ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Ζ

5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 150 155 160 165 170 175 180 185 190 195 200 205 210 215 220 225 230 235 240 245 250 255 260 265 270 275 280 285 290 295 300 305 310 315 320 325 335 340 345 350 355 360 365 370 375 380 385 390 395 400 405 410 415 420 425 430 435 440 445 450 455 460 465 470 475 480 485 490 495 500 505 510 515 520 525 530 535 540 545 550 555 560 565 570 575 580 585 590 595 600 605 610 615 620 625 630 635 640 645 650 655 660 665 670 675 680 685 690 695 700 705 710 715 720 725 730 735 740 745 750 755 760 765 770 775 780 785 790 795 800 805 810 815 820 825 830 835 840 845 850 855 860 865 870 875 880 885 890 895 900 905 910 915 920 925 930 935 940 945 950 955 960 965 970 975 980 985 990 995 1000 1005 1010 1015 1020 1025 1030 1035 1040 1045 1050 1055 1060 1065 1070 1075 1080 1085 1090 1095 1100 1105 1110 1115 1120 1125 1130 1135 1140 1145 1150 1155 1160 1165 1170 1175 1180 1185 1190 1195 1200 1205 1210 1215 1220 1225 1230 1235 1240 1245 1250 1255 1260 1265 1270 1275 1280 1285 1290 1292

Άκραγος ήτα ακόμα ο πετεινός, τ’ αστέρια ακόμα ανάβαν, η γης, γιομάτη βλέφαρα κλειστά και χέρια σταυρωμένα, μες στο γαλάζο, δροσερό, πλημμυρισμένο αχνό σκοτάδι, κοιμόταν κι ονειρεύουνταν γλυκά πως κιόλας βγήκε ο γήλιος. Κι οι Μελιγάλες άπλωναν ψηλά προς τα βουνά τα χέρια· τ’ άγουρα στήθια τους κρουστάλλιαζαν στο νυχτογυαλοπάγι, τα στόματα βαμμένα φώναζαν, ζητώντας να μαυλίσουν το σερνικό θεό, να κατεβεί σαν ταύρος στην παλαίστρα: «Κατέβα, Ταύρε, φέραμε νερό να πιεις, να δροσερέψεις, και ξεχειλίζει το παχνί της γης χορτάρι, να χορτάσεις, και λάμπει μια δαμάλα απήδηχτη μες στο χλωρό λιβάδι. Κατέβα, θε μου αρσενικέ, στη γης σαν άντρας, αν σου αρέσει· χοχλάζουν οι ληνοί με νέο κρασί, κι οι γριές μας ξεφουρνίσαν να φας, ν’ ανθρωποδέσει η σάρκα σου και να μερώσει ο νους σου. Και μια παρθένα απήδηχτη χλωμή σε καρτεράει στη θύρα και τρέμει ο κόρφος της στους τέσσερους ανέμους ανοιγμένος, Κύριε, και σε προσμένει σα γαμπρό με το γλυκό μαχαίρι. Κατέβα, Ταύρε, απά στη μάνα μας τη Γης, να την πηδήξεις! Σαν τη δαμάλα ασκώνει την ουρά και βαριομουκανιέται, πότε να λάμψουν στ’ αψηλά βουνά τα χρουσοκέρατά σου!» Οι Μελιγάλες σκούζαν κι άπλωναν λαχταριστά τα χέρια και τα γυμνά στηθάκια στα βουνά και τρεμοκαρτερούσαν. Κατηφορούσε απ’ το βουνό αλαφρό, δροσόφτερο το αγιάζι, κι άσπρος περίστερος στα λιόφυτα τ’ ασημοκαπνισμένα κατρακυλούσε κι έπαιζε όλο φως ο Αυγερινός χορτάτος. Μικρό βραχνοπετείναρο πηδάει στο ακρόδωμα, στρουφίζει το αμέστωτο, άπραγο λαρύγγι του και προσκαλνάει τον ήλιο, το σπιρουνάτο παρδαλέχτορα με το χρουσό χαρχάλι· κι ο γήλιος το μικρό αγγονάκι του γρικάει και ξεπροβαίνει. Γαλατερό, χνουδάτο ακράγλειψε το φως τα βουνοφρύδια, πέτρα την πέτρα αρπάει και γάργαρο ξεχύνεται στα πλάγια· μαύρος το αγνάντεψε κυπάρισσος και γέλασε η κορφή του, θαρρείς και ξάφνου ρόδα ανέβηκαν και την ανθοβολήσαν· γέρος βοσκός σαλάγαε οκνά τα ζα, και τα λευκά του γένια, μως στράφη στο βουνό, σα φρύγανα πήραν φωτιά κι ανάψαν κι η κατσουνάτη βοσκοράβδα του χρουσαφοπερεχύθη. Οι στέγες γέλασαν του παλατιού, ξυπνήσαν τα πελέκια, ξυπνήσαν τ' άγια φίδια και στο φως αγαλινά σαλέψαν· και τα ταυρίσια στρουφοκέρατα σα νια φεγγάρια ελάμψαν. Χαρά που νιώθει, Θε μου, να θωράει του ήλιου το λάβρο μάτι κάθε πουρνό τον κόσμο σαν αυγό να φωτοξεπουλιάζει! Ανοίγουν τρίζοντας οι προύντζινες καστρόπορτες της μέρας, ανοίγουν τα μυαλά, κι οι στοχασμοί σαν κορδαλοί αγκρισμένοι ξυπνούν κι ολόρθοι ανηφορούν στο φως όλο φτερό και λάλο. Ασκώθηκε ο λαός και ζώνεται, χτενίζουνται οι γυναίκες, τα μαύρα μάτια ανοιούν οι κοπελιές, μενεξεδογραμμένα, αστροντυθήκαν όλοι γιορτερά, χρονιάρα ετούτη η μέρα, και κακαρίζοντας ανηφορούν στ' απάνω σκαλοπάτια που κάθουνται οι φτωχοί και συντηρούν το αρχοντοχοροστάσι. Οι μελαψές αντρίκιες κεφαλές ασταχοκυματούνε, λάμπουν τα μάτια, καιν στο αχνόφωτο, και γελοκουδουνίζουν τα φτωχικά κοχύλια στο λαιμό και τα χαλκά βραχιόλια. Κι όλες οι νιες κλεφτά τα μάτια τους στηλώνουν στο παλάτι, πότε ν' ανοίξουν, Θε μου, οι προύντζινες οι θύρες να προβάλουν με το αρχοντίσιο κλώσμα οι πέρφανες παλατιανές κυράδες! Κι οι κλωθοσούρτισσες οι γριές μιλούν και λεν και λεν, γυρίζει, δε σταματάει, ροδάνι η γλώσσα τους, χαράματα και τρέχει. Οι παντρεμένες σκουν στα χάχαρα κι οι κόρες κοκκινίζουν, κι όλο πληθαίνει το ροδόφωτο κι όλο και ξεθαμπώνουν πηγούνια, στήθια, φκιασιδώματα, κι οι κορασιές στενάζουν: «Ω Ταύρε, Θε μου, δώσε η χάρη σου να πέσει απάνω μου όλη!» Μα ακράφνου αντίφεξαν τα πρόσωπα, σταθήκαν τα ροδάνια· οι πόρτες άνοιξαν του παλατιού, τα μακρινάρια ελάμψαν· βαμμένες, νιόλουστες, ξεστήθωτες, με τις πυρώτρες χάρες, οι σγουρομάλλες αργοστόλιστες ξεπρόβαλαν κεράδες· σειούνταν καμαρωτές σκαλί σκαλί και φτεροζυγιαζόνταν, σουσουραδίζοντας, και κούρνιαζαν με αργό φτερό στις πέτρες. Σαν άστρα σπίθιζαν σαλεύοντας στη χαραυγένια απάχνια τα σκουλαρίκια, τα βραχιόλια τους, τ' αρχοντικά γιορντάνια· και χύθη μόσκου μυρουδιά γλυκιά σε όλο το χοροστάσι. Ξοπίσω τους χλωμοί στρατάριζαν οι μαραζάροι αρχόντοι — φούντες ψηλά φτερά στην κεφαλή, χρουσό ραβδί στο χέρι, και τα φτενά βαμμένα χείλια τους πληγές που δεν εκλείσαν. Σιωπάει ο λαός μωροθαμάζοντας την αρχοντιά, το πλούτος, κι όλες τις πίκρες του αποξέχασε και στο χρουσάφι εχάθη. Με τους λεβρούς αρχόντους λάμποντας κι ο δοξαράς θρονιάστη κι η αγκιστρωτή ματιά του εσούρθη αργά, κοφτά πα στα κεφάλια: «Τούτη είναι η γης η μάνα», λόγιαζε «και τούτα τα παιδιά της, βαμμένα, ετοιμοθάνατα, χλωμά, και προσδοκούν τον ήλιο!» Στράφη στο βλάμη του, που μουλωχτός κουβαριαζόταν πλάι: «Χαλκιά, δεν περιχαίρεσαι και συ τον κόσμο τον απάνω, τους ώριους άντρες που πατούν τη γης και τις γλυκιές γυναίκες, που νιόλουστα με το δαφνόλαδο μυρίσαν τα μαλλιά τους;» μα αυτός σαν καραβόσκυλο έγρουζε και δεν απηλογήθη. Ο μυριοβούλης σβάρνισε απαλά με τη σουρτή ματιά του τους άρχους, τις αρχόντισσες, το αχνό ψηλά μερμηγκολόι· κι απάντεχα, γλυκιά του θάμπωσε το νου του τρυφεράδα. Γυρίζει πάλε με ήσυχη φωνή στον πικραχείλη βλάμη: «Εγώ δεν ποχορταίνω να θωρώ πώς περπατούν στις πέτρες και πώς ανθίζουν σα δεντρά και ξεστηθώνουνται σαν άστρα! Τα χωματένια ανοίγουν μάτια τους, κι όλος γεννιέται ο κόσμος, τα χωματένια στήθια τους πηγές αθάνατες, και παίζουν, κι οσμίζουμαι βαθιά τον ίδρο τους και τη γλυκιά αναπνιά τους. Καλή 'ναι, σύντροφε, η ζεστή αστραπή που ζουν, γελούν και κλαίνε τα πλάσματα της γης και λιάζουνται στο μυρωμένο χώμα^- χαρά στον άξιο νου που προσπερνάει κι αγάλια τα χαδεύει!» Μα ο αδροσογέλαστος περγέλασε τον πονοψύχη αφέντη: «Καλά κατέχω σε, πολύτροπε, το νου μου δεν κιοτεύουν τα ειρηνικά πλανέματα της γης που μου αραδιάς, κι οι γλύκες. Σα λιόντας παίζεις που απ’ τα δόντια του κρατάει την αλαφίνα κι ακόμα η πείνα δεν τον έσφιξε και την ποκαμαρώνει· πάντα χαδολογάς με τη ματιά την άγρη πρι χιμήξεις!» Δεν πρόφτασε να δώσει αντιλογιά του εφτάψυχου το στόμα, και σύραν ψηλορανιστή φωνή στο αλώνι οι Μελιγάλες κι όλες απλώσαν τις αγκάλες τους τις νυχτοπαγωμένες. Οι πρωταχτίδες, να, τινάχτηκαν, και ρόδισαν της Κρήτης ορθές οι τραγανές ρωγόβυζες, κι αγάλια αγάλια ο γήλιος, ο πλούσιος ξακουσμένος καύκος της, με τη χρουσή του χέρα το πέρφανό της στήθος χάδευε και στην κοιλιά ροβόλαε. Φωτίστηκε ο λαός και πήδηξαν δαμάλες οι καρδιές του, κι οι Μελιγάλες τα βαθιά ρονιά κρατώντας στραταρίζαν, γάλα, μελόνερο ραντίζοντας τη γης, και κρουφοκράζαν σκυφτές τα μυστικά κι ερωτικά του Ταύρου παρανόμια. Βαριά η στιγμή τρισάγια κρέμεται, χρουσή σαν αρραβώνα, κι όπως καλάμια, τ’ ανθρωπόκορμα τρεμάμενα θροΐζουν· τ' αρμολογάει ο θεός στα χείλια του και σα σουραύλια αχούνε. Κι ο βασιλιάς ανάτειλε θεριό στον αψηλό του θρόνο· μαύρο φορούσε ταυροκαύκαλο με γυαλιστό μουστρούνι κι ορθότρουλα χρουσά δυο κέρατα σπαθίζαν στην κορφή του. Χιμούν τρογύρα του στρηνιάζοντας, πηδούν οι Μελιγάλες, σέρνουν γοργό χορό με πρόσχαρες κραξιές σα γερακίνες που βγαίνουν απ’ τα κράκουρα πουρνό και χαιρετούν τον ήλιο. Ο βασιλιάς τη φούχτα του άσκωσε, τα χουγιαχτά λουφάξαν κι ακούστηκε μουγκαλητή η φωνή μες στη βαριά μουτσούνα: «Ταύρε γαμπρέ, διπλό κοντάρι φως, χίλια καλώς μας ήρθες!» Είπε, και ξαμολάει το μυστικό της λειτουργιάς σημάδι. Οι τρεις συναυλακάροι αράπηδες, της Δίχτεννας οι καύκοι, τα πελαγίσια βούκινα άσκωσαν, τα μάτια τους γουρλώσαν, κι ως ταύρος μούγκρισε όλο αντίλαλο το στρουφιχτό φαράγγι. Κι ευτύς χορεύοντας ξεπρόβαλαν με ορθές ουρές, στον όχτο, τα νιολουσμένα σγουρομέλιγγα ταυριά της άγιας πάλης· κι οι στρουμπουλές μικρές βουκόλισσες σιργουλευτά τ’ αμπώχναν. Ανακουκούβισε ο λαός, σιωπάει, χαρήκαν οι κεράδες, παίξαν τα ωριοβαμμένα βλέφαρα και κρουφολαχταρίσαν στα φονικά να λάμψουν κέρατα τα γαίματα του ανθρώπου. Κι ως ανασήκωσαν τα μάτια τους, φτεράκισε η καρδιά τους: με της αυγής το φως κινούσαν πια, μες στο αγιασμένο αλώνι, τα πάθη του πολύπαθου θεού και τα βαριά παιχνίδια. Γης και ψυχή, δαμάλες αδερφές, κι ερωτομουκανιούνται· και σε άσπρου ταύρου αστραφτερή προβιά, πλάι σε χαλκιά δαμάλα, με ξέπλεκα μαλλιά το θείο κορμί θρηνούσε της Ελένης. Άσπρο κρατούσε κρίνο ανάμεσα στα ξέχειλά της στήθη, χρουσοπασπάλη αχνή ζαφόριζε τις νιόλουστες πλεξούδες και γυαλοκόπαε τρέμοντας στη γης σα νύφη, σα σφαγάρι· κι όπως η λειτουργιά το πρόσταζε, θλιφτή συρομαδιόταν. Σκύβει στη γης, ξεχύνει τα μαλλιά, το στόμα της πιθώνει στα μαύρα χώματα και τρεις βολές σούρνει φωνή: «Βοήθεια!» Στο πρώτο σάλεψαν ξεφωνητό μες στο λιοφώτι οι γίσκιοι· στο δεύτερο, το τούμπανο βροντάει κι αντιχτυπάει το χώμα, μακριάθε λες ασκέρια ασκώθηκαν, αλόγατα κινήσαν κι όλη η προβιά της γης τουμπάνισε στο γαύρο ποδοβόλι. Και πια στο τρίτο χίμηξαν ψηλές κρουστές βουνοκεράδες, ρίξαν φτερό και στέλιωσαν χορό τρογύρα απ’ την Ελένη· και τράβαε ομπρός στον κάβο ορθόστηθη, λιγνοκυπαρισσάτη, η ανέγγιχτη Κρινώ, το απάρθενο βασιλικό κλωνάρι. Χορεύαν, κρούγαν με τα δόρατα τα προύντζινα σκουτάρια, και τ' αψηλά γυμνά μεριά στο φως γοργάναβαν και σβήναν. Πρώτη η Κρινώ σηκώνει τη φωνή, γκαρδιώνει την Ελένη: «Ψυχή, "Βοήθεια!„ κράζεις, και χιμώ για να σε διαφεντέψω· το λάβρο σκοτεινό ζωντόβολο βρουχάται να σε φάει· σήκω στο φως, κερά Ψυχή, μην κλαις και ζώσε τ’ άρματά σου!» Μα ανάσκωσε τα μάτια το απαλό κορμί κι αναστενάζει: «Τ’ άρματα, Θε μου, εγώ τα σκιάζουμαι, δεν πλάστη το κορμί μου να πολεμάει, μόν’ να κρατάει γλυκά στον κόρφο του το βρέφος· φοβούμαι και θρηνώ, μα δεν μπορώ τον ταύρο να παλέψω!» Τινάχτη μ’ έπαρση η φωνή της κρουσταλλόκορφης παρθένας: «Εγώ, το μέγα αρσενικό θεό τον δέχουμαι σαν πνέμα· μα ταύρο, εσύ, ντροπή! τον προσδοκάς να σε ταυροπηδήξει!» Κι ανοίχτη όλο σουρτό παράπονο της γυναικός το στόμα: «Θρηνώ, πιο τρυφερό να κατεβεί λαχτάρουν το θεό μου· μα ’μαι γυναίκα, και το χνώτο του το αρσενικό μου αρέσει!» Τότε με μάνητα ο χορός της γης φτερνοκοπάει και σκούζει: «Εμείς θα βγούμε να παλέψουμε, θες και δε θες, μαζί του!» Ως σταύρωναν οι δυο ζυγιές ψυχές της λειτουργιάς τα λόγια, ταύροι κοπάδια ξαμολήθηκαν κι η γης επήγε κι ήρθε· τρέμει ο λαός, αστράψαν σα σπαθιά τα κέρατα στον ήλιο. Ανατριχιάσα οι παγκαλόμορφες παλατιανές κεράδες, και με χαρά κρουφή στο σβέρκο τους κι αχνά στις παραυτίδες νογούν τα ογρά ταυρίσια αρθούνια τους και το ζεστό τους χνώτο. Βροντήξαν οι Βουνοκυρές με οργή τα προύντζινα σκουτάρια και σα μουράγια ορθοτραφίστηκαν τρογύρα απ’ την Ελένη· κι αυτή, σκυφτή τα στήθια της φρουράει με τα κρινάτα χέρια. Τότε περίχειλα της χωνωτής παλαίστρας ξεπροβάλαν, σαν περιστέρια που ερωτόλαμνα τα στήθια τους φουσκώνουν, η Δίχτεννα κι οι καλοπόταγες της αγκαλιάς δουλεύτρες. Μες στη δροσούλα τα στηθάκια τους κουνιούντα ως λαγουδάκια και ξεσγουραίναν με χαρά στο πρωτοβάρεμα του γήλιου· βαθιά στα κατσαρά δαφνόλουστα τσουλούφια λαμπυρίζαν χρουσά, ανοιχτά σα μεσοφέγγαρα, κέρατα ορθά δαμάλας. Ξαρμάτωτες δρασκέλααν τα σκαλιά και λάμπαν τα μεριά τους· γελούσα οι γέροι αρχόντοι κι έγνεφαν, και τα φτωχά τ' αγόρια ποθοπλαντούσαν και λογάριαζαν στο νου τους να δουλέψουν χρόνια πολλά, να μάσουν πλούσιο βιος, να κοιμηθούν μαζί τους. Τι να την κάμουν, Θε μου, τη ζωή και τα παντέρμα νιάτα και τι να χαραμίζουν την ψυχή σταλιά σταλιά στο χώμα; κάλλια μεμιάς μια νύχτα να χαθούν σε σπλαχνικές αγκάλες! Έτσι πηδούσαν οι Καλόγνωμες και ξέσερναν τα φρένα· κι ως έσμιξαν οι κούρβες του θεού τις πυργοστηθωμένες, τ’ άσπρα βραχιόνια τους ανάσκωσαν, μυρίσαν οι μασχάλες, κι ως η κρουφή προστάζει λειτουργιά, τραχιά λογομαχήσαν: «Κατηφοράει τα διάσελα ο θεός να φάει, να πιει, να παίξει· εμείς και το φαΐ και το πιοτό και το άγιο του παιχνίδι, εμείς, και μάθε το, άσπορη κερά, και το γλυκό του ταίρι· που δεν μπορεί με το βαρύ θεό να σοφιλιάσει, ας φύγει!» Μα το ακατάδεχτο, άγριο της Κρινώς αντισπαθίζει στόμα: «Δε φεύγω! Εγώ την πάναγνη ψυχή του ανθρώπου θα φρουρήσω. Πνέμα ο θεός με ολάσπρες φτέρουγες, πνέμα αλαφρό, και πνέει, χωρίς κορμί, φιλί κι αγκάλιασμα, βαθιά στο λογισμό μας· και με την παρθενιά κρατούμε εμείς τον κόσμο στον ανθό του.» Μα η Δίχτεννα το φιλημένο της, το δαγκαμένο στόμα σαν το διπλό σγουρό γαρούφαλο στον ήλιο ξεφουντώνει: «Στέρφα κοιλιά, μαρμάρα χέρσα γης, μήτρα καταραμένη! Μαρκάλος ο θεός, και μαρκαλάει τ' ανθρωποκόπαδά του· και δε σε αναρωτάει μαθές, κερά, τι πρόσωπο να πάρει· πάλε καλά που δεν εχίμηξε, σπαθί, να μας μοιράσει, μόνο αγαθό κατέβη απάνω μας ταυρόπουλο, να παίξει!» Χτυπάει η Κρινώ το αγριοχνουδάτο της παρθενικό ποδάρι, που αντρούς πατούσα δεν κανάκισε ποτέ σε γαύρα κλίνη: «Δεν είναι στάβλος, μάθε, το κορμί, να μπει και να βοσκήσει!» Της Δίχτεννας τα χείλια γέλασαν, που τρυγημό δεν έχουν: «Θηκάρι το κορμί, και δε φελάει, κερά, χωρίς μαχαίρι!» Μα η κρινοπάρθενη δοξεύτρα μας γοργοσαγίτεψέ τη: «Κάθε ψυχή διαλέει και το θεό που της καλοταιριάζει· θεό λογιάζω εγώ την πιο αψηλή, γιομάτη ανθό κορφή μου.» «Θεό λογιάζω εγώ τις σκοτεινές βαθιές της σάρκας ρίζες!» Με άλαλη πίκρα η ασημοπάρθενη φωνή την αντισκόβει: «Εδώ ’ναι γης, παλαίστρα αιματερή για την ψυχή του ανθρώπου· και το βαρύ θεό το σκοτεινό παλεύουμε, να πάρει, θέλει δε θέλει, πρόσωπο όλο φως και νου σαν το δικό μας.» Τότε η βραχνή φωνή βρουχήθηκε, κι η γης τρογύρα εσείστη: «Ομπρός! αναμερίστε τα μοχλιά, σηκώστε τους μαντάλους· ε ψικαροί βαρβάτοι του θεού, καιρός ν’ αστράψει ο γάμος! Τούτα τ' ασπόριστα αδειανά κορμιά καστροφρουρούν τη νύφη και δεν την παραδίνουν στο θεό ν' ανθίσει, να καρπίσει και το μεγάλο απά στη μάνα γης να ξετελέψει χρέος· σηκώστε τις ουρές, σπαθίσετε τα διπλοκέρατά σας!» Ο γήλιος μια βουκέντρα ανέβη πια στον ουρανό, και πιάσαν μες στις παλιές ελιές οι τζίτζικοι το μεροκάματό τους. Κάψα πολλή, οι κεράδες άναψαν και φτερορεπιδίζουν, το ιερό προλείτουργο ξετέλεψε κι ο ταυρορήγας γνέφει, πριχού η βαριά κινήσει λειτουργιά, ν' αναπαυτούν μια στάλα. Πάνω στα φτωχοσκάλουνα ο λαός ακόμα σιγοτρέμει· θωρούσε την ψυχή να κείτεται σφαγάρι απά στο χώμα κι αντίδρομες μουντές και φωτερές να τη βαρούν δυνάμες· κι ο νους του σφάραζε, δεν κάτεχε προς ποιο θεό να πάρει. Δεξά η στρωτή 'ναι καλοπέραση, ζερβά το αδρό ανηφόρι, το ένα και το άλλο πάνε στο θεό το διπλοτσεκουράτο· και στέκει στο διχάλωμα η καρδιά και διπλοκαμπανίζει. Και στ' αρχοντόσκαλα οι Καλόγνωμες λιχνίστηκαν γελώντας· λάμπαν τα στήθια τους με ανάλαφρο δροσολουσμένα ιδρώτα και στα μαλλιά χρουσοί ντιντίνιζαν ξαδιάντροποι δαιμόνοι. Πανούργος γέρος άρχος χάδεψε της Δίχτεννας τα γόνα: «Γλυκιά η λαλιά σου, Κράχτισσα της γης, με τέχνη απηλογήθης, κι όποιος σε γρίκαε ανεμοπαίρνουνταν, λησμόναε πως παιχνίδι μικρό στο αλώνι ετούτο παίζουμε για να ξεδώσει ο νους μας· γέλιο 'ναι η τέχνη κι αλαφρώνει μας απ’ της ζωής το θρήνο!» Κι η χιλιαντρού περγέλασε, άρπαξε τ' άσπρα μαλλιά του γέρου: «Σαν πια δε φτάνεις τα τσαμπιά, αλεπού, τα κάνεις κρεμαστάρια!» Κι η αντροπυρώτρα χελογλίστρηξε και μες στους νιους εχάθη. Και στο παλάτι δέρνεται η σκλαβιά, τα μαγερειά φουντώνουν, σφαχτάρια εφέρα απ’ τα βουνά, φωνές και προσταγές αχούνε· οι μάγεροι μαστορικά μοχτούν για τ' αρχοντολαρύγγια κι οι σκλάβες πιάνουν τον κοντάλεθο, σκυφτές χερομυλίζουν, το άσπρο εφτακρίσαρο να φουρνιστεί, να φάει το αφεντολόι. Μια μάνα σκύβει στο παράγωνο, ρεπίζει το μωρό της, που αργά ψυχομαχάει και κείτεται στο χώμα κερωμένο· με το ένα χέρι τα στηθόλαιμα κρατάει να μη φωνάξουν, με το άλλο πια τις θανατόμυγες απ’ τον υγιό της διώχνει, που κιόλας μύρισαν νεκρό κι ορμούν ολούθε απ’ τα περβόλια στ' αρθούνια και στις κόχες του ματιού να μπιστευτούν τ' αυγά τους. Μα ξάφνου τρίδιπλο ορθοσούριξε στις πλάτες της μαστίγι· τα χείλια δάγκασε, πισωγυρνάει τρεκλίζοντας και ψάχνει κατά τον έρμο της χερόμυλο στο μουχλερό σκοτάδι. Κι η μέρα ωστόσο ανοίγει τις αυλές, χύνεται ο μέγας ήλιος χαρούμενος στα φωτοπήγαδα, κι οι ζωγραφιές ξυπνούνε· γύρου γυρού περδίκια με σμιχτά ραμφιά γλωσσοφιλιούνται, στ' ολάσπρο φως χελιδονόψαρα πετούν λαχταρισμένα, κι αγόρι λυγερό, κατάνθιστο, τρυγάει ζαφοροκήπι. Και μια παχιά θεά που κάθεται σε θαλασσοχοχλάδια κρατάει τα στήθια της κι απλοχεράει χοντρούς ανθούς αφιόνια στους άντρες που 'ρχουνται τη χάρη της γυμνοί να προσκυνήσουν. Όλα του τοίχου τα φαντάσματα με βιας ξυπνάς, και πάλε, ήλιε, ξαναγυρνάς στρουφίζοντας στης λειτουργιάς το αλώνι. Ο ταυρορήγας έγνεψε, κι οι τρεις αράπηδες αρπάξαν τα βούκινα και λούφαξε ο λαός, σωπάσαν οι κεράδες. Εφτά ταυρόπουλα με ορθές ουρές πετιούνται στην παλαίστρα· στάζουν ογρά τα μαύρα αρθούνια τους, οσμιούνται τον αγέρα· στον κάμπο λίχνιζαν και μύριζε γλυκά η αχεροπασπάλη, μουγκρίσαν, αναστέναξαν κι ορμούν ν' αναγυρίσουν πίσω. Μα από τον ίσκιο τότε πρόβαλαν με τ' αψηλά κορμιά τους σοζυγιασμένες στ' ακρανύχια τους οι νιές Βουνοκεράδες· κλεφτάτα, με ανοιχτές αδρασκελιές, τ’ αψά θεριά ζυγώνουν και πέπλα κόκκινα ανεμίζουνε στον ήλιο, να τ' αγκρίσουν. Μαύρο λιγνό ταυρί, που αξόδευτο το σπέρμα ακόμα εκράταε κι όλη του φάνταζεν η γης χλοερό παχύ λιβαδοτόπι, μουγκρίζει, την Κρινώ ματιάζοντας να στέκει ομπρός του ολόρθη. Το γαίμα του μες στο μουντό μυαλό ξεχύθη, εγίνη λάσπη· σαν το λιγνό δοξάρι το κορμί καμαρωμένο εσείστη, κι όλες χλωμές κρατούν το ανάσασμα του παλατιού οι κεράδες: τον αστεράτο ταύρο τους θωρούν, το μέγα κανακάρη, να μπαίνει πρώτος πρώτος στο χορό και ν' αρχινάει το απάλε. Μα η αλαφροπόδαρη τον πρόσμενε, στηλά τ' αγνά της μάτια στα μάτια του καρφώνοντας, κι ως πια τα κέρατα του αγγίζαν τη μαρμαροκοιλιά, σκιρτάει αλαφριά, φτεροπηδάει κι αδράχνει με τις γοργόστροφες παλάμες της τα σπαθοκέρατά του. Δριμώνει ο ταύρος, ανατίναξε με λύσσα το λαιμό του να ξεριζώσει απ’ το καυκάλι του τ' αντραλεμένα χέρια· μα το αλαφρό κορμί, τη δύναμη του άγριου θεριού ακλουθώντας, πετοζυγιάστη ανάστροφα με ορμή, τα πόδια στον αγέρα, ποδοξαρώνεται και στέκει ορθή στα γυαλιστά καπούλια. Χτυπάει ψηλά τα παλαμάκια της, κλοτσάει με τις πατούσες το σκοτεινό θεριό κι ανάγερα κυκλοπηδάει και πέφτει στα χέρια μιας κεράς που με ανοιχτές αγκάλες προσδοκούσε· και χαμογέλασε η χλωμή Κρινώ σφουγγίζοντας τον ίδρο. Ωστόσο τ' άλλα πιάνουνταν ταυριά με τις βεργομεσάτες· πότε έπαιζαν και πάλευαν γλυκά, λες άντρας με γυναίκα, πότε το γαίμα ανεμοκύκλιζε και τα φεγγιά στρουφίζαν. Κρατούσε την ανάσα του ο λαός, κι οι αρχόντισσες απλώναν τα ευωδιαστά λαιμά, το ανθρώπινο βαριά διψώντας αίμα, κι ο μυαλοδόξαρος ασάλευτος θαμάζουνταν τη χάρη και τη σφιχτή στριμμένη δύναμη τη μυστικιά που εξέσπαε στα χεροπόδαρα και στ' άσφαλτα διπλά νεφρά του ανθρώπου. Με στέρια κακοτράχαλη αρετή και πεισματάρα ελπίδα ξελαγαρίζει η σάρκα ανίκητη και καθαρή σαν πνέμα· κι όλο το σώμα αγιάζει, γίνεται μυαλό και φτεροπαίζει. Αχ, να 'ταν όμοια, Θε μου, ως τα κορμιά και την τρανή ψυχή μας να ρίχναμε άσπλαχνα σε δύσκολα παλέματα, κι αγάλια, με την ανοιχτομάτα υπομονή και την τραχιάν αγάπη, τα σύνορα να ξεπερνούσαμε του φοβητσάρη ανθρώπου! Τέτοιες μεγάλες άναβαν στο νου του αγωνιστή λαχτάρες· σαν κεφαλή θεριακωμένου αντρούς του φάνταζε η παλαίστρα και τα κορμιά σα στοχασμοί γιομάτοι δύναμη και χάρη, που ρίχναν με αλαφροζυγιάσματα και παίζοντας νικούσαν τους δυνατούς χοντρόμυαλους θεούς και τους μουντούς δαιμόνους. Γυρίζει ο κλωθονούς κοχεύοντας το μουλωχτό του βλάμη· μα αυτός, κουλουριαχτός, την κεφαλή στα γόνατα ακουμπούσε κι αγριομουρίζοντας τη δύναμη λογάριαζε του ανθρώπου πώς χύνεται άδικα στα χώματα για να φραθούν οι αρχόντοι· κι ο νους του όλο θυμό κεράτιζε το κούτελο σαν ταύρος. Ακόμα ανάλαφρες με τα θεριά παλεύαν οι κεράδες· πότε του ταύρου εζώναν το λαιμό σαν όχεντρες και πότε πηδούσαν στα καπούλια του κι ορθές σαν τα κοντάρια εσειούνταν· κι άλλες φιλιώσαν, τρέχαν αγκαλιά με το βαρβάτο οχτρό τους, κι ανέμιζαν στα ταυροκαύκαλα μαύρες λυτές πλεξούδες. Και μια μικρή κοπέλα αστήθιαστη, λαχανιασμένη εστάθη στην άκρα του αλωνιού και χάδευε του ζου τα ογρά προγούλια· και το αγαθό θεριό γλυκόγρουζε με την ουρά ασκωμένη. Μουγκός ο βασιλιάς, χωνιάζοντας στην ταυροπροσοψίδα, στον ήλιο το κορμί λιμπίζουνταν να λάμπει της Ελένης· θόλωνε ο νους, χυνότα οι σκοτεινές, πηχτές του ζου δυνάμες απ’ τη βαριόχνωτη στουμούχα του στα γέρικα νεφρά του· και βιάζουντα αίμα να χυθεί και το ζευγάρωμα ν' αρχίσει. Ζυγιάστη πια σταλάζοντας στη γης καυτό το μεσημέρι· και στάθη ολόδρωτος ο αλωνιστής, τα δόλια ζευτικά του να λύσει απ’ του αλωνιού το στρόγυρα, ν' αναπαυτούν στον ίσκιο· κι ανάφανε η χλωμή γυναίκα του στη σκονισμένη στράτα να του κρατάει το κρίθινο ψωμί και το φτωχό σκουτέλι. Στον άγιον ίσκιο της ελιάς κι οι δυο στρωθήκαν πεινασμένοι· ο δουλευτής θωράει το ταίρι του το αγουροτσακισμένο, θωράει τα βόδια του στην καλαμιά και το άριο καρποθέρι: «Γυναίκα, λίγος ο καρπός και παν οι κόποι μας χαμένοι!» Κι η ταπεινή του παραστάτισσα, που δίπλα του παλεύει λεβέντισσα, τα δυο βαριά θεριά, την πείνα και τη γύμνια, δε μίλησε· μα λάχτισε η καρδιά να ρίξει το κεφάλι στα λάσα στήθια που άχνιζαν του αντρούς, να σύρει μέγα κλάμα· μα βάσταξε τον πόνο, ο θρήνος της μην τον παραβαρύνει. Κι οι αρχόντισσες ανάψαν, ξάναψαν στο λάβρο μεσημέρι, κουνούν με οργή τα παγονόφτερα, τα χείλια τους σγουραίνουν: «Καλή μου, αργεί το γαίμα να χυθεί, να πάρει πόδι η φτώχεια, το ιερό ν’ αρχίσει ερωτοπάλεμα στο μυστικό νυχτέρι!» Μιλούν, και τα σγουρά τους έρριζα στην άψα της λαχτάρας μαργαριτάρι ιδρώτα χύνουνε κι αγριαλαφίνας μόσχο· μα ο βασιλιάς κουράστη κι έγνεψε να πάψει το παιχνίδι, όσο να φαν, να πιουν, ν’ αναπαυτούν στον ίσκιο ζα κι ανθρώποι. Ρίξαν στους ταύρους ρόβι κι άγκρουστο, ξεχείλισαν τις γούρνες κι οι Μελιγάλες τους κανάκιζαν με τα πιτήδεια χέρια· και γλύκανε ο θυμός του αρσενικού στο κοριτσένιο χάδι. Λαχανιαστές στον ίσκιο απλώθηκαν οι αδρές Βουνοκεράδες· το λασπωμένο ιδρώτα σφούγγιζαν, και με νερό δροσάτο ραντίζαν τα φρυμένα μάτια τους και τα πνιχτά μελίγγια· κι αχνίζαν αγανά μες στο σκιανό σαν πυρωμένες πέτρες. Κι οι ευκολοσύβαστες Καλόγνωμες με τα χορτάτα στήθη κακαριστά γελούν και διασκορπούν στους πλούσιους καπετάνιους· και ξεχείλισαν μόσκο και φτερό τ' αρχοντοσκαλοπάτια. Κι αργά απ’ του παλατιού τα μαγερειά κινούν χαλκωματένια να κουβαλούν αράπηδες ταψιά με του πουλιού το γάλα· και στ' αψηλά σκαλιά λιμάζοντας το φτωχανθρωπολόι ψωμί κι ελιές γευόταν αρπαχτά και δροσερό σταφύλι. Για μια στιγμή η παλαίστρα σώπασε, και μονομιάς στον κάμπο βελόνια πύρινη δαρτή βροχή ξεσπάσαν τα τζιτζίκια· κι οι σκλαβοπούλες προσγονάτισαν, με τα μακριά ρεπίδια να κάνου αγέρα στις αρχόντισσες να τρων αναπαμένα. Μες στο παλάτι σκόλασε η σκλαβιά, μπουκιά ψωμί να φάει, να κάμει ανάκαρα και να στρωθεί ξανά στο μεροδούλι· κι η μάνα αφήνει το χερόμυλο και πέφτει στο μωρό της. Στ' αρθούνια πια, στις κόχες του ματιού, στα κάτασπρα του χείλια σωρούς σωρούς οι θανατόμυγες περέχυσαν τ' αυγά τους· κι αυτό, με τα σφιχτά γροθάκια του ξαπλώνουνταν στο χώμα και γυάλιζε η πρησμένη του κοιλιά πρασινοφαρμακούσα. Η μάνα το άρπαξε στον κόρφο της, το ψάχνει αλαλιασμένη, ζεστό 'ναι ακόμα το κορμάκι του, τα μάτια της ελάμψαν κι αγάλια αρχίνισε να το κουνάει και να το προσθηλιάζει στο κρεμασμένο της πεντάρφανο βυζί να το βυζάξει· σκύβει και του μιλάει χαδευτικά, σαν περιστέρα γρούζει — μα ξάφνου γούρλωσαν τα μάτια της και στρούφιξα οι μυαλοί της. Γυρνούν οι σκλάβοι μασουλίζοντας και τη θωρούν πιλάλα, αγκαλοφέρνοντας το αχνό μωρό, ν' ανηφοράει τις σκάλες· χιμάει στο φως της μέρας να το δει, στον ήλιο να το βάλει. Πηχτό, βουερό στεκότα ορθό το πυρωμένο μεσημέρι· μαύροι κατράμι στην πλακάδα αυλή μαζώνουνταν οι γίσκιοι, λιοστάλαζαν τα προύντζινα ταυριά, σιγάχνιζαν οι πέτρες, κοράκοι διάβαιναν στον ουρανό κι οσμίζουνταν λιμάροι τη γης ανάσκελα να κείτεται, να σκουληκιάει ψοφίμι· και μια μικρή σταρομελάχρινη κορασοπούλα εστάθη στο μενεξένιον ίσκιο και μαδάει χρουσάχτιδο λιοτρόπι και «με αγαπάει, δε με αγαπάει» ρωτάει φύλλο το φύλλο αγάλια. Κι η μάνα χύθηκε στο φως να δει το κανακάρικό της· και τότε σούρνει απάγρια μια φωνή και σωροπέφτει χάμω. Μα την κραυγή ψυχή δεν άκουσε στο ταυροπανηγύρι· φωνές, πιοτά και χάχαρα, κι ο νους μες στα φαγιά βουλιούσε· και μόνο ο δοξαράς, που αφάγωτος το ανθρωπολάσι εθώραε κι ο νους του φούσκωνε χοχλάζοντας, στήλωσε ορθά τ' αυτιά του· σα ν' άκουσε κραυγή σπαραχτικιά μες στο φλογάτο αγέρα, σαν κάποιο απελπισμένο ν' άκουσε να κράζει τ' όνομά του. Τεντώνει το λαιμό, αφουκράζεται—ποιος φώναξε; σαλεύει σα φίδι ορθό το μαύρο πάνοπλο του γαύρου αντρούς κεφάλι. Ο αγέρας πια μελισσοκόφινο βουβούνιζε στον ήλιο, φωνές αλαργινές και κλάματα, τ' αυτιά του γοργονούση σαν τα χοντρά κοχύλια μάζωναν τους σκορπισμένους λάλους και τους περνούσαν στη βουβή καρδιά, κι ως πέφταν μες στο σπλάχνο όλοι μεμιάς οι λάλοι γίνουνταν ανάκρασμα: «Δυσσέα!» Θαρρείς και στο μεγάλο πόνο αυτός πως ήταν πρωτοφταίχτης για κι άλλος πια στη γης παργορητής και λυτρωτής δεν ήταν· κι άφραστη πίκρα ξάφνου και χαρά συνέπαρε το νου του — τη γης αλάκερη νογάει κρατάει σαν κεφαλή στους ώμους! Ξετίναξε το λογισμό, κι ο νους στον τόπο του ήρθε πάλε: κοράκια ξέσκιζαν τον ουρανό, τσιρίζαν τα τζιτζίκια, ο γήλιος ζυγαριάστη και τη γης βουβός αγριμολόγαε — ώρα βαριά, και χάθηκε η κραυγή στου λιοπυριού το μούγκρος. Ο δοξαράς τα μάτια του σφαλνάει, κρατάει την αναπνιά του και με αψηλά το απανωκόρμι του νογάει να κατεβαίνει στα φρύδια, στο λαιμό, στη χνουδωτή κοιλιά, το μεσημέρι. Το αλώνι σβούριζε, κι ανέβαινε πηχτή σαπίλα η βόχα απ’ τα φαγιά, τα ολόδρωτα μαλλιά και τις ογρές μασκάλες. Μπρος στις κεράδες τους γονάτισαν οι βάγιες και πιτήδεια με ανάλαφρο σουρμά αραβίτικο τα μάτια σειραδώναν και με κρουφά λειψίδια φούντωναν τα στήθια τους σα ρόδα. Χωστά, κρατώντας την ανάσα της, χαμογελούσα εσούρθη και βύθισε η χαδιάρα Δίχτεννα ροδονυχάτο χέρι μες στα ψαρά μαλλιά του δοξαρά και στα σγουρά του γένια· κι αυτός τα βλέφαρά του ακράνοιξε κι ανατριχιάει θωρώντας τα χλωροπράσινα ψιχαλιστά της μυριαντρούσας μάτια. Γελούσαν κι έπαιζαν σα φωτερά νερά μες στο φεγγάρι, κι ακούστηκε η βραχνή φωνή, ζεστή, ποθοβαλαντωμένη: «Μια νύχτα που δρασκέλιζες βαρύς τη θύρα του γονιού μου, εγώ σε μιαν κολόνα στέκουμουν βουβή και σε βιγλούσα· ομπρός ο σάπιος τράβαε βασιλιάς και πίσω του οι μουνούχοι κι οι ξόρνιοι γέροι καπετάνιοι μας με τα πηχτά φκιασίδια· και συ στερνός, μας ξεθεμέλιωνες με τη ματιά το κάστρο, κατάπινες σα στοιχειοτόπακας τους προύντζους, τα χρουσάφια, κι ανέβαινε καπνός κουβαριαχτός απ' τ’ ανοιχτά σου αρθούνια. Σαν ταύρος γυάλισες μες στις αυλές, κι αποκρεμάστη γκόλφι στο ξαναμμένο ολόρθο στήθος σου συντρίμμι το φεγγάρι. Πολλούς εγώ καραβοκύρηδες και ξακουστούς αρχόντους για σκλάβους μαύρους, κίτρινους, ξανθούς, καλόγνωμα, θυμούμαι, στην αγκαλιά μου καταδέχτηκα μεσάνυχτα ν' αράξουν κι αυτοί σφαράζαν, σκλήριζαν, μα εγώ σα γης ακινητούσα. Όμως προψές, ως σε καμάρωνα, τα στήθια μου σειστήκαν και στ' αγκρισμένα σπλάχνα μου η καρδιά φωνή 'συρε μεγάλη: Μα τη γλυκιά λαχτάρα που κολνάει το νιο με την κοπέλα, ορκίζουμαι τον ξένο αυτόν, που απ' το γαλάζο κύμα ανέβη, ταυροθεό να τον διαλέξω εγώ στην άγια ολονυχτία!» Μιλάει, κι ο δοξαράς το χνώτο της νογάει γοργά να πιάνει στήθια, νεφρά, και να στομώνει αχνά το κοφτερό του μάτι. Χαμογελάει, το δίχτυ της ζωής τρογύρα του να νιώθει και το παλιό χιλιοχρονίτικο να τον αρπάει πλεμάτι· τα χέρια του άπλωσε και χάδεψε με πίκρα, με λαχτάρα, τα πολυφιλημένα γόνατα και τα χυτά αντικνήμια. Κάπου, σε μακρινούς παλιούς γιαλούς, αγνάντεψε να λάμπουν σε σκαλισμένο βράχο αθάνατες, και τ' άγια γόνατά τους απ' το πολύ το φίλησε έλιωσαν κι ως κεχριμπάρι εφέγγαν· και τώρα αυτός με τις παλάμες του τις σαρκολαχταρούσες γλείφει αρπαχτά και περιχαίρεται την άγια μαγληνάδα! Τα μάτια του άσκωσε και χύθηκε μες στο ανοιγμένο δίχτυ· μα ο αναποδιάρης ο χαλκιάς τηράει με οργή τον καπετάνιο: «Ντροπή! τα φωτερά τα μάτια σου, θαλασσαϊτέ, θαμπώσαν!» Μα χύθηκε του ακράταγου η χολή, το βλάμη του αποπαίρνει: «Τις πιο θανατερές εγώ χαρές, τις πιο μαυλίστρες γλύκες άφοβα πια μπορώ να γεύουμαι και δε με ξεστρατίζουν· μόνο οι μικρές ψυχές οι ανήμπορες την πλήθια γλύκα ας τρέμουν!» Τον στραβοκοίταξε πεισματικά το αγύριστο κεφάλι: «Σε σπίτι ξέσκεπο γεννήθηκα και δε μασώ τα λόγια· όσο ανεβαίνει την κορφή η ψυχή, τόσο και σφιχτοδένει σκληρό, χωρίς κρουφαγκαλιάσματα, χωρίς χαρά, το χρέος!» Ο αψός κνογέλασε αθλητής κι αρπάει τον κρουφοδαγκανιάρη: «Αγέλαστε χαλκιά, σε ηλιόθρεφτο θυμούμαι εγώ περβόλι στριφτή περιπλοκάδα σα σκοινί συντύλιγε ένα στύλο· κι ανηφορούσε ξέραυλη, χωρίς ανθό κι αναβλεπίδα. Μα ως έπιασε κι ανέβη στην κορφή, ξωκλάρωσε κι απλώθη και ξεχειλάει σφιχτοτυλίγοντας το μαύρο απανωστύλι· κι ένα πουρνό, πυκνά σταφύλια ανθούς πετάει σαν άγρια ρόδα· σα φτάσεις στην κορφή και συ, κατάξερη ψυχή, θ’ ανθίσεις!» Είπε, και χάδεψε της κοπελιάς τα ογρά σγουρά στο σβέρκο. Έτσι τα δυο τραχόπετσα σκουντρούν κεφάλια, και στο αλώνι τα κάλλη της Ελένης η Κρινώ βαλαντωμένη ετρύγαε. Το κοσμοξάκουστο μελόχρουσο κορμί της μαυρομάτας δε χόρταιναν τα μάτια να θωρούν, τα χέρια να χαδεύουν· πασπάτευε αρπαχτά σαν την τυφλή σουρτά το πρόσωπό της και το λαιμό, το στήθος, τα μεριά, τα φιλντισένια πόδια· κι η Ελένη γαργαλιόταν νιώθοντας το χέρι να την τρώει: «Ποτέ τόσο γλυκά δε χάρηκα να με χαδεύει χέρι σαν την παρθένα σου, Κρινώ, γιομάτη δύναμη απαλάμη· θυμούμαι μόνο εφτά χρονών κι εγώ σαν άνθιζα κοράσο, γενάτος άντρακλας στην ποταμιά με φίλησε μια μέρα. Αχ, τούτη εστάθη η πιο βαθιά χαρά του ξακουστού κορμιού μου· και τώρα, να, μου θύμισες, Κρινώ, το πρώτο πρώτο χάδι!» Της κόρης τα ματόκλαρα έπαιξαν ισκιώνοντας τον κόσμο: «Γλυκιά πολύ κι αβάσταχτη η ζωή στη γης ετούτη, Ελένη!» Χώνει την όψη της στα γόνατα κι άρχισε αργά να κλαίει· κι η Ελένη αγκάλιασε το ασύβαστο κρουστό κορμί, και κλαίγαν, γελούσαν και χαδεύουνταν οι δυο γυναίκες στο λιοπύρι. Μα ο βασιλιάς τη μισητή μακριά βιγλίζει θυγατέρα βαριά σαν άντρας να κρατάει στην αγκαλιά της την Ελένη· και μουγκαλίστη, ανήμερο θεριό, στη μαύρη του στουμούχα. Οι τρεις αράπηδες τινάχτηκαν κι ακούμπησαν στο θρόνο· γρικούσα αχόρταγα από πάνω τους του Ταύρου το καυκάλι ν' αγκομαχάει ποκρεμαστό κι αργά κρουφές να δίνει διάτες. Θολά τ' αράπικα ολοκίτρινα κλωθογυρίζαν μάτια, κι η Δίχτεννα τηράει, πετιέται ορθή, κατηφοράει τις σκάλες κι ανεμαζώνει απ’ τ' αντρογόνατα το ερωτικό της σμάρι· τι ως ξέκρινε τους αραπάδες της κλεφτάτα να ζυγώνουν το μαύρο αντροφονιά, τον πιο βαρύ ξεφρενιασμένο ταύρο, τις κρύφιες προσταγές απείκασε του αγριοζουλιάρη γέρου: «Τα ιερά μεθυστικά πιοτά κρουφά τον ταύρο θα ποτίσουν, κι αλί στην εφταπάρθενη Κρινώ, και γλιτωμό δεν έχει!» Κι η ανέγγιχτη Βουνοκερά πραγά τα βλέφαρα σηκώνει, κακοφορέθη ξάφνου το χαμό, πικράθηκε η ψυχή της. Μάταιο, αλαφρό παιχνίδι ελευτεριάς στον κόρφο της ο κόσμος, κι όλη η ζωή σαν αστραπή μικρή βλεφάρισε στο νου της, πολύ μικρή, πολύ γλυκιά, κι ασκώθη τρέμοντας να σβήσει! Ζώστη αδραχτά αδραχτά τη ζώνη της, με βιάση ανακλαδίζει τ' αδρόψαχνα σφιχτά βραχιόνια της και τα γερά αντικνήμια. Τρεις γύρους ζώνει κόκκινη τριχιά κορόνα στα μαλλιά της, κι ανέλπιδη, άφοβη στου Χάροντα γοργοκινάει το αλώνι. Απ' το δροσιό σκιανό οι Βουνοκυρές ολόρθες τιναχτήκαν μα το αγριεμένο ταυροκαύκαλο του ρήγα μουκανιέται: «Μακριά! μονάχα η πρωτοπάρθενη τον ταύρο θα παλέψει!» Είπε, κι αναχεντρώθηκε ο λαός κι οι αρχόντισσες γελάσαν· κιόλας στ' αρθούνια τους οσμίζουνται της παρθενιάς το γαίμα, και πια το γαύρο κρουφολείτουργο της ερωτιάς θ' αρχίσει! Γέρος ψαράς τα παραγάδια του σε αλάργα γυρογιάλια την ώρα εκείνη τα ξετύλιγε και σιγομπάλωνέ τα — κι ουδέ για Ελένες νοιάζουνταν αυτός μουδέ για ταυροστάσια· μόνο η ψαρότρατα κι η θάλασσα και μια βολά δυο μάτια, που τώρα πια στο χώμα χύθηκαν, το πλούτος του ήταν όλο. Μια βόλτα απά στο πέλαγο η ζωή, κι η τράτα αρματωμένη με δίχτυα αποστατά, πεζόβολους, με κιούρτους, με καμάκια· ανοίγουμε πουρνό πουρνό πανί, τα δίχτυα καραβίζουν, μιαν παλαμιά αθερίνα πιάνουμε, μιαν κακαβιά γλεντούμε, και πάει η ζωή, στο φούντο πέφτουμε καραβοτσακισμένοι. Αναστενάζει ο γέρος μας ψαράς, τα μάτια ανασηκώνει κι ώρα πολλή τη θάλασσα τηράει να σειέται, να κουνιέται, και σα χελιδονόψαρο πηδάει στα κύματα η καρδιά του. Ωστόσο αλάργα φούντωνε η ζωή, γυαλίζαν οι κεράδες κι απ’ το ποτάμι οι μαύροι φάνηκαν να βουκεντρούν τον ταύρο· κι αυτός παραπατούσε, μούγκριζε και θολοκλωθογύρναε στο ανθρωπομάζωμα τα σύθαμπα, βαριά κρασοφεγγιά του. Τινάχτηκα οι κεράδες του βουνού, χιμούν με οργή στο αλώνι, να μην αφήσουν έρμη την Κρινώ να τη σκοτώσει ο ταύρος· μα ο βασιλιάς βουκίνισε, βογκάει, κι αναμερούν με τρόμο. Βεργόλιγνη στεκόταν η Κρινώ κατάχλωμη στον ίσκιο· πηδούσε γύρα ο ταύρος, χόρευε, στριγγλίσαν οι γυναίκες και κρύα ζεστά νερά κατέβηκαν ανέβηκαν στις πλάτες· άντρας στραφτάλιζε, θεριό, θεός, ο ταύρος μες στον ήλιο! Από τα νύχια ως την κορφή η Κρινώ σαν το κοντάρι εσειούνταν· το αδάμαστο όλο ζυγαριάζουνταν κορμί της στ' ακρανύχια, δεξά ζερβά αλαφριά να λυγιστεί, του χάρου να ξεφύγει. Βαριά σιγή στο αλώνι, κι οι καρδιές ως το λαιμό χτυπούσαν· όλοι μαρμάρωσαν, και μοναχά ξαχνίζοντας στον ήλιο τα δυο κορμιά, του ανθρώπου, του θεριού, σα φλόγες τρεμοσειούνταν. Γοργαστραπίς ο ταύρος χύθηκε κι ο κουρνιαχτός σηκώθη· μα παίζει ανάλαφρα η Κρινώ ζερβά, κι ο ταύρος συγκυλίστη. Κι ως φρενιασμένος ανασκώνουνταν, η κοπελιά του εχύθη, τα κέρατά του αρπάει, ζυγιάζεται, δοξαραποζευλώνει κι αλαφροκόκαλη καβάλησε τον αφριστό του σβέρκο. Στάθη ο θεός καρφώνοντας στη γης τα μπροστοπόδαρά του· σαν αναμμένες άγριες πυροστιές τα μάτια κατρακύλουν, ολούθε αναζητώντας κατά πού να σπείρει τα μυαλά της. Μα αυτή στα κέρατά του ανάμεσα σφηνώνει το κεφάλι, ράχη με ράχη απλώθη κολλητά και σφιχτοσυγκορμιάζει· χτυπούν οι φλέβες της οι ριζιμιές, χτυπούν του ταύρου οι φλέβες, σμίγει τα δυο κορμιά θανατερό μεγάλο χτυποκάρδι κι αδερφωθήκαν τ' αρμυρά νερά που ετρέχα απ’ τα μεριά τους. Μα ξάφνου, ως στήλωνε στον ουρανό τα μάτια της η κόρη, χυθήκαν, κύλησαν τα κλάματα θερμά στα μάγουλα της· κι ολομεμιάς κυλίστη κι η καρδιά στα σωθικά και χάθη. Λύσαν τα χέρια της και τ' αχνιστά μελίγγια της βροντήξαν, λες και συντρίφτη η δοξαρόκορδα που εβάσταε την ψυχή της· κι η κόρη ως ένιωσε το τέλος της, παράπονο την πήρε πικρό πολύ και λιγοθύμησε κατάραχα του ταύρου. Και το άγριο ζο θαρρείς νογήθηκε το λιγωμό της κόρης, τα πόδια κάρφωσε ανοιχτά στη γης, ζυγιάει τη δύναμη του, κι ώχου! το κρινολύγιστο κορμί τινάζει στον αγέρα. Επάνιασε ο λαός, κολλήθηκαν οι γλώσσες στα λαρύγγια· σαν περιστέρα που λαβώθηκε στον ουρανό και πέφτει κουβαριαχτή η Κρινώ κατρακυλάει κι ορθόστυλα καρφώθη στα κοφτερά πελέκια του θεού κι αιματοπερεχύνει την προύντζινη δαμάλα του αλωνιού με τα ζεστά μυαλά της. Οι μαύροι γίσκιοι πια ξεντώθηκαν, δροσέρεψε το χώμα, σαν αγαθό ταυρί ξαπλώθηκε το σούρουπο στον κάμπο κι αγαλινά ξεπνέν οι τζίτζικοι μες στης ελιάς τα φύλλα. Και παίρνει ο αλωνιστής αμίλητος την άγια του φαμίλια, τα δυο του κουρασμένα ζευτικά, τη γίδα του, το σκύλο, κι όλοι κινούν οκνά συφάμελοι στο φτωχαρχοντικό τους. Κι η ταπεινή συγκόρμισσα άναψε στο τζάκι το λυχνάρι, αμίλητη έβαλε το χαμηλό σοφρά τους να δειπνήσουν και συγκερνάει το χλιο νερό, του αντρούς τα γόνατα να πλύνει. Βάβω προβάβω σκλάβες σκύβοντας μες στην αυλή το δείλι, τα λάσα, αδρά αντικνήμια ξέπλεναν, του κουρασμένου αφέντη· κι αυτός χαιρόταν κι αναπαύουνταν θεός μες στην αυλή του. Μα ο χερομάχος ως θρονιάστηκε πα στα πεζούλι απόψε και την παλικαρίσια μάτιασε γυναίκα του να σκύβει, δίνει κλοτσιά, και το ζεστό νερό ξεχύθη απά στις πλάκες: «Σκλάβα δεν είσαι εσύ, γυναίκα μου, να γονατάς μπροστά μου· μάθε, από τώρα πια τα πόδια μου θα τα ξεπλένω ατός μου!» είπε, και την παλιά προγονικιά συνήθεια ρίχνει κάτω. Κι ωστόσο αρμάθες ίσκιοι πλάκωσαν το γιορτερό παλάτι· μερμήγκια οι δούλοι πάνε κι έρχουνται κι ακόμα αλέθου οι σκλάβες κι οι βάγιες παν τρεχαπετάμενες, ο γήλιος βασιλεύει, και τα σκουτιά της κρουφολειτουργιάς πιτήδεια συγυρίζουν. Όλα καλά βολεύουνται στη γης, κι η μάνα ακόμα βρήκε μικρό μικρό κιβούρι πήλινο για το μοναχογιό της· γυαλίζει στορισμένο απάνω του μαύρο στριφτό χταπόδι και ρίχνει ολούθε τα πλοκάμια του κι όλο το μνήμα πιάνει. Μες σε χλωρά αμπελόφυλλα σκυφτή τυλίγει το μωρό της και του φουχτώνει ένα μικρό τσαμπί σταφύλι στα χεράκια και ζυγαριά μικρούλα πάφιλα πα στο άπνογο στηθάκι: το ένα παλάγγι χοντροστόριζε κουκούλι αχνού σκουλήκου που τυλιμένος στο λαζάρι του βαθιά χαροκοιμάται· και στο άλλο πια αναστήθη ο σκούληκας και πεταλούδα εγίνη. Ξεφακιολίστη η μάνα και θωράει σφιχτομανταλωμένο στη μωρουδένια του φασκιά το γιο σαν το μικρό κουκούλι, κι η χαροπλανταμένη της καρδιά νειρεύεται φτερούγες. Μεγάλη πεταλούδα ολόχρουση μια μέρα από το χώμα. να τιναχτεί και στο ανοιξιάτικο ν' αργοπετάει χαρτάρι· κι ως θα διαβαίνει η δόλια την αυλή, να τη γνωρίσει ο γιος της, μια φτερουγιά μικρή ν' αποσταθεί πα στα ψαρά μαλλιά της... Ο γήλιος πια βασίλεψε, γελάει ξοπίσω του και παίζει, το μάτι του στη γης της άμυαλης δημόσιας θεάς το αστέρι· βρήκε η βαριά καρδιά ξαλάφρωση, ξεθύμανεν η μέρα και πέφτου οι σπλαχνικοί σκιανοί στη γης και τη δροσολογούνε. Αλλάζει η φίδα η γης πουκάμισο, μες στ' άστρα θηκαρώνει· αλλάζει κι η ψυχή το ντύμα της, χτυπάει με την ουρά της τ' ολόδρωτό της πήλινο κορμί που μες στον ήλιο εράη. «Μυρίζει η γης σα γιασεμί, σπιθούν της πεθυμιάς οι στράτες, σήκω, χλωμό κορμί, να φας, να πιεις, κι είναι η ζωή σου λίγη!» κράζει η ψυχή στην ούρμα σάρκα της, και πέφτει ο Αποσπερίτης μες στα γυναίκεια στήθια τα γυμνά και στ' άγρια αντρίκια γένια· και κρουφογαργαλιούνται τα κορμιά στη θυμισμένη εσπέρα. Νιώθει κι ο ρήγας το γαργάλισμα, πετιέται ορθός και γνέφει· κι ευτύς οι μαύροι οι τρεις βουκίνισαν, τελεύει το παιχνίδι, στ' απανωσκάλια ασκώθηκε ο λαός, χιμούν οι Μελιγάλες με τ' άγια στ' απαλά βραχιόνια τους περιπλεμένα φίδια· και με αγιασμό τ' ολόρθο ράντιζαν ξεφουντωμένο πλήθος. Λιγνή μελαχρινούλα, με άλικο γιορντάνι στο λαιμό της, βασιλικό αγιαστούρα τίναζε στη φτώχεια και ξεφώναε: «Χαρήκατε, χορτάσατε, αδερφοί, του θεού την παρουσία! Σαν το ταυρί γυαλίζοντας πηδάει τη γης και κατεβαίνει κι αρχίζει με χορούς και χωρατά με τους θνητούς να παίζει. Πραγά στα κέρατά του μας κρατάει, γλειφτά μας βαβαλίζει κι αφήνει τη βουκέντρα μας τα ιερά νεφρά του να αιματώνει· μα ξάφνου πια δεν καταδέχεται να παιχνιδάει μαζί μας, τα σπαθωτά τινάζει κέρατα και μας μυαλοσκορπίζει!» Κι άπονη νια αψηλόκορμη, μακρύ βεργίζοντας κρινάνθι, με δυο χοντρά γιορντάνια πράσινα στον πυργωτό λαιμό της, τα πλήθη δρασκελάει φοβεριχτά και ξαγριεμένη κράζει: «Χαρήκατε, αδερφοί, τη δύναμη του θεού του αιματοπότη· πιο πέρα του λαού δε δύνεται το μάτι να περάσει! Ε Μελιγάλες, αδερφάδες μου, τα πλήθη ξεδιαλέτε: Όσοι δεν έχουν ρίζα αρχοντικιά κι αχνό θεού, να φύγουν· ο Ταύρος μοναχά τρισεύγενα κορμιά λουτροθρεμμένα και λεύτερα μυαλά στη δεύτερη φωνάζει παρουσία!» Κι άλλη, με τρία γιορντάνια θαλασσιά, τ' άγια τινάζει φίδια: «Σαν πόλεμος κατέβηκε ο θεός στις κεφαλές του πλήθους· σαν εραστής γλυκός κατηφοράει στ' αρχοντικά κεφάλια· θα 'ρθει στερνά σαν όνειρο γλυκό να πάρει την ψυχή μας!» Γοργά δρασκελούν οι διακόνισσες το αλώνι και φωνάζαν· κι ο ταπεινός λαός λαφιάστηκε, το ταυροστάσι αδειάζει, της αρχοντιάς τα στήθια αλάφρωσαν, λεύτερα πια απομείναν, κι οι Μελιγάλες με ροδόσταμο ραντίζουν τις κεράδες να φύγει, Θε μου, η βόχα του λαού και να μυρίσει ο κόσμος! Κι ως ροδοράντιζαν τα χώματα, σηκώθη το φεγγάρι, κατάχρουσο, και στάλαε απά στη γης, βαριά κερήθρα μέλι. Τα λιοφρυμένα χείλια γλύκαναν, οι πέτρες εχνουδώσαν κι αντίκρα η βουνοκάρα του θεού βούλιαξε στη γαλήνη, σαν πέτρινος τ' ανάσκελα θεός στα βύθη του πελάγου. Σκυφτός ο δοξαράς, ασάλευτος, στ' αγκάθια του μυαλού του παραχωμένος σα σκαντζόχοιρος, τους διαλεχτούς κοιτούσε: Οι αρχόντοι αναριχτοί χαχάριζαν στων σκλάβων τις αγκάλες και ντύνουνταν λογιών λογιών προβιές, αρμόζαν προσοψίδες, άλλος μαϊμούδα, λιόντας για ταυρί κι άλλος γενάτος τράγος· κάθε άρχοντας ανάσερνε το ζο το πιο βαθιά χωμένο στο σκοτεινό παχνί του στήθους του, να το βοσκολογήσει. Κι οι αρχόντισσες μες στα παχιόσκουλα θηκάρωναν δερμάτια γίδες λιγνές, προβάτες, λιόντισσες, ορθόνουρες δαμάλες — κι αναπαμένα η καθεμιά βουλιάει στο αληθινό κορμί της — κι ως η ψυχή του ανθρώπου στην προβιά του ζου ξαναγυρνούσε, πετούσε τρίχες, κέρατα, μαλλιά, θολώνουντα η ματιά της κι ο ιερός της άγιας μνήμης θησαυρός άχνιζε βώλος αίμα· μονάχα δυο λαχτάρες λιπαρές τους αγκουσεύα ακόμα: μήτρα, φαλλός όλη η ψυχή, κι αργά στη λάσπη κατρακύλαε. Ο πουρνοκέφαλος τινάχτη ορθός, και στο άγριο μάγουλο του αδερφοκλώνιασεν ο χτάποδας κι ως το λαιμό κλαδώθη: «Ντροπή, τη νύχτα ετούτη με τα ζα σα ζο να παρωρίσω· ε σεβαστό κεφάλι του αρχηγού, πρεπό και συ να φύγεις!» Μα το ανεχόρταγο ξερογελάει μυαλό κι απηλογάται: «Αρέσει μου, χαλκιά, ο γκρεμός, θεός για ζο, κι αποκρεμιούμαι· και το καλό και το κακό ποτέ δεν το χορταίνει ο νους μου.» «Της Δίχτεννας το σώμα το απαλό θολώνει το μυαλό σου!» «Της Δίχτεννας το σώμα το απαλό, χαλκιά, θα το περάσω μες στο αργαστήρι ετούτο του μυαλού και θα το κάμω φλόγα. Δεν είναι ο νους μου αρνί να θρέφεται με πράσινο χορτάρι· αίμα και σάρκα αυτός αϊτοζητάει, για να του βγουν φτερούγες· μα ακόμα εσύ στο χώμα μπουσουλάς και δε σου πέφτει λόγος!» Τρομάζει ο Καρτερός τα ορθά μαλλιά του αντροφονιά θωρώντας ν' αναγλωσσίζουνται στη φεγγαριά σουρίζοντας σα φλόγες· κλειδοστομιάστη ευτύς, πισωβολάει κι απ’ το αγιομνήσι εχάθη. Δροσιό αγεράκι φύσηξε, κι η γης εστέναξε ως δαμάλα· βίγλες εστήσαν πα στα διάβατα, ματιά να μην περάσει του χαμουργά λαού και μολευτεί το κρουφολείτουργό τους. Κι οι Μελιγάλες σκύψαν, σήκωσαν την άγια νύφη Ελένη κι αγάλια την ξαπλώσαν στο κορμί της προύντζινης δαμάλας, νανουριστά τα λιανοτράγουδα τα παστικά λαλώντας: «Πού πας, γλυκιά Φεγγάρω, να χαθείς, και ρόδο, να μαδήσεις, και τρίκλωνε σγουρέ βασιλικέ, να χάσεις το άγιο μύρος; Πού πας, ψυχή, μεγάλη αρχόντισσα, πού πας, κερά του κόσμου;» Κι η νύφη απ’ το βαθιόλαλο κορμί βογκούσε αλλοπαρμένη: «Ζάλη πολύ γλυκιά, κρασί γλυκό τα συλλοϊκά μου παίρνει· είμαι γυναίκα, στάμνα που διψάει και σκύβω να γιομώσω!» Κι οι Μελιγάλες έπλεξαν τα χέρια τους, σερτό χορό φτερώνουν και τ' άπηχτα τα κορασένια τους στηθόλαιμα σκληρίσαν: «Πια δεν μπορώ ν' ασκώνω την ψυχή, να κουβαλώ τη γνώση· θα βάλω κέρατα και θα χαθώ κι εγώ στου ζου τα πάθη!» Χοροτραγούδουν, και τα στήθια τους πηδούσα ως περδικούλες που βγαίνουν στο δροσιό ξημέρωμα και πετροστραταρίζουν. Κι απ’ της δαμάλας τότε τα γοφιά στον προύντζο απάνω αστράψαν τ' αντροθρεμμένα πολυτάξιδα βραχιόνια της Ελένης· κι ακούστη αχνό του ερωτολείτουργου το κάλεσμα στη νύχτα: «Ω Ταύρε, κέρατο άσπλαχνο, γλυκό, φωνάζω, λάβωσε με!» Χοχλάζοντας, ορθός ο δοξαράς βιγλούσε τη δαμάλα· δεν καταδέχουντα ούτε μια πικρή σταλαματιά φαρμάκι στα χώματα να πέσει να χυθεί, να μην το πιει η καρδιά του. Κι ωστόσο ο Ταύρος βασιλιάς στριφτά κυκλόφερνε το αλώνι, κι όλο στενεύαν και γρηγόρευαν της τελετής οι γύροι, σα να 'ταν μάτι χωνωτό ποτάμου ασπέδιστου η δαμάλα και στροβιλίζοντας συντύλιγε κατακεντρού τον ταύρο. Γελάσαν οι σγουρές διακόνισσες και λύσαν τα ζωνάρια· ευωδιαστός ιδρώτας πάχνιζε τις ρίζες των μαλλιών τους και σαν αγρίμια ξάφνου μύρισαν μέσα στο χλιό φεγγάρι· και ντιντινίσα ως καλορίζικα τα λόγια τους στις πλάκες: «Άιντε, κι η θάλασσα στο γάμο σας, στ' αρραβωνιάσματα σας, κρασί να γίνει γλυκοπίπερο, τα κύματα φοράδες, να 'ρθουν καβάλα οι τραγογένηδες δαιμόνοι συμπεθέροι!» Είπαν, κι ευτύς σουραύλια ακούστηκαν, βοσκού γλυκά φιαμπόλια, πέτρες, νερά, θεριά ροβόλησαν, θαρρείς κι οι συμπεθέροι με τ' άσπρα αλόγατα ξεκίνησαν και μες στο αλώνι εμπήκαν. Ο ταύρος χίμηξε, αντιλάλησαν τα προύντζινα λαγόνια, γελούν οι Μελιγάλες, και τ' αγνά παρθενικά ζωνάρια σαν ευγενίκια στο λαιμά κρεμούν της νιόνυφης δαμάλας και ξεφωνούν τα χέρια ασκώνοντας στο μέγα αρχοντολόι: «Βουλιάχτε πια, ψυχές, στα ζα, τα μάτια κλείσετε, χαρείτε: κάθε άντρας γίνεται ταυρί, δαμάλα η καθεμιά γυναίκα!» Σαν κουδουνάκια αρχίσαν να βαρούν στον ουρανό τ' αστέρια, η χαχαρίδα η θάλασσα γελάει τ' ανάσκελα στις πλώρες, κι αδράγατος ο νους στον ύπνο μας ονειροκυνηγάρης αλάργα αλάργα ταξιδεύεται πραματευτής και πάει. Σε όλη την παρδαλόφλουδα της γης την καταλασπωμένη ο αφέντης Χάρος τα κλειδιά κρατάει κι η κόρη τ' αντικλείδια, κι όλοι το ερωτοστράτι παίρνουμε, στα στήθια ανηφορούμε, να ξεκορφίσει αθάνατη η ψυχή, να μη χαθεί στο χώμα. Μιαν αστραπή το συναπάντημα ψυχής κορμιού, και σβήνει· κι όλοι με γλύκα αναστενάζουμε και μας αδράχνει βιάση· ανοιεί μια νιόπαντρη τα μάτια της τα παρωνυχτωμένα, τα πλουμιστά σεντόνια της πετάει, ξαστράφτει το σκοτάδι, όλα τα γόνατα των γυναικών τη νύχτα πως γυαλίζουν! κι αντιπερνάει το δροσολιακωτό να πάρει λίγο αγέρα. Κι οι Μελιγάλες, γονατίζοντας τρογύρα απ’ τη δαμάλα, ταρναριστό γοργοκινούν σκοπό στη δροσολάτα νύχτα, τα ερωτικά στριγγά ξεφωνητά της λειτουργιάς να πνίξουν. Όμως βροντούσε κι αντιστοίβαζε του πολυνούση η κάρα, λες μέσα της ερωτοπάλευαν γαμπρός και νύφη αντάμα, κι απ’ το δεξό μελίγγι ως το ζερβό, τα πόδια, οι κεφαλές τους βροντοβαρούσαν κι αντιλάχτιζαν το χοντροκαύκαλό του. Στα μαύρα αιματωμένα σπλάχνα του στο αστρόφεγγο ο Δυσσέας γρικάει απ’ το ζο την άγρια του ψυχή ν' ασκώνεται να φύγει· γλώσσες αρίφνητες θεριών νογάει ν' αγλείφουν τα νεφρά του και ποταμό βουερό από κέρατα και γαίματα και λάσπη να ορμάει συγκλύζοντας την πύρινη ψυχή να τηνε πνίξει. Κι ως κάρφωνε τα πόδια του στη γης ν' αντισταθεί στο ρέμα, χιμούν στο αλώνι αρχόντοι, αρχόντισσες, μουκανητό γρικιέται — κι ως τρόχαλος γκρεμίστη καταγής της λειτουργιάς ο ταύρος. Όλοι, αλαφρό στελιώνοντας χορό στα πόδια της δαμάλας, ξεσκλίδια αρπούν το νιόσφαχτο ταυρί κι ώμο το γριτσανίζουν· ποιος ανασπούσε την καρδιά και ποιος ξερίζωνε τα σπλάχνα κι άλλος τα κόκαλα συντρίβοντας ρουφούσε το μελούδι· κι οι τρυφερές σγουρές αρχόντισσες, γονατιστές σα σκύλες, το κόκκινο αίμα ελάφταν το ζεστό, τις γλώσσες κλουκλουτώντας. Αγάπη αβάσταχτη, αμολόγητη, χαρά πολλή και πίκρα, αχ, πως να σμίξουν πια μες το ταυρί και να μερώσει ο πόνος, το αγαπημένον αίμα του να πιουν κι ένα να γίνουν, Θε μου! Θωρούσε ο δοξαράς, κι ανήλιαγη, χωρίς βυθό του εφάνη του ανθρώπου η φόνισσα ψυχή, σα γης αιματοζυμωμένη. Ζυγώνει αργά, ν' αρπάξει από κοντά τα χείλια τους, τα χέρια, να τα κρατάει στη θύμηση βαθιά, στερνή παρηγοριά του· μα όλοι σκορπούν συδυό συντρείς, σα ζα κουβαριαχτοί στις πέτρες. Ξεζώνατη σκουντούφλαε πα στη γης η ξαποσκέλα νύχτα· χαρά που δίνετε στους σερνικούς, νυχτανοιγμένοι κόρφοι, άσπρα μεριά, μαστοί τραγανεροί, πλεξούδες μυρωμένες! Πρώτο φιλί την ανθρωπιά ξεχνούν και δεύτερο το Χάρο, στο τρίτο μόσκος πλάνταξε τη γης, κι ο δοξαράς τινάχτη και βίτσιζέ του η βασιλόφλεβα τα φουσκωμένα λίγκια: «Αχ, να 'χα το δοξάρι μου και μια σαγίτα του μπογιού μου!» Μα ξάφνου φούχτα δροσερή απαλά του ορθόφραξε το στόμα· γυρνάει, το αδρό κορμί της Δίχτεννας μες στην προβιά της τίγρης νογάει να σπαρταράει λαχανιαστό κι αργά να τον τυλίγει: «Ξένε, και δε μετάλαβες θεό, χλωμιούν τα μάγουλά σου κι ακόμα μέρμηγκας αφτέρουγος ο νους ασκυβολεύει· μα να, θεϊκά σου φέρνω εγώ νεφρά να φας και να νεφρώσεις!» είπε, και μπούκωσε το στόμα του με το νεφρό του ταύρου! στρώνει την τίγρη καταγής, γελάει κι ανοιεί την αγκαλιά της. Ο δοξαράς την Κρήτη αλάκερη στην αρμυρή του αγκάλη κρατάει γιομάτη προύντζινα άρματα, μυρωδικά και φόνο. Αλάκερο στο μπλάβο πέλαγο το θείο νησί απλωνόταν και μύριζεν αρμύρα δροσερή στον άγριο τούτον κόρφο. Ανέβαινε, κατέβαινε κλεφτά στο δροσερό παλάτι, στον κήπο πωρολόγαε, χάνουνταν στα λοξοστενορύμια, πότε η καρδιά μαχαιροσφάζουνταν, πότε ως πουλί πετούσε κλαρί κλαρί στου πλούσιου παλατιού τα φουντωτά περβόλια. Μα ξάφνου ετρίξαν τα μελίγγια του, φωτιά 'πιασε το κάστρο, λυγίσαν οι κολόνες οι χαλκές, εμουγκαλίστη ο ταύρος και χύθη ο προύντζος και το μάλαμα σαν το καφτό ποτάμι. Μες στη γλυκιά αστραπή, σφαράζοντας, ξεχνούν κι οι δυο το χάρο, μα ο γοργονύχης απ’ τα ξόβεργα ξεκόλλησε το νου του κι ανακλαδίζοντας με ορμή, στη γης ετρούλωσε τ' αυτιά του: Γαμπρός και νύφη πια βουβάθηκαν μες στη χαλκιά δαμάλα, ως νυχτοπούλια ακόμα στέναζαν οι αρχόντισσες στις πέτρες, και τ' άστρα αμόλευτα, ακατάδεχτα, πάνω απ’ τη γης περνούσαν. Όλα βαθιά, με ανάτρομη χαρά τα χαίρουντα ο Δυσσέας· θεό και ζο στα λαύρα σπλάχνα του νόγαε αρπαχτά να σμίγουν, να σοφιλιούν και να χαδεύουνται σαν άντρας, σα γυναίκα. Γυρνάει· γαληνεμένη πια, χλωμή, γαρουφαλοχνωτάτη, σταυρό τα χέρια στ' ώριο στήθος της, η Δίχτεννα κοιμόταν κι ήταν σα μια πανάγαθη θεά, που το βαρύ της χρέος με ανύπνωτον αγώνα τέλεψε και τώρα πια αναπαύτη· και μοναχά τα δυο της στήθη ορθά, ροδόκορφα, χιονάτα, σα νυχτοβίγλια δίδυμα αψηλά στη νύχτα ξαγρυπνούσαν. Το αχόρταγό του χέρι ο δοξαράς απλώνει να τ' αγγίξει· μερμήδισα απ’ την πλήθια πεθυμιά των δαχτυλιών οι ρώγες — μα ξάφνου πόνεσε της γυναικός τον αγιασμένον ύπνο, και στον αγέρα η γαύρα φούχτα του διχόγνωμη κρεμάστη κι αγάλια χύθηκε στα σπλάχνα του γλυκιά πολύ συμπόνια. Πολλά βαθιά, σκληρή της γυναικός του εφάνη ξάφνου η μοίρα· σα ζο ο θεός ανηφοράει απ’ τη γης με λασπωμένα πόδια, κι αυτή σκυμμένη, ανατριχιάζοντας, με αναγερτές παλάμες μοχτάει, μα δεν μπορεί, δε βούλεται ν' αντισταθεί στο χτήνος. Με σεβασμό, σκυφτός ο αγωνιστής το αντρείο κορμί θωρούσε, πιστό του παραστάτη ταπεινό στη χωματένια μάχη. Μα ως φίλιωνε βαθιά στα φρένα του τα ρέματα του κόσμου, στριγγιά κραξιά του γιομοφέγγαρου ξεσκίζει τα μαγνάδια, και στο νεκρό χλωρό του αντίφεγγο τρικυμισμένα εφάνη δρομίς απ’ το παλάτι να χιμάει το αδρό κορμί της Φίδας· στριγγολαλούσε, λες και κούρνιαζεν αϊτός στην κεφαλή της και με τ' αρπάγια του έσκαβε βαθιά και ρούφαε το μυαλό της. Με τρόμο ξεπορίσα απ’ τις προβιές αρχόντοι και κεράδες και χώσαν στα δρωμένα τους μαλλιά τις ξεβαμμένες όψες. Στρηνιάζοντας η φεγγαρόκρουστη κατέβαινε τις σκάλες· κι ως έφτασε στη μέση του αλωνιού, το αιματερό φουχτώνει κοντάρι της Κρινώς και στη βαθιά κοιλιά της αγελάδας το σφεντονάει με οργή, κι αντιβροντούν τα προύντζινα λαγόνια. Η αναστενάρα γέλασε κι ουρλιάει βραχνόλαλα σαν όρνιο· στο στύλο φτεροχύθη όπου η Κρινώ κρεμόταν συντριμμένη, τις σκοτεινές αγκάλες άνοιξε κι αμίλητη δεχόταν χοντρές, πηχτές του αιμάτου τις σταλιές στις διψασμένες φούχτες. Ανασκωμένοι την αγνάντευαν με τρόμο οι χαροκόποι· μα αυτή, την όψη τη λεβρή με το πηγμένον αίμα αλείφει, περνάει και σκύβει χαχαρίζοντας στις ξέστηθες κεράδες· κι αγριομαυλίζαν σα φιδιού στο φως τα πράσινά της μάτια. Κι ως ζύγωσε στο δοξαρά, με οργή τον διπλοφουχταρώνει κι αναποδογυρνάει στη φεγγαριά τα αγκαθερό κεφάλι· κι ολομεμιάς τα πίσω το πετάει με βαριοκαταφρόνια — στα γένια οσμίστη και στα χείλια του της ερωτιάς τη βόχα. Ντροπιάστη ο γαύρος διγενής, πηδάει και χύνεται στη Φίδα να την αδράξει απ’ τα σγουρά μαλλιά, να την γκρεμίσει κάτω και διπλοπόδι οι δυο το χαλασμό να βουλευτούν του κόσμου. Μα ο βασιλιάς απ’ τη γελάδα πια πορίζει μανιασμένος, τα δαιμονόπαρτο κορμί διατάει με κονταριές να διώξουν και πια καιρός στο αλώνι να στρωθούν του γάμου τα τραπέζια. Προγκούν οι αρχόντισσες, χιμούν με τα βαριά κοντάρια οι μαύροι, κι η Φίδα χάθηκε στρηνιάζοντας μες στο λοξό παλάτι. Κι ως γύρναε δρασκελώντας τα κορμιά τα σωροτρουλιασμένα, ξεκρίνει ο δοξαράς στο αστρόφωτο σε ταύρινο δερμάτι τη δοξαρόφρυδη τα θεία μαλλιά να τα σουραδοπλέκει και να γυαλίζει ο κάτασπρος λαιμός αναγερτός του κύκνου. Κι ο χούφταλος γαμπρός γονατιστός επέρναε στο λαιμό της ζυγιές μαργαριτάρια κι άρμοζε κορόνα στα μαλλιά της με άσπρα κρινάνθια μαργαρόριζα και σμαραγδένιο κάμπο. Κοντοκρατήθη ο δοξαράς να δει καλά και να χαράξει στην πέτρα του μυαλού το βασιλιά γονατιστό, και πλάι το γέλιο, το λαιμό και τα γυμνά βραχιόνια της Ελένης· τι κάτεχε καλά, μια μέρα αυτός τις πίκρες όλες τούτες θα τις σωριάσει προσανάμματα στην πυροστιά του νου του. Η νύχτα με τα μαύρα της πανιά στη θάλασσα αρμενίζει, σειούνται μικρά φανάρια στο γιαλό, λαγοκοιμούνται οι πλώρες και κάπου καραβόσκυλο αλυχτάει, κάπου κουπί γρικιέται. Κι οι πέντε σύντροφοι σε λιμανιού ταβέρνα κουτσοπίναν· ο κρασοπούλος πηγαινόρχουνταν αράπης και τους κέρναε και τη μεγάλη αυτούκλα του έστηνε ν' αρπάξει κι ένα λόγο. Μα αυτοί τα μάτια στήλωναν σε δυο κλεφτοπλωτές, που εκάναν στη σκίζα του μεσονυχτιού πανιά κι ανοίγουνταν να φύγουν σκαμμένες σε χοντρούς δεντροκορμούς, με αγριοπροβιές μαΐστρες, σε αλάργα χώρες ξαναγύριζαν, σε παχνερά ακρογιάλια· κι ο καπετάν Στρειδάς χαμήλωσε το βραχνιασμένο λάλο: «Μωρέ, τα βάσανα μου είναι πολλά, τρεις μύλοι δεν τ' αλέθουν! Πολλές βολές το διαλογίζουμαι τι να 'ναι ο κόσμος τούτος, σαν τι ανεμότρατα κουρσάρικη να 'ναι η ψυχή του ανθρώπου! Να, τώρα εγώ 'δεσα φιλιές σφιχτές με μακρινούς κουρσάρους κι απόψε κλέφτικα ξεφεύγουνε του μόλου τις δαγκάνες· ρούσα μαλλιά κι αρκουδοτόμαρα και σιδεροί μπαλτάδες και στα πανιά τους δυο θεοί γελούν, ο γήλιος, τα φεγγάρι, κι ένας χοντρός τροχός αγκιστρωτός γοργοστρουφογυρίζει. Οσμίστηκαν μακριάθε αρσενικοί τη μυρωδιά της Κρήτης κι ήρθαν να πασπατέψουν το νησί, να μυριστούν, ν' αγγίξουν, τα μπλάβα μάτια τον περίδρομο να φαν, και λιμασμαένα να γύρουν πίσω στην πατρίδα τους με τα γλυκά μαντάτα. Και πήραν, βρε παιδιά, στ' αμπάρια τους, για να κρατούν σημάδια, κρασί παλιό, σταφύλια, αρνιά και μια μελαχρινή κοπέλα· να δουν σα φτάσουν πια στου τόπου τους τις σκοτεινές τραγάνες, πως όνειρο ερωτιάρας χλιας νυχτιάς, μαθές, δεν ήτα η Κρήτη! Κι όλα καλά τα τόπωσαν στο νου, τειχιά, καραβοστάσια, ρηχά νερά και λιμανόπορτες, φανόπυργα, βαρδιάνους, κι έχετε γεια! γοργά με ορθό δαυλό θα μας ξαναπροβάλουν! Ναι, μα τη θάλασσα, τα μέσα μας θεριά 'ναι μπερδεμένα, χταπόδι κι η καρδιά, σγουραίνεις τη και σγουρεμό δεν έχει!» Έτσι μιλούσε ο βουρλογένης μας, λυπήθηκε την Κρήτη, λυπήθη τ' άρμενά της τα πολλά και τα γιομάτα αμπάρια· και μια μικρή λυπήθη κοπελιά που οψές αργά τον κέρναε στα γλιστρερά χοχλάδια του γιαλού της λησμονιάς το μέλι. Τα γένια χάδεψε και στέναξαν τα φυλλοκάρδια του όλα: «Πολλά βαρύ θεριό 'ναι, αδέρφια μου, το σωθικό του ανθρώπου!» και ξαναγιόμωσε την κούπα του να πάνε οι πίκρες κάτω. Ωστόσο πέρα πια στο αιματερό δροσάτο χοροστάσι τρεχάτοι οι σκλάβοι ανάβαν τα δαδιά και στρώναν τα τραπέζια κι οι αρχόντοι πάλε μες στα χάχαρα κινούν να τρών, να πίνουν, με τις βαριές μουτσούνες των θεριών αναριχτές στις ράχες. Κουλουριαχτός, με το πηγούνι του στα γόνατα ο Δυσσέας, δεν αποχόρταινε να τους θωράει και να γρικάει τα γέλια και τ' άγρια τουμπελέκια που έπαιζαν γύρου γυρούθε οι μαύροι. Θρήνο βαθύ στα ποταμόχειλα σηκώνα οι ταυροκόρες και κλαίγαν την απάρθενη Κρινώ τα στήθια τους χτυπώντας· και στάλαε στα δροσιά μεσάνυχτα γλυκό το μοιρολόι. Οι μακρουλές πλωτές στο πέλαγο με τα ηλιοφέγγαρά τους χαθήκαν, σβήσαν πια και παν και παν μαντατοφορτωμένες. Των πεθαμένων οι ψυχές πετούν, αλάνες γλαροπούλες, κι οι χήρες κάθουνται στο ακρόγιαλο, τα στήθια ανοιούν και κράζουν τους έρμους άντρες τους να κατεβούν μια στάλα στην αμμούδα. Κι ο αλωνιστής με τη γυναίκα του πα στο ξερό κλινάρι σταυρό τα χέρια αποκοιμήθηκαν, τα χείλια τους γελούνε — νειρεύουνται καλή 'ταν η σοδειά, τ' αλώνια τους τρουλώσαν κι ως τα μεριά βουτούσαν, βούλιαζαν στο σπειρωτό σιτάρι. Κι η δόλια μάνα μες στα χώματα παράχωσε το γιο της, μαυρομαντιλοδένει τα μαλλιά και τώρα αναθιβάνει πώς ήταν μια φορά κι έναν καιρό το γέλιο του παιδιού της. Μουγκός καθόταν κι ο τρανός μονιάς, τη νύχτα τυλιμένος· τα πιο χοντρόρωγα άστρα κρέμουνταν ακόμα απάνωθέ του, στρουφίζουνταν στον ουρανό ο Σκορπιός, λυγούσε την ουρά του, κι αιματερά τα μάτια του, άτρεμα, τη μαύρη γης μαυλίζαν. Αγάλλουνταν σαν το Σκορπιό κι ο νους ν' ασκώνει την ουρά του και ν' ακουμπάει στη γης, σταλιά σταλιά μετρώντας το φαρμάκι. Σε τέτοια ανείπωτη βαριά σιγή τον βρήκε βυθισμένο, φωτώντας πια, ο χαλκιάς και λάγασε μούργος βουβός κοντά του. Ο καρπονούσης στράφη κι άδραξε του σύντροφου τη φούχτα· την ώρα αυτή στα κορακόβραχνα ξεφωνητά τινάχτη κακαριστό σαν περδικόπουλο το γέλιο της Ελένης. Και σιγομίλησε ο χαλκιάς, τη χέρα σφίγγοντας του αφέντη: «Μη βαργκομάς και μη σπαρνάς κρουφά το στήθος, καπετάνιο· χοντρό, σαν πυρκαγιάς δαυλό, κρατώ στη φούχτα μου μαντάτο!» Ο φλογονούσης στράφη αμίλητος στον αδρομούτσουνό του κι απ’ τ' άγρια γόνατα τον άδραξε κι οι δοντωσιές του ετρίξαν· ο κρουφοδαγκανιάρης έγρουξε, μα βάσταξε τον πόνο. «Όλα με τη σειρά τους θα τα πω, και μη μου σπας τα γόνα! Την ώρα που αγκαλιάζουσουν εσύ με τις φαρδιές δαμάλες, εγώ τρογύρνουν και κατάγραφα στο νου μου το παλάτι, τα κατατόπια, τα ξετρύπια του, τις βίγλες, τα λαγούμια. Για ξεκαπάκωσε μου το καυκί, και θα 'βρεις, κλωθονούση, βαρύ ταψί χαλκό κι απάνω του σαν το χοχλιό να στρίβει με δολερούς ανέγυρους πυκνούς το αδρό ταυροπαλάτι· όλες τις γάγλες χάραξα βαθιά στο προύντζινο μυαλό μου. Ψαχούλευα, άμπωθα, κρουφάνοιγα τις πόρτες κι αφουκρούμουν· δούλοι και δούλες συγκυλιούντανε στις πλάκες και γελούσαν, οι ξανθόμαλλοι εβόγκααν στις αυλές με τους φρουρούς και πίναν, και στα βαθιά πηγάδια σαν ταυριά μουκάνιζαν οι σκλάβοι. Ξάφνου λαμπρή φωτιά ξεχώρισα σε ξέμακρο χαμώι· ψαχτά κατηφορίζω τα σκαλιά κρατώντας την καρδιά μου, γιατί μου φάνηκε άκουσα βαριά ν' αντιχτυπάει το αμόνι κι άγριου μεγάλου φυσερού αναπνιά μες στα ριζά του κάστρου. Ο νους μου εσείστη απ’ την πολλή χαρά, νογούσα πως το μέγα κρουφό ξετόπωσα παλατιανό του σιδερά αργαστήρι. Τον ξένο, λεν, τεχνίτη ο βασιλιάς στη γης κρατάει σα δράκο και τον εστοίχειωσε στα θέμελα με φλόγες αλυσίδες· ψυχή δε ζύγωσε ποτέ να δει του νέου θεού τα πάθη κι οι βάρδιες σκότωσαν τολμητερούς μαντάτορους που επέψαν τρανοί ρηγάδες, τις κρουφές, ιερές να κατακλέψουν τέχνες· μα απόψε να το, Θε μου, αφρούρητο το μαγικό κατώφλι!» Το πετρογόνατο του Καρτερού στη φούχτα κράταε ακόμα σαν την τανάλια ο σαραντάπηχος κι ειχε το νου του αλάργα. «Κρατώντας την ανάπνια σούρθηκα στο μυστικό αργαστήρι κι αργά ανασκώνουμαι στην προύντζινη καγκελωτή θυρίδα· και χτύπαε, αδέρφι, ο νους μου σα βαριά, τον τοίχο να ραΐσει! Πρώτας το μέγα μάτι ξέκρινα του αγνού θεού, τη φλόγα, και κοιλαράς αράπης σύμπαινε το φυσερό με τρόμο· κι ομπρός, κοκκινοτρίχης άντρακλας στεκότα ορθός και χτύπαε με τη βαριά του κι ίσιωνε μακρύ, πυρόλευκο μαχαίρι· χαλκός δεν ήταν, σίδερο, αδελφέ, μεγάλο τ' όνομά του! Το βύθαε στο νερό, το ανάσερνε κατάμπλαβο, και πάλε το ανάχωνε μες στη φωτιά, ξανά να πυρωθεί η καρδιά του. Κι εγώ το μάτι διάπλατα άνοιγα, θαμάζουμαί το ακόμα πώς δεν εσείστηκαν τα κάγκελα στο βροντοχτυποκάρδι. Όμως δε βάσταξε η χαρά πολύ, τι πίσω μου στις σκάλες θρο κι αναπνιά γυναίκας βιαστικιάς γρικώ να κατεβαίνει· πηδώ, λουφάζω σ' έρμο απόγωνο, το μάτι αρπάει τη Φίδα — και μαύρα περεχούσαν αίματα πηχτά το πρόσωπό της. Βαριά ακουμπάει στο πορτομάγουλο, το γρόθο της σηκώνει και δυνατά δυο τρεις βολές χτυπάει το προυντζοπαραπόρτι. Σερτός λοχίζω τη ματιά ξανά στο απόκρουφο αργαστήρι· κι ίσια τη Φίδα πρόφτασα ν' αρπάει του σιδερά τη χέρα, και λάμπαν μ' αίματα τα μάγουλα, τα χείλια, τα μαλλιά της. «Διώξε το μαύρο!» σκούζει του κρουφτά με ξαφρισμένα χείλια· ο πυρογένης γέλασε, γυρνάει και γνέφει στον αράπη – κι αυτός την άγια φλόγα παρατάει και τον κατάπιε η νύχτα. Σκοτείνιασε και δεν μπορούσα πια καλά να ξεχωρίσω· μα γρίκουν καθαρά τ' απόσιγα, τα βραχνιασμένα λόγια. Πρώτη σαν άχεντρα σουρίζοντας ακούστη η φλογομάτα: «Είπες: θα παραδώσω τ' άρματα τα μυστικά στους σκλάβους και στην ξανθή γενιά, μια νύχτα αν θες να κοιμηθείς μαζί μου· έφτασε η νύχτα, σιδερά, τη χέρα δώσε μου κι ορκίσου!» Φωτιές του αντρούς τα μάτια πέταξαν και βρόντηξε η φωνή του: «Ορκίζουμαι στο μαύρο σίδερο, τον τρίπυρο θεό μου!» Πνιχτό γρικήθη ευτύς της γυναικός το βραχνερό λαρύγγι: «Δικός σου απόψε, σιδερά, ο σγουρός καρπός της παρθενιάς μου· φωνάζει ο κόκκινος στα σπλάχνα μου θεός και τον ακούω!» Ο σιδεράς γελάει, και βιαστικά με τη χοντρή του φτέρνα τις καρβουνήθρες γύρα ισοπατάει κι απλώνει χάμω ψάθα.» Σωπαίνει ο Καρτερός στηλώνοντας το αφεντικό στα μάτια· μα αυτός, θαρρείς και καν δεν άκουσε το αιματερό μαντάτο, μακριά πολύ τηρούσε τις κορφές που αγάλια αχνοροδίζαν, τηρούσε το μεγάλο δοξαρά, τον ήλιο, να προβαίνει, να γονατίζει απά στα κράκουρα, να μελετάει το κάστρο· κιόλας στου παλατιού ξεδιάκρινε τις σκεβρωμένες στέγες να κυματίζουν τα γκρεμόχορτα, ν' ανθούν οι πικραλίδες και ξέδοντα να χάσκουν τ' αχαμνά γεροντικά μουράγια. Ύστερα οκνά ο μονιάς βλεφάρισε το ταυροχοροστάσι: αναγερτοί οι χαρούμενοι λαιμοί των γυναικών στις πρώτες αχτίδες της αυγής κοκκίνισαν, μαχαίρι ως να τους διάβη. Και γαληνά ο μυαλοφονιάς γυρνάει στον αναφούρη βλάμη: Καλά δουλέψαμε κι οι δυὁ, χαλκιά, την άγια ετούτη νύχτα· καθένας πήρε και τη στράτα του, καλά κι οι δυό μας βγάλαν· τώρα καιρός και τ' άμοιρα κορμιά, χαλκιά, να τα γνοιαστούμε· και μη χολιάς, στον ύπνο μας καλά θα κατατάξουν όλα!» Είπε, και κίνησε με το ανοιχτό θαλασσινό του ζάλο , βαριοπατώντας να περνάει αδραχτά το ροδισμένο αλώνι. Μα ο χαλκοδαμαστής την ξεγνοιασιά του αφέντη κακοβάνει: Θαρρώ κουράστηκες ολονυχτού να παίζεις με γυναίκες· στους κάλλιους κάλλιος είσαι, δοξαρά, στους άγριους άγριος είσαι, μα της γυναίκας το άτιμο φιλί σε καστροξεπατώνει.» Ο πολυπληγιασμένος αθλητής ελόχεψε το βλάμη· κι αυτός τρεκλίζοντας ακλούθησε τ' αχνόποδα του αφέντη. Σκολνούσε πια η ξεφάντωση, σωρός κουμουλωτός κυλιούνταν ανάκατα άντρες, σκύλοι, κοπελιές, και φτάναν οι φαμέγιοι, ξανθόμαλλοι γενάτοι απ’ το βοριά κι αράπηδες του νότου, και ξεκολνούσα απ’ τις στοιβές τα μεθυσμένα αφεντικά τους. Ο ρήγας το άραχνο κεφάλι του, το μυαλοφυραμένο, κουνούσε κι έτρεχα οι φρογές μπογιές κορδέλες στο λαιμό του· κι ο γαύρος περβολάρης ο ξανθός, που το χοντρό σταφύλι σαν το παιδί προψές το απίθωσε στις φούχτες της Ελένης, στα σκαλοπάτια ξάφνου πρόβαλε, γυρόμακρα βιγλίζει και ξάφνου ορμάει κι αρπάει το λαμπερό πουλί στην αγκαλιά του· κι η φιλαντρού, που γαργαλίστηκε στ' αγκαθωτά του γένια, τα μάτια ανοιεί, γελάει κι αρπάχτηκε στο λιονταρόσβερκό του. Ο δοξαράς χλωμιάει και στάθηκε με το λαιμό απλωμένο· βουβός το βάρβαρο έβλεπε κορμί, και γύρα του πλεγμένη σφιχτά την ξεκαπίστρωτη ομορφιά να γελοχαχαρίζει — και σείστη ολομεμιάς, γκρεμίστηκε στο νου του το παλάτι: Δοξάζω το Θεό, καλά οδηγάει, πολλά πανούργος είναι· ντύνεται, γδύνεται στη γης, μεθάει, παραπατάει και γνέφει· και τώρα να, μπροστά μου αργοπερνάει, σα μεθυσμένη Ελένη — μα πίσω απ’ τη γυναίκα εγώ θωρώ το μέγα πρόσωπό του! Ωστόσο οι σκλάβοι τους αφέντες τους σηκώνα απ’ την παλαίστρα, κι ως λαβωμένα παρδαλά πουλιά στο θαμποχαραμέρι, με συντριμμένα τα λαμπρά φτερά, περνούσα οι χαροκόποι. «Τα μάτια σου άνοιξε, χαλκιά, καλά χαράκωσε στη μνήμη τα μεθυσμένα αφεντικά και τις ξαδιάντροπες κεράδες και μες στη μέση την Κρινώ αψηλά σα φλάμπουρο να σειέται!» Ο στυφονούς γυρνάει κι από σκοπού κοκκιάζει του ένα λόγο: «Όλα καλά στα φρένα τα κρατώ, φονιά, και μη σε νοιάζει· μα την Ελένη ξέχασες να πεις στον προύντζο να χαράξω· θαρρώ, την είδαμε χλωμή πολύ σε ξενομπάτη αγκάλη.» Ο εφτάχορδος τα φρύδια του έπαιξε, δεν του άρεσεν ο λόγος: «Κάθου, χαλκιά, στην πέτρα υπομονή, κι αθιβολή μη φέρνεις!» Μα εχάρη ο ναύλερος που βάρεσε καλά τον καπετάνιο: «Μεγάλη πλάκα εγώ χαλκό θα βρω, κι απάνω θα χαράξω: αλώνι και σκαλιά, και μερμηγκιά το αντρογυναικομάνι· στη μέση ορθό κατάρτι καραβιού με κόκκινη μαΐστρα την αψηλή κολόνα της Κρινώς, μυαλοπερεχυμένη· κι ομπρός ομπρός κορμάτος άντρακλας να κουβαλάει γελώντας αναγερτή τη γαϊτανόφρυδη με το ροδάτο στήθος· κι εμείς ν' ακροκουρνιούμε στη γωνιά σα δυο χοντρά κοράκια.» Μιλούσε ακόμα, και ξεπρόβαλαν σκυφτές τον όχτον όχτο τ' απάρθενα βουνοκορμιά, σταμνιά δροσιό νερό κρατώντας, να πλύνουν την Κρινώ και με αγιασμούς την κούρβα γης ν' αγνίσουν. Μα ως έπιαναν τα χείλια του αλωνιού, σταθήκα αλαλιασμένες: αθαλωμένη, μ' αίματα λερά στον ανοιγμένο κόρφο, με ασβολωμένα ανέχουρδα μαλλιά, τινάχτη η Φίδα ομπρός τους. Θωράει τις βουνοπάρθενες νερό να κουβαλούν στο αλώνι κι αργά ψαλμούς και ξόρκια να λαλούν στο μολεμένο χώμα· και στριγγογέλασε, τα χέρια της κρατώντας στα λαγόνια: «Μωρέ, καλώς τις τις κεράδες μου, τις παρθενόμουλές μου, που κουβαλούν σταμνιά νερό, τη γης την κούρβα να ξεπλύνουν! Σα δε βαριέστε περεχάτε τη, μα ακέριο με τις ρίζες τον ποταμό να ξεστρατίσετε και ξεπλυμό δεν έχει· μ' αίμα φλογάτο κι όχι με νερό θα καθαρίσει ο κόσμος!» Σε μιαν κολόνα οι δυο συντρόφοι μας χωμένοι καμαρώναν την όχεντρα ψυχή να δέρνεται στη γης και να σουρίζει. Ρούχα, μεριά, βυζιά φωτίζουνταν βαριομουντζαλωμένα, σα λιόντισσα που σε τσοπάνηδων καρβουνιστιά κυλιστή. Τα χέρια ανάσκωσε, χαχλάνισε, ζυγώνει τις κοπέλες: «Θαρρείτε εσείς με παρθενιές, νερά και καλοκαρδιοσύνες η γης πως θα σωθεί χωρίς σφαγής να τη διαβεί μαχαίρι· φωτιά κι από τις τέσσερεις γωνιές, να λυτρωθεί η ψυχή μας!» Είπε, κι αφροί το μέγα στόμα της πικροί περιξομπλιάσαν· φλόγες μακριές πετούν τα μάτια της και το παλάτι αγλείφουν, κι αναγαλλιάει, τα χέρια της χτυπάει, τ' αρθούνια ανοιγοκλειούνε: «Γλυκιά πολύ μου χτύπησε ευωδιά, τα σπλάχνα ανελιγώσαν πεινώ, και ψήνεται σαν πέρδικα στη θράκα μου όλη η Κρήτη!» Γελάει και χύνεται μες στις αυλές, τα χέρια της ξαπλώνει, σε αθώρητα κορμιά τ' ακούμπησε, σε ισκιοχορευταράδες, κι ανοιεί χορό και λαχπατάει τη γης με τα γυμνά ποδάρια. Φωτιά λες την αστρόκαψε ο Θεός, στις πέτρες χοροπήδαε κι ήταν χλωρό κλαρί που αλάφριστο στρουφογυρνάει στις φλόγες· κι οι ρούσες της πλεξούδες καίγουνταν μες στην αυλή χυμένες. Ψηλά στης στέγης τα περίχειλα χουγιάξαν τα κοράκια, τι μύρισαν κι αυτά πασίχαρα του παλατιού την τσίκνα· κι ασκώθη στ' απαλά ποδάρια του νιογέννητο μουσκάρι, παραπατάει, στυλώθη στην μπασιά κι αναγυρνάει με τρόμο τα μάτια του τα μακροτσίνουρα στη νια και την κοχεύει. Κι οι Δρίμες τότε πρόβαλα, οι πιστές συγκράχτισσες της Φίδας, χλωρομααλλούσες νιες ανύπαντρες, μάνες χαροκαμένες, αργάτισσες χλωμές που σκέβρωσαν στο ανήλιο μεροδούλι, καρδιές που λευτεριά λαχτάρισαν και λευτεριά δεν είδαν — όλες γρικήξαν τη στριγγιά φωνή, ξαφρίσα απ’ τα χαμώγια, πιάνουν χορό γοργό μες στις αυλές και σαν πουλιά στρηνιάζουν. Πρώτη μια μάνα κίνησε πικρό θανατερό τραγούδι: «Όλοι στην κούπα του κρασιού, μου λεν, θωρούν το πρόσωπό τους. Χάρο κι εγώ τα στήθη μου θωρώ, που η πείνα μάρανέ τα, θωρώ το βρέφος που απ’ τον κόρφο μου ξεγλίστρηξε και σάπη!» Νιούτσικη χήρα παίρνει τη φωνή και βραχνοκοκορίζει: «Εγώ θωρώ, σα σκύβω στο νερό, τα κρεμαστά περβόλια και τις χρουσες κεράδες να γελούν, να χαίρουνται τον κόσμο, να χαίρουνται το φως και το ψωμί και τους γενάτους άντρες — ωχού, θωρώ και τον αντρούλη μου που εσφάξαν στην ποδιά μου!» Όλες χιμούν στον γκρέμνο του χορού, γοργές στρουφογυρίστρες, κι η Φίδα ασκώνει το λιγνό λαιμό το στοιχειορημαγμένο: «Το τι με τρογυρίζετε, αδερφές, όλες οι πονεμένες, σαν και να γύρισα απ’ τα τάρταρα και να κρατώ απ’ το χέρι τα βρέφη που έπεσαν και σάπισαν, τους άντρες που σφαγήκαν· εγώ, αδερφάδες μου, συντάζουμαι να πάω τον κάτω κόσμο! Σκύβω το μεσανύχτι στη φωτιά, θωρώ το πρόσωπό μου, θωρώ το μαύρο Χάρο να 'ρχεται, ρόιδι κρατάει στη φούχτα και του ακλουθούν τα πράσινα σκυλιά, τα κόκκινα γεράκια. Από μακριά τον διπλοχαιρετώ κι από κοντά του λέω: Χάρε μου, ρόιδι δροσερό θωρώ να μου κρατάς πεσκέσι!» Δἑν είναι ρόιδι δροσερό, καλή, δεν είναι ρόιδι, κόρη, κρατώ στη φούχτα μου το κόκκινο κεφάλι του κυρού σου!» Και μια φλομάτη αργάτισσα χτυπάει τα χέρια της και σκούζει: «Για πέστε, πώς θα κάνουν, βρε παιδιά, τα χοντροτσόκαρά μας, σύντας με τους διπλούς μπαλτάδες μας χιμήξουμε στις σκάλες;» «Όλες γελούν οι κοκαλόφτερνες και κρουν και κρουν τις πλάκες, λες κιόλας σκάλες σκάλωναν τ' αδρά καλαμοπόδαρά τους. Κι η χλωμιασμένη αργάτισσα γελάει, γλυκοσφαλνάει τα μάτια — το προύντζινο παλάτι καίγεται, δροσίζεται η καρδιά της, σκληρίζουν οι κεράδες, χύνουνται λάδια, κρασιά και μέλια, ζεστά ζεστά, και περεχούν τα τριχωτά της αντικνήμια. Τα μάτια ανοιεί, κι απ’ το λαρύγγι της τινάχτη ως πέτρα ο λόγος: «Ωχού, και πώς θα σπουν οι μάνταλοι και θα λυγούν οι στύλοι και πώς θα κάνουν οι κεράδες μας σαν ανοιχτούν οι θύρες και ξεπροβάλουμε μεσάνυχτα με το δαυλό στη χέρα;» Τις στρουφιχτές αυτούκλες του ο μονιάς ετρούλωνε και γρίκαε· η μαύρη γης πεινούσε, φώναζε, τα σπλάχνα της ανοίξαν κι οι σκλάβοι πια συναγρικήθηκαν κι υπομονή δεν έχουν· κουνήθηκε η καρδιά, το θέμελο, κι όλη η ζωή κουνήθη. Με το κεφάλι ορθό ο γοργόμυαλος νογούσε να διαβαίνουν απανωτές ζεστές απάνω του πνοές αλάργου ανέμου· της πείνας τα φουσάτα κίνησαν και τα παλάτια ζώνουν, και δεν ακούς παρά τα κλάματα, και κάπου κάπου μόνο κουφά κουφά να πέφτου απανωτά στο χώμα οι ξεπνεμένοι. Γρικούσε ο δοξαράς στην πανεμιά τα μακρινά κουφάρια, και πια δε βάσταξε, τινάχτηκε, τα πόδια του σπιθίζαν, πιάνει μπροστάρης στο βουερό χορό κι άγριο σκοπόν αρχίζει: «Πολλές βολές στη γης εχόρεψα, πολλούς χορούς κατέχω, μα σαν και τούτον το χορό ποτέ τα μάτια μου δεν είδαν! Βάνω τις πέτρες στην ποδιά, τα προσανάμματα στα χέρια και δένω κόκκινο λουρί σφιχτά, να μη σκορπίσει ο νους μου· βαράτε τη, αδερφές, βαράτε τη τη γης που θα μας φάει· Και το μακρύ μαχαίρι της σφαγής στης πομονής την πέτρα μέρα και νύχτα, Θε μου, το ακονώ και σούρνουμαι στις σκάλες· όλα τα ξύλα της στεγής τα ξεστεγιάζω, και διαλέγω τ' αρσενικά, τα θηλυκά, τ' αρπώ και τα κλωθογυρίζω, πα στον κορφιά καβάλα της στεγής, όσο να βγάλουν σπίθα· βαράτε τη, αδερφές, βαράτε τη τη γης που θα μας φάει· βαράτε τη πριν πιάσει ο σκούληκας το ποδοστράγαλό μας! Μετρώ τη θάλασσα, μετρώ τη γης και δε χωράει η καρδιά μου· μετρώ και τη φωτιά, ξαπλώνουμαι, χωράει τον πόνο μου όλο!» Οι Δρίμες έσυραν φωνή, φωτιές χυθήκαν τα μαλλιά τους· κι η Φίδα τίναξε στον ουρανό τη χέρα και στριγγλίζει: «Μια γερακίνα κάθεται αψηλά και προσδοκάει τον ήλιο...» Μα επνίγη ξαφνικά η ψιλή φωνή κι η νια σωριαστή χάμω, ο μυαλορουφηχτής θεός ξανά την έκρουσε, κι αφρίζει. Πέσαν οι Δρίμες και τη σήκωσαν, σταθήκα ολόγυρά της, σαν τη φωτιά την κατασκέπασαν με τα λερά κουρέλια και βιαστικά, κλεφτά την άρπαξαν και μες στη γης τρουπώξαν. Μα ο μέγας άντρας της φωτιάς στο φως τινάζουνταν ακόμα και δε βολούσε πια να κοιμηθεί και να σβηστεί η ψυχή του. Πήρε την ποταμιά και πήγαινε, πατούσε τα χοχλάδια και σκόνταφτε ως αϊτός που δεν μπορεί στη γης να περπατήσει. Οι ροδοδάφνες πικραμύγδαλο μεθυστικό μύριζαν, τα ζούδια στέγνωναν μες στην αυγή τα παχνοφτέρουγά τους κι ένα γεράκι ανέβη κι έπλεκε στον ουρανό στεφάνια. Μες στο δροσιό νερό του ποταμού βυθίστη ο φλογονούσης, γαλήνεψε το μέγα σώμα του, μαλάκωσε η καρδιά του, βάνει κλαρί μερτιά στα δόντια του και μύρισε ο μυαλός του· κι ανάλαφρος, δροσάτος ξάπλωσε πα στους χοντρούς χοχλάκους. Τα μάτια του, ανοιχτά κι ανέσπλαχνα, του παλατιού μετρούσαν αργά τις πατωσιές, τα λιακωτά, τα χρουσοπαραθύρια· γρικούσε τ' άρματα και τις κραξιές ψηλά στα μεροβίγλια και στα χρουσόπλουμα κλουβιά τα καναρίνια που ξυπνούσαν· κι απ’ τα χαμώγια της σκλαβιάς γλυκό νανουρητό σηκώθη, σα λευτεριάς κραυγή που ξέσερνε τ' αρχοντικά θεμέλια: «Ύπνε μου, αϊτέ, που παίρνεις τα μωρά στις μαύρες σου φτερούγες, και στ' αψηλά βουνά με το μυαλό του λιονταριού τα θρέφεις, κατέβα στο βαθύ το λάκκο μας και πάρε το μωρό μου. Μικρό σκλαβόπουλο σου το 'δωκα, μ' ένα χαλκά στο πόδι· αχ, σπάσε του στον ύπνο το χαλκά και ρίξε τον στη θράκα και πιάσε τη βαριά της γδίκησης και της σκλαβιάς το αμόνι, αϊτέ, και φέρε μου πουρνό πουρνό στο σπίτι μου το γιο μου — και να κρατάει στη φούχτα της σφαγής το δροσερό μαχαίρι!» Γρικούσε αχόρταγα ο πολύπαθος και σφάλιξε τα μάτια· κι ως να 'τα αυτός το αχνό σκλαβόπουλο που γλυκογαλατιάζει, της μάνας τον αχό ακλουθάει κι αργά στον ύπνο στραταρίζει. Γλυκά στη γης σοφίλιαζε, απαλά κατέβαινε στο χώμα, κι απάνωθέ του το νανούρισμα νερό δροσάτο εκύλαε. Ο γυναικίτης άνοιξε κλουβί ρούσο στην κεφαλή του, σαλέψαν τα καλάμια σα λαός και τα νερά φουσκώσαν και τύλιγαν ποτίζοντας βαθιά σα δεντρικό το νου του· κι αγάλια απ’ τις ροδάφνες τις πικρές και τις καλαμοφούντες γλυκό αγεράκι εχύθη, κι έπιασε τα βλέφαρά του ο γύπνος. Κι ο Χάρος ήρθε και ξαπλώθηκε του μάκρους στο πλευρό του· κουράστηκε οληνύχτα να γυρνάει, τα μάτια του βαρύναν κι ορέχτηκε κι αυτός στην ποταμιά, με τον παλιό του βλάμη, στης λυγαριάς τον ίσκιο ν' απλωθεί, να κοιμηθεί μια στάλα· ρίχνει αλαφριά τα κοκαλόχερα στου δοξαρά το στήθος, κι έτσι αγκαλιά τα συμπαλίκαρα κατέβηκαν στον ύπνο. Κοιμάται ο Χάρος και νειρεύεται πως τάχα ζουν ανθρώποι, πως τάχα σπίτια ανέβηκαν στη γης, παλάτια, βασιλιάδες, και πρόφτασαν περβόλια ν' ασκωθούν, και κάτω στο σκιανό τους πως τάχα σεριανούν αρχόντισσες και τραγουδούνε σκλάβες. Νειρεύεται πως ήλιος φάνηκε, φεγγάρι πως φωτίζει και τάχα πως γυρνάει ο τροχός της γης και κάθε χρόνο φέρνει χόρτα κι ανθούς, καρπούς λογήσιμους, γλυκιές βροχές και χιόνια· και τάχα πάλε αναγυρνάει, κι η γης πως ξανακαινουριώνει. Κρουφογελάει στον ύπνο ο Χάροντας, κατέχει το όνειρό 'ναι, αγέρας παρδαλός, μια φαντασιά του κουρασμένου νου του· κι αφήνει ανέγνοια το κακόνειρο να τον αγκυλοχεύει. Μα αγάλια αποδιαντράπηκε η ζωή και πήρε η ρόδα φόρα· λιμάρα η γης ανοιεί τα σπλάχνα της, μπαίνει η βροχή κι ο γήλιος, κι αρίφνητα ξεπούλιασαν αυγά, σκουλήκιασεν ο κόσμος, και ξεκινούν πυκνά στρατέματα πουλιά, θεριά κι ανθρώποι και στοχασμοί, και χύνουνται να φαν το Χάρο που κοιμάται. Κι ένα ζευγάρι ανθρώποι κούρνιασαν στα σπηλιδρούθουνά του, φωτιές ανάβουν και συμπαίνουν τις, τη μαγεριά τους στήνουν και την κουνιά του γιου τους κρέμασαν στο αδρό του μεσοχείλι. Νογάει τα χείλια γαργαλίζουνται, τ' αρθούνια μερμηδίζουν, κι ο Χάρος ξάφνου μετακούνησε και τ’ όνειρό του εχάθη· μιαν αστραπή κοιμήθη ο Χάροντας και τη ζωή νειρεύτη.

Εισαγωγή της Οδύσσειας

KEIMENΑ ΜΑΖΙ