταλίκια θεού κι ανθρώπου αμπελοχώραφα και πνίγεις την καρδιά μας! Κατανοτιάς πλαταίνει, αδέρφια, η γης, ο νους περνάει μια βιόλα στη βογκερή πλατιάν αυτούκλα του και το τραγούδι αρχίζει!» Είπε, και δυο δελφίνια φάνηκαν μακριά να κυνηγιούνται σα δυο χρουσοί θαλασσινοί θεοί που παίζοντας προβάλαν και πάλε στις σμαράγδες τους σπηλιές με αφρούς εροβολήσαν· στου δοξαρά τα μάτια αντίφεξαν τα θροφαντά δελφίνια, λαμπρό ζευγάρι ως να 'ταν στοχασμοί που αστράψαν στο μυαλό του. Την άλλη μέρα η Δίχτεννα στο φως ξεπλέκει τα μαλλιά της, πλέκει, ξεπλέκει τα, χτενίζεται, ψιλό κινάει τραγούδι· μα ουδέ τον έρμο γέρο κύρη της πικρομοιρολογιέται μουδέ θρηνάει καν την πατρίδα της που την επήρε η φλόγα. Ευωδιαστός αγέρας τη χτυπάει, την Αραπιά μυρίστη, δροσάτα συντριβάνια οι χουρμαδιές τινάχτηκαν στο νου της, γυαλίσαν τα χοντρά αγκαθόσυκα, μελώσαν οι μπανάνες — και ξάστραψε γλυκά στης κοπελιάς τα βελουδένια μάτια ο κατεβάτης ποταμόθεος με τα γαλάζια γένια. Ήταν δεν ήταν δώδεκα χρονών απάρθενη, και διάβη, νύφη ταμένη, του γαβριά θεού τον πρωτανθό να δώσει. Τραγούδαε η μοσκονιά καθούμενη στην πλώρα διπλοπόδι, κι οι πέντε σώπασαν τραχιές ψυχές και τον αχό ακλουθούσαν: «Θεριό 'ναι το κρασί και κουτουλάει, θεριό ο θεός, σκοτώνει, θεριό 'ναι, Θε μου, και το ανύπαντρο σα φτάσει πια ο καιρός του. Λόγια πικρά χτυπάει της μάνας του και λόγια του αδερφού του, κι ούτε στη μέση πια του οντά χωράει κι ούτε στην άκρα μπαίνει. «Μάνα, να κοιμηθώ και δεν μπορώ και ν' αγρυπνώ φοβούμαι, κι αν κατεβώ στον κήπο, οι μυρωδιές λιγοθυμιά μου φέρνουν· κι αν κάτσω, μάνα μου, στον αργαλειό, τα ξόμπλια ζωντανεύουν κι από τις ούγιες γύρα ξεκινούν αράδα οι καπετάνιοι, παίρνουν ζωή, μανούλα μου, γελούν, καθίζουν στην ποδιά μου, κι εγώ φωνάζω, μάνα, και πονώ και με γρικού οι γειτόνοι!» Τρεις χρόνοι, αδέρφια, πάνε σήμερα, τέσσεροι περπατούνε που φώναζα κι εγώ στον αργαλειό κι ο κύρης πόνεσε με: «Σύρε, κοράσιο μου, στην Αραπιά, τα στήθια σε αγκουσεύουν, ο σερνικός θεός στην αμμουδιά το θάμα του θα κάμει, μεγάλη η χάρη του κι η δύναμη, κόρη μου, και θα γιάνεις!» Άσπρη λιγνή φρεγάδα αρμάτωσαν με ολόμαυρη μαΐστρα, κι αδρός θεός καβάλαε μαλλιαρός τη γοργανοίχτρα πλώρα· κι ένα σπερνό στης μαύρης Αραπιάς την αγκαλιά γλιστρούμε. «Πού 'ναι ο θεός που παίρνει παρθενιές, την πόρτα του να κρούσω;» Πηχτές, δριμιές με αλείψαν μυρωδιές, στον ποταμό με σύραν, κι αχνίζαν τα μυρόλουστα μαλλιά και τ' ανοιγμένα στήθια. Ο γήλιος έγειρε, κι οι πελαργοί κλειδώσαν τα φτερά τους, κατέβηκα τις σκάλες του θεού, χώθηκα στα περβόλια, κι ανέβη αχνό, βουβό στις χουρμαδιές το δροσερό φεγγάρι· κι εγώ, γυμνή στου γέρου ποταμού κουλουριαχτή τα γένια, χλωρό κλωνάρι δάγκανα μερτιά, ρόδο κλειστό κρατούσα, και δάσο αδρόφεγγε αλατόμητο στο αχνόφωτο η κοιλιά μου. Σκυφτή, τα πόδια εγρίκουν των αντρών να τσαλαχούν στον άμμο· μύριζε η νύχτα και ξαπλώθηκε γυμνή τον όχτον όχτο και στέναξε σαν ούρμη κορασιά που η μοναξιά την τρώει· κι εγώ τον έρμο πόνο της νογώ κι ο στεναγμός με πήρε. Τα μάτια μου βάρυναν κι έγειρα σε γιασεμιά ανθισμένη· αγέρας φύσηξε, σκεπάστη ανθούς όλη η σγουρή κοιλιά μου κι απάντεχα να 'ρθει ο θεός με αντρούς κορμί να με πηδήξει. Ύπνος μιαν αστραπή θα με άρπαξε, μα χρόνια ο νους εδιάβη· κι είδα μες στην ερμιά, στην αμμουδιά, μια μάνα κοιλιοπόναε· το σπλάχνο της ξεσκίζεται, τραβάει ψιλή φωνή και ρίχνει σαν κόκκινο αγκαθόσυκο στη γης μικρή κορασοπούλα. Σιγόβρεχε· σιγόβρεχε ο θεός στη μάνα και στην κόρη· κι η δόλια η μάνα αντήμερα βουλιάει στη λάσπη και πεθαίνει, κι η κόρη απόμεινε πεντάρφανη και σκλήριζε απ’ την πείνα· μια τίγρισσα, που τα μαστάρια της την αγκουσεύα, ακούει, και δείλι ερχόταν και το βύζαινε, και κάθε μεσημέρι με την τραχιά της γλώσσα χτένιζε τα καπυρά μαλλιά της. Δώδεκα χρόνια η κόρη θέριευε της τίγρισσας στον άμμο, και πάνω πια στα δωδεκάχρονα νογάει τη δύναμή της. Τηράει δεξά κι αποταυρίζεται, τηράει ζερβά κι αρχίζει μες στη βουβήν ερμιά ν' αχολογάει και στη βροχή να σκούζει: «Είμαι γυναίκα και πετάχτηκαν αρθά τα δυό μου στήθια, και πια τη δύναμή μου δε βαστώ και πόλεμο κηρύχνω· σηκώνω τ' άρματα, ξεκίνησα, κι αλί στα παλικάρια! Είμαι γυναίκα, δροσερή πηγή, και πλημμυρώ τον άμμο, και ρίχνει ανθούς η χέρσα ετούτη γης και ξεχειλίζει ανθρώπους. Είμαι γυναίκα, και το θάνατο νικώ με το φιλί μου.» Φωνάζει η νια, ξεπλέκει τα μαλλιά και βάφει τα βυζιά της, και κονταυγή την πυργοστήθωτη ζυγώνει πολιτεία με τους ταυρόχνωτους λεβεντονιούς και με τους πλούσιους γέρους. Στο καστροπόρτι εστάθη η κοπελιά, μες στο δροσάτον ίσκιο, οι ρούγες όλες απ’ τα πόδια της σαν ποταμοί κινήσαν, κι αυτή σηκώνει το βουερό λαιμό, γλυκό αρχινάει τραγούδι. Σταθήκαν οι αγωγιάτες με τα ζα, ξεχάσκισα οι πορτάροι, φουχτώσα οι πλούσιοι τα κλειδιά κι οι νιοι ζωστήκαν τ' άρματά τους· γρικούν κι οι γκαστρωμένες κι έριξαν πρινώρας τον υγιό τους· μα ανέγνοια η νια, με το λαιμό αψηλά, στο φως εκελαηδούσε. Το δειλινό της άπλωσαν προβιά σγουρή κατάσπρου ταύρου, και χύθη η νια σα φλόγα στο χορό, χυθήκαν τα μαλλιά της, πήραν φωτιά τ' αντρίκια κατσαρά, πήραν φωτιά τα κάστρα, τα καραβάνια αλάργα στάθηκαν και τη φωτιά τηρούσαν: «Δεν είναι κάστρο αυτό που καίγεται, δεν είν' φωτιά τσοπάνου· άντρα μια κοπελιά θα ρέχτηκε και το στηθάκι ανοίγει!» Τρεις νύχτες χόρευε και καίγουνταν, μα πια στον τρίτον ήλιο σούρνει ψιλή φωνή κι ανακυλάει νεκρή στον άσπρο ταύρο. Σούρνω κι εγώ φωνή, τινάχτηκα, και τ' ονειρό μου έχάθη· κι απάνω μου ο θεός με το γλυκό τον κεραυνό στο χέρι, με τα σγουρά γαλάζια γένια του, βουβός χαμογελούσε. Πήραν φωτιά τα στήθια μου τα δυο, πήραν φωτιά οι γοφοί μου κι ολονυχτού γελούσα κι έπαιζα βαθιά στην αγκαλιά του· κι αυγή, τον άγιο πέτρινο φαλλό προσκύνησα χορτάτη, με θυμαρόμελο τον άλειψα, του κρέμασα γιορντάνια τα δυο χρουσά θηλυκωτάρια μου και το άλικο ζωνάρι· και νόγουν το θεό να μου κλοτσάει, μωρό παιδί, το σπλάχνο. Κάντε, παιδιά, πανιά, και φράθηκε το τάξιμο ο θεός μου, σηκώστε κόκκινη στο μεσιακό κατάρτι μου μαΐστρα, μακριάθε ο γερο-κύρης να τη δει και να χαρεί η καρδιά του!» Γέλασε η Δίχτεννα, και κόπηκε το λυγερό τραγούδι· το στόμα το σγουρό της στέγνωξε, και χαδοβλεμματούσα ανάγλειφε με τη γλωσσίτσα της τα χείλια της σα φίδι. Ο Πέτρακας με οργή βλεφάρισε την κοπελιά στην πλώρα· κι αυτή στου δοξαρά τα γόνατα μαριόλα φιδοσούρθη. Μα όντας ψηλά περιπλοκάδιασαν γιασεμοκλώνια τ' άστρα, τα φρένα μέρωσαν της συντροφιάς, σαν έρωτα αγιομνήσι ξαπλώθη η νύχτα απά στα κύματα, κι οι βλάμηδες εμπήκαν βαθιά στου γύπνου τ' ανθοπέρβολα, και μες στην αγκαλιά τους σα μια γυναίκα απάρθενη, σγουρή, την Αραπιά κρατούσαν. Κι ωστόσο ο δοξαράς, που ονείρατα καταφρονούσε ο νους του, τη Δίχτεννα κρουφά μεσάνυχτα στην αγκαλιά του επήρε· κι αυτή ως παρθένα δώδεκα χρονών, αρχάρα στα παιχνίδια, τον άντρα τρέμοντας αγκάλιαζε και σα θεό προσκύναε. Περιπλεμένοι οι δυο γελούσανε, κι ο ένας τον άλλο σμίγαν σα διδυμάρια γλυκαμύγδαλα που σοφιλιούν στο τσόφλι. Μα με τη χαραυγή ξεκόρμισαν, και γέλασε ο πανούργος· στ' αχνοκομμένα μάτια στράφηκε της τσούρμας του και κάνει: «Καλά σας ξυπνητούρια, βρε παιδιά, για πέστε τ' όνειρό σας· εγώ την Αραπιά νειρεύτηκα στα γόνατα μου απάνω!» Μα οι σύντροφοι στα χείλια του νογούν να στραταρίζει ακόμα το αντραλεμένο αγρίμι, το φιλί, ν' ανεβοκατεβαίνει στα στήθια του και στους βαθιούς γκρεμούς του μαλλιαρού κορμιού του· και γέλασαν, τα γένια ξύνοντας με ανάστροφες χερούκλες. Αστάχυ αδρό τους άρπαξε βοριά, σκολάσα οι κουπολάτες, δοξάρι αδρό το ουρανοθάλασσο, και χύνουνταν σαγίτα παλικαρού, χελιδονίζοντας, στη μέση η τρεχαντήρα! Μιλούν οι σύντροφοι κι αθιβολές χιλιολογήτρες φέρνουν, ποιος την πατρίδα του αναθίβανε, ποιος τα παλιά του πάθη και ποιος αμόλαε νοτικά το νου και λόγιαε ν' απεικάσει τα μέλλουνταν να πάθουν και να δουν στης Αραπιάς τους ήλιους. Κι ο ανεμοκούβαρος σουραύλης μας για δράκους μυθολόγαε: «Έχουν να πουν, οι δράκοι πως νογούν τη δύναμη τους όλη να κρέμεται σε μια μικρή μικρή της κεφαλής τους τρίχα· κι άλλοι μερμήγκι θρέφουν κόκκινο κρουφά στο μεσοφρύδι, κι αν το σκοτώσεις ξεσφοντύλιασε κι η δράκισσα ψυχή τους. Λόγια παλιά, μα εγώ πιστεύω τα, πέτρες, νερά κι αγέρας κρατούν μεγάλα μυστικά, μα ο ψωμοζήτης νους του ανθρώπου πού να τα δει, που σκύβει ολημερού στη γης να βρει να φάει!» Ο καψερός λεχρίτης στέναξε, κι οι σταυραϊτοί γελάσαν· μα του μονιά το στόμα αγριεύτηκε, την τσούρμα του αποπαίρνει: «Μην καρχαλιέστε, ανάπηχτα μυαλά, του σούραυλου τα λόγια κουκλοπετείναρα με παρδαλά φτερά τα συνομοιάζω· σα φαντασιά πολύχρωμη, αδειανή, πετούνε στον αγέρα, μα όντας τα πιάσει, αδέρφια, ο κυνηγός και τα φτερομαδήσει, στέριο θα βρει ψαχνό να φάει κι αδρό μυαλό να ψυχοστέσει. Δεν έχω μέρκηγκα στα φρύδια μου μουδέ δρακόντου ρίζα· μα μέσα μου ένα μυστικό κρατώ, κι αυτό 'ναι η δύναμή μου· κι ακούστε, αδέρφια μου, το μυστικό, θα το ξεφανερώσω!» Άπλωσα οι συμπλωρίτες το λαιμό, ξεχάσκισεν ο νους τους· και γελαστή η φωνή αντιλάλησε του θεριοθρασεμένου: «Για θυμηθείτε, αδέρφια, πώς πετούν οι πλάτες μας φτερούγες και πώς θρασομανάει στα ονείρατα και τρίζει η δύναμή μας! Κι αν ξάφνου αντιπροβάλου ασκέρια οχτροί, στρίβουμε το μουστάκι, πηδούμε ανέφοβα πλατιούς γκρεμούς και στον καβγά χιμούμε, ένας με χίλιους, και το θάνατο δε λογαριάζει ο νους μας — φτάνει του λυτρωμού το μυστικό ν' αστράψει μες στον ύπνο: όνειρο αχνό 'ναι τούτο που θωρώ, παιχνίδι 'ναι του αγέρα!» Ο μυαλοδόξαρος γελάει, βουτάει στη θάλασσα τη φούχτα και ράντισε τα συμπαλίκαρα με τη δροσάτη αρμύρα κι είπε μαριόλικα δοξεύοντας τη δίχαλη ματιά του: «Σαν όνειρο την παίρνω τη ζωή, κατέχω θα ξυπνήσω κι όλοι, οι θανατεροί κιντύνοι μου κι οι ξαγκρισμένες πίκρες, σύντας λαλήσει ο μαύρος πετεινός, θα σβήσουν στον αγέρα!» Οι σύντροφοι βουβοί το λόγο του στο νου τους ανεβάσαν· κι ήταν σαν ίσκιος σύννεφο γοργό που δρασκελάει τον κάμπο κι όλα σε σκέπη ανάρια, δροσερή, τ' αχνοπεριτυλίγει. Πέρασε ο λόγος από πάνω τους και θάμπωσε η ψυχή τους· μα πια χαράματα σαν ξύπνησαν υπνοδρακοντεμένοι, ο Χάλικας τα φρύδια του έπαιξε, τον μπροσταρά αντικρούει: «Ανάλαφρη, φαρμακερή, θαρρώ, μας έριξες σαγίτα, και μήτε καν στοχάστης μην κοπούν, φονιά, τα γόνατά μας! Παιχνίδι αν είναι κι όνειρο η ζωή, ντροπή να πολεμούμε και σα σκυλιά τον ίσκιο του αγριμιού ν’ αγλείφουμε στο χώμα· κάλλια ν' ασκώσουμε τα χέρια μας να σκίσουμε το δίχτυ του ανυφαντή του γύπνου, κι ας χαθεί σαν όνειρο η ψυχή μας!» Μα ο δοξαράς τη σκότα σφίγγοντας αντιχτυπάει του βλάμη: «Πολύ μου αρέσει, αδέρφι, τ' όνειρο και χέρα δε σηκώνω! Κι αν ξερωτάς σαν ποιος μας μέθυσε, το λόγο μου αφουκράσου και ξεκαρπούλισέ τον, αν μπορείς, να φας, να δρακοντέψεις: Ο ίδιος εγώ 'μαι, μάθε, ο κεραστής και το αίμα μου εγώ πίνω, κι εγώ στον ίδιο μου το νου κρεμώ τζουτζέ χαλκοκουδούνια, κι όρτσα! χτυπώ τα παλαμάκια μου και γελοχαχαρίζω!» Κλειδοστομιάστη ο Χάλικας, κι αχνή του Ορφού η φωνή γρικήθη: «Μωρέ, καλά κατέχω το η ζωή πως είναι παραμύθι, μα ατός μου να κερνώ και να μεθώ τη δύναμη δεν έχω· κάπου τρανός κερνά με βασιλιάς, κι εγώ μεθώ, τζουτζές του.» Μα ο γαβαθάς μουκάνισε, κι αψά κουλτάκισε η καρένα: «Μωρέ, ζαλίστηκα, τα λόγια σας φτερούγες δίχως κρέας. Εγώ πεινώ, καιρός, αδέρφια μου, να στρώσουμε να φάμε· κι αν είναι, γίσκιος, Χάλικα, όπως λες, το νόστιμο ψητό μας, μα το Θεό, δε νιώθω διαφορά το αληθινό πώς θα 'ναι!» είπε, κι όλοι χύθηκαν λιμαχτά στο αληθινό το κρέας. Κι η Δίχτεννα σφιχτά στου δοξαρά τα γόνατα στριμώχτη· για ονείρατα θαρρεί πως έλεγαν, ανεμυαλιές αντρίκιες, και το φιλί, το σίγουρο αγαθό, Θε μου, πώς το ξεχνούσαν! Μα δε μιλούσε, χαίρουνταν βαθιά την πείνα της ν' αρνεύει· σα νιούτσικη δαμάλα ασάλευτη στα σκοτεινά μασούσε και πρόσμενε με υπομονή να 'ρθει του γύπνου η μάργελη ώρα για να σουρθεί στην αγκαλιά του αντρούς κι αβδελλιαστά να σμίξει. Την άλλη μέρα αρχίναε η θάλασσα να χλωροπρασινίζει «Σα γερο-τσόπανος κοπαδαράς με αγκιστρωτήν αγκλίτσα φαντάζει εδώ ο θεός της θάλασσας και ροβολάει τα ζα του!» λογιάζει ο Πέτρακας χαδεύοντας το θαλασσολιβάδι. Κι ο κοσμογύρης, με ανοιχτούς βαθιούς τους μυαλοκαταπότες, εδέχουνταν τα πράσινα νερά, τα χορτολασπωμένα· κι όπως μολώνει ο ποταμός τη γης, μολώνουντα ο μυαλός του. Και πια κατά το λιόγερμα απαλά ροδίσαν γυρογιάλια, ζωντάνεψε ο γιαλός, ψαρόβαρκες εσταύρωναν το κύμα, μακριές ταχύπλες χαλκοπλούμιστες πολύζυγες γαλέρες, και σκλάβοι πατωσιές με τα κουπιά και της δουλειάς το λάλο. Γαλάζο σούρουπο, πηχτή βραδιά, και στους αχνούς διαβαίναν πλώρες με ξωτικά αντικόρακα, θεοί γερακομύτες και κοπρομπούρμπουλοι που ανάραχα τον ήλιο κουβαλούσαν. Ο δοξαράς αχόρταγα, στηλά, τα μάτια του κρατούσε: «Απέραντη 'ναι η γης, συντρόφοι μου, σαν την ψυχή του ανθρώπου! Τα μάτια ανοίχτε και κουρσέψετε, γιομώσετε τα στήθια, τάξη πολλή θωρώ κι υποταγή κι αντρομερμηγκολόι· κι άλλοι θεοί σμιγάδια ανθρώποι, ζα, στο χώμα αυτό σαλεύουν· ανοίξετε τα καύκαλα, παιδιά, να μπει κι ο κόσμος τούτος!» Μιλούσε κι έτριζαν τα κόκαλα, φαρδαίναν τ' άγρια στήθια, και σα μεθύσι απλώθη παρδαλό το νιο περδικοπάνι, με χώματα και μπλάβους ουρανούς και πλώρες κεντημένο. Λιγνοί κατάσπροι πελαργοί πετούν στο μενεξένιο αγέρα, μαύρα σπαράζοντας νερόφιδα στο μακρουλό ραμφί τους· δυο φοινικόνουροι ζευγαρωτοί λάμνουν χυτά κι αστράφτουν σα δυο χαριτωμένοι στοχασμοί και παν κατά τον ήλιο. Η ασύχαστη καρδιά του δοξαρά για μια στιγμή λαρώθη κι αδερφωμένη σοφιλιάει σφιχτά με τον απάνω κόσμο· πολύ αγαθή του εφάνη η γης, καλή για την καρδιά του ανθρώπου. Γλιστρούσαν πια με ράθυμα κουπιά στη ροδισμένη αμμούδα: «Καλώς την Αραπιά, καλώς τηνε, γοργώστε τα κουπιά σας, νυχτώσαμε, θα μπούμε πια πουρνό στου ποταμού το στόμα!» μιλάει ο πολύπαθος και χύνεται στεριά να πρωτοπιάσει. Σκορπίσαν, μάσαν προσανάμματα, φωτιά τρανή φουντώσαν, μαγέρεψαν την κακαβιά, κρασί ξεχείλισαν την τσότρα· κι όλος σαν το κρασί κακάρισε και γέλασε ο μυαλός τους. Ο κλωθονούσης το γιαλό βουβός, ασάλευτος τηρούσε, και κύλαε ο ποταμός αλάκερος σα φλέβα μες στο νου του· βαριοστενάζει κι έσταξε χοντρή γουλιά κρασί στον άμμο: «Στον πιο μεγάλο ποταμό της γης αράξαμε, συντρόφοι! Κρουφές και σκοτεινές, ανέγγιχτες σαν του θεού οι πηγές του· άλλοι θαρρούν στον ουρανό αναβράει και πέφτει καταρράχτης, κι άλλοι πως σκίζουνται τα σωθικά της γης να τον γεννήσουν· κι άλλοι τον κατεβάζου απ’ τ' αψηλά βουνά τα χιονισμένα. Ακόμα μάνας γιος τ' αθάνατα δεν είδε γεννοφάσκια· τρεις άντρες ορκιστήκα ολοζωής να λάμνουν κατανότου — ο ασπρόμαλλος παππούς, ο γαύρος γιος και το άχνουδον αγγόνι. Στα δέκα χρόνια πέθανε ο παππούς με το κουπί στη χέρα· κι ο γιος στον άμμο τον παράχωσε και τα κουπιά του αδράχνει, περνάει χωριά και ρημοφάραγγα, περνάει βροχές, λιοπύρια, τα χέρια του τα δυο γαγγραίνιασαν και τα μαλλιά του ασπρίσαν, μα όλο κι ο ποταμός κατέβαζε και ξοφλημό δεν είχε. Στέναξε ο γιος στα σαραντάχρονα, σταυρώνει τα κουπιά του: «Πεθαίνω, γιε μου, πάρε τα κουπιά, και να 'χεις την ευκή μου, μην παραδώσεις τ' άρματα πριχού να πιεις νερό απ’ τη ρίζα!» Το αγγόνι πέταξε τον κύρη του στο ρέμα κι αγκριφώνει τα δυο κουπιά και μοναχός στο αθάνατο νερό πλωρίζει. Σαράντα χρόνια τράβαε το κουπί, τα χέρια του ξυλιάσαν· πείσμα το πείσμα πήγαινε, κι ο νους μονάχα ομπρός βιγλούσε: «Πού θα μου πας; Τον κύρη μου έφαγες και τον παππού κατάπιες, μα εγώ ναι και καλά το αθάνατο νερό θα πιω μια μέρα!» Χρόνια τα χρόνια αράδα αντιπερνούν τον όχτο ως καραβάνια, πέσαν του νιου, ξασπρίσαν τα μαλλιά, ξεγούλιασαν τα δόντια, πληγιάσαν, σπάσαν τα δαχτύλια του, ζευλώσαν τα κανιά του — κι ακόμα ο αναραγός ατέλειωτος ξεπόριζε από νότου κι ως χουρμαδόφυλλο έπλεχε η πλωτή στο αστέρευτό του κύμα. Κι όντας χωρίς ελπίδα πήραν πια τα γερατιά το αγγόνι κι ήρθε σε θάνατο, τα δυο κουπιά στα γόνα του σταυρώνει και χύνουνταν τα μάτια του αρμυρά, θολά στα μάγουλα του: «Ωχού! το αθάνατο νερό, και πια καμιά δεν έχω ελπίδα! Ανάθεμα την άμυαλη ψυχή που κίνησε στον κόσμο το αθάνατο νερό να κυνηγάει και χάθηκε απ’ τη δίψα!» Μα τότε ασκώθη απ’ τα νερά φωνή και τον ξεπροβοδίζει: «Χαρά στα μάτια που είδανε το πιο πολύ νερό στον κόσμο· χαρά στο γαύρο νου που ξάμωσε την πιο μεγάλη ελπίδα· ευλογημένος συ, που λάμνοντας ολοζωής το ρέμα, με ολόστεγνα τα χείλια, αδρόσιστα, κατηφοράς στον Άδη, τις μυστικές αθάνατες πηγές να βρεις να ξεδιψάσεις· γιε μου, το αθάνατο νερό κρατάει και το κερνά ο κυρ-Χάρος!»» Ο πολυστέναχτος απομιλάει και βλεφαρίζει γύρα· κι οι αδερφοχτοί νογούν ν' ανατριχιάει το ραχοκόκαλό τους στα σύθαμπα και κρύος θανατερός να τους διαβαίνει ιδρώτας. «Μωρέ, οι μασκάλες σας αχάμνυναν και πέσαν τα νεφρά σας!» ο δοξαράς γελάει μοιράζοντας τη μαγεριά στην τσούρμα· μα ας φάμε πρώτας, η ψυχή με το κορμί γερά να δέσει — τούτο θαρρώ το πιο παλιό, το πιο βαθύ του ανθρώπου χρέος· κι ευτύς να πέσουμε, να 'ρθει ο παλιός καλός τεχνίτης ύπνος, να δει που ράισαν τα καράβια μας, να τα καλαφατίσει. Πουρνό πουρνό θα 'ρθει κι ο λογισμός στα υπνοθρεμμένα φρένα, και τότε πια θα δούμε ποιος σκοπός στον άμμο αυτόν μας φέρνει!» Είπε, κι οι αρματωμένες κίνησαν να γοργοτρών σαγούνες· κι η Δίχτεννα κι αυτή μασούλιζε μες στην αντρίκια τσούρμα και λάμπαν στο αντιφλόγισμα θεριά τα δυο μεγάλα μάτια. Ώρα πολλή στην έρμην αμμουδιά κάθε καρδιά σωπαίνει· μα πια σαν ξέσυραν να κοιμηθούν, ο Πέτρακας ζυγώνει τον κοσμοτρυγητή κι αναρωτάει ματιάζοντας την κόρη: «Ανάρεμα του ποταμού, αρχηγέ, στο αγύριστο ταξίδι, τι να την κάμουμε την άγρια αυτή γυναίκεεα φοραδίνα; Να τήνε στρώσεις στο κουπί, τ' αχνά χεράκια της λυπούμαι· να τήνε στρώσεις στο φιλί, τα μαύρα νιάτα μας λυπούμαι· κι αν την αφήσεις άνεργη, θα τρώει του ανέμου το ψωμί μας!» Κι η αμάλαχτη του μπροσταρά φωνή στο βλάμη απηλογήθη: «Κι εγώ σε ποιο σκαμνί, αδερφέ, να τη θρονιάσω δεν κατέχω· ο Κένταυρος θ' ανοίγει τα πανιά, θα πιάνει τους ανέμους, κι εσύ θα λάμνεις με το Χάλικα γερό κουπί ζευγάρι, κι ο Ορφός θα παίζει το σουραύλι του, δετά να συνταιριάζει με ανέλπιδο παλικαρίσιο αχό το νου και τα κουπιά μας· κι εγώ το δοιάκι θα κρατώ για τις κρουφές πηγές του Χάρου· βιγλίζω ολούθε ανάμεσά μας, ναι, πια δε χωράει γυναίκα! Μα άσε κι η νύχτα ετούτη να διαβεί, πάντα καλό το κέρδος, και το πρεπούμενο χαράματα χωρίς σπλαχνιά θα γίνει!» Είπε, κι αναγερνούν στερνή ρουφιά την πλόσκα στο λαιμό τους. Αράδα οι σύντροφοι ξαπλώθηκαν και χύθηκαν στον ύπνο· κι ο πονηρός κορφιάς τη Δίχτεννα βαθιά ξεμοναχιάζει, μες σε χλωρές σπαθάτες καλαμιές, κι ολονυχτού αγρυπνώντας με πίκρα ανέσπλαχνη για πάντα του στη γης την ποχαιρέταε. Το δροσερό κορμί της γυναικός κρατώντας στην αγκάλη, νογούσε αρμένιζε στις μυστικές κρουφές πηγές του Χάρου να βρει το αθάνατο νερό, να πιει, να μη χαθεί η ψυχή του. Κι όλη η ζωή σαν παραμίλημα νερού αλαφρό του εφάνη, που μεταπνεί κι ανάρια κλουκλουτάει μέσα στο νου του ανθρώπου.

Εισαγωγή της Οδύσσειας

KEIMENΑ ΜΑΖΙ