Κείμενο για το Hellenic Quest

Hellenic Quest, το Λερναίο κείμενο περί ελληνικής γλώσσας

Η ιστορία του κειμένου

Το κείμενο αυτό εγώ το είχα παλιότερα σε φιλικές συζητήσεις ονομάσει "Λερναίο", επειδή όσο κι αν το ανασκευάζει κανείς όλο και ξεφυτρώνει ξανά, είτε αυτούσιο είτε σε παραλλαγές, σε άλλες ιστοσελίδες ή διαδίδεται σε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, το κείμενο αυτό αρχικά είχε τον τίτλο "Ελληνικά – γλώσσα άνευ ορίων" και υπογραφόταν από την κ. Εύα-Χριστίνα Γεωργαλά, πρέπει δε να γράφτηκε περί το 1998 ή 1999. Αν η κ. Γεωργαλά είναι ο αρχικός συντάκτης ή όχι, δεν το ξέρουμε. Εδώ μπορείτε να δείτε την πρώτη μορφή του κειμένου, που εγώ προσωπικά τη συνάντησα τον Μάρτιο του 1999. Αρχικά το κείμενο της κ. Γεωργαλά δημοσιεύτηκε σε διάφορα μάλλον άγνωστα έντυπα (π.χ. το περιοδικό Κατασκευή), αλλά με τον καιρό έφτασε στην έγκριτη εφημερίδα Μεσόγειος (τη μεγαλύτερη της Κρήτης) στις 25.2.2000, στη δικτυακή πύλη in.gr και αλλού. Θύματα της απάτης, σε αυτό τον πρώτο γύρο της διάδοσής της, δεν έπεσαν μόνο αφελείς ή άσχετοι με τα επιστημονικά. Για παράδειγμα, ο τότε πρόεδρος του ΤΕΕ Κ. Λιάσκας, που και μορφωμένος και έξυπνος είναι, στην κοπή της πίτας του ΤΕΕ για το 2000, ίσως επηρεασμένος από το κλίμα ευφορίας των ημερών, δήλωσε με στόμφο ότι δεν υπάρχει άλλη γλώσσα με τόση πρωτογένεια όσο η ελληνική και προχώρησε διαβάζοντας τις δήθεν δηλώσεις του Τζων Σκάλι της Apple, τον οποίο χαρακτήρισε εκπρόσωπο της άλλης, της προοδευτικής πλευράς της Αμερικής (Δελτίο ΤΕΕ αριθ. 2088/14.2.2000· υπάρχει και στο Διαδίκτυο: &&). Στο κείμενο αυτό είχα αναφερθεί παρεμπιπτόντως στο σημείωμά μου για τον "Μύθο των 70 εκατομμυρίων λέξεων" που δημοσιεύτηκε το 2002· παρεμπιπτόντως, επειδή ο μύθος για τα 70 εκατομμύρια λέξεων είναι ένας μόνο από τους πολλούς μύθους που πλασάρει το Λερναίο κείμενο.

Δεύτερος κύκλος διάδοσης του Λερναίου κειμένου σημειώθηκε περί το 2003, με πιο χαρακτηριστική τη δημοσίευσή του στην οικονομική εφημερίδα «Ημερησία» τον Οκτώβριο του 2003 (υπάρχει και στο Διαδίκτυο) Την ίδια περίπου εποχή το κείμενο αυτό αναδημοσιεύτηκε στο ενημερωτικό δελτίο του Τ.Ε.Ε. αλλά και στο δελτίο της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, ενώ μπήκε και σε περιοδικό που εκδίδει η πρεσβεία μας στην Ουάσινγκτον και ακόμη και σήμερα (Ιαν. 2007) φιλοξενείται στις ιστοσελίδες της ελληνικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον (!)

Με τον καιρό, το κείμενο έγινε γνωστό και ανασκευάστηκαν, εκτενώς και πειστικά, όλες οι αραδιαστές ανακρίβειες και τα χοντρά ψέματα που περιέχει, αλλά η ανασκευή αυτή περιορίστηκε κυρίως στους μυημένους του Διαδικτύου και όχι στους περιστασιακούς χρήστες του. Σαν αποτέλεσμα, όσο κι αν το κείμενο για το Hellenic Quest έχει απαξιωθεί εντελώς σε ορισμένους κύκλους, υπάρχουν άλλοι που το πληροφορούνται μόλις τώρα, και πολλοί το πιστεύουν.

Στις αρχές του 2006, ενέσκηψε ένας ακόμα κύκλος διάδοσης του Λερναίου κειμένου σε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Και πάλι, κάποιοι στάθηκαν εύπιστοι. Έτσι, ο γνωστός στιχουργός και χρονογράφος Δημήτρης Ιατρόπουλος κατάπιε αμάσητη την απάτη και παρουσίασε πανηγυρικά την είδηση στο Έθνος της 10.4.2006 (Βέβαια, αν κρίνουμε από τον τίτλο του άρθρου του, που τον έβαλε ο ίδιος, "Κυρίαρχη γλώσσα του πλανήτη η ελληνική", δεν θα ήθελε και πολύ σπρώξιμο για να χάψει το παραμύθι). Λίγο αργότερα, δημοσιογράφοι της Καθημερινής σε συνέντευξη επικαλέστηκαν στοιχεία από το Λερναίο κείμενο σαν να ήταν κανένα ευαγγέλιο με αυταπόδεικτες αλήθειες, ενώ το καλοκαίρι του 2006 γνωστό φροντιστήριο έβαλε σε εφημερίδα θέμα έκθεσης (!!) για προγύμναση που βασιζόταν στις μπαρούφες του κειμένου αυτού. Όμως, την ίδια στιγμή, κάθε προσπάθεια αναδημοσίευσης στο Διαδίκτυο σκοντάφτει ευτυχώς στους πολλούς και καλά πληροφορημένους ιστοναύτες που αμέσως επισημαίνουν την απάτη. Έτσι, σημειώνεται ένα παράδοξο: ενώ το Λερναίο κείμενο οφείλει την αρχική θεαματική του διάδοση στο Διαδίκτυο, σήμερα ευδοκιμεί κυρίως εκτός Διαδικτύου ή τουλάχιστον σήμερα στο Διαδίκτυο έχει βρει τους πιο δύσκολους αντιπάλους.

Περιαστικός μύθος

Έτσι, με εφτά τουλάχιστον χρόνια βεβαιωμένης ζωής, το κείμενο για το Hellenic Quest μπορεί να θεωρηθεί ο μακροβιότερος ελληνικός περιαστικός μύθος (με τον όρο αυτό αποδίδεται ο αγγλικός νεολογισμός urban legend, που σημαίνει τους διάφορους σύγχρονους μύθους που διαδίδονται στις μέρες μας κυρίως μέσω του Διαδικτύου). Όπως όλοι οι μύθοι, περιέχει ψήγματα αλήθειας, διανθισμένα με ανακρίβειες, γενικεύσεις, αλλά και ατόφια ψέματα.

Για παράδειγμα, σχεδόν ατόφιο ψέμα είναι ότι η Apple παράγει πρόγραμμα εκμάθησης της ελληνικής που λέγεται Hellenic Quest. Στις μέρες μας, που "ουδέν κρυπτόν εις το Διαδίκτυον", για να παραφράσουμε την παλιά παροιμία, αν μια πασίγνωστη και πανίσχυρη εταιρεία του χώρου της πληροφορικής όπως η Apple αρχίσει την παραγωγή ενός προγράμματος, αυτό είναι εντελώς αδύνατο να μην αναφερθεί στις ιστοσελίδες της και στον ειδικό Τύπο. Κι όμως, αν δώσετε σε μια μηχανή αναζήτησης τις λέξεις "Hellenic quest" θα δείτε ότι όλες ανεξαιρέτως οι αναφορές στο ανύπαρκτο αυτό πρόγραμμα προέρχονται από αναδημοσιεύσεις του αρχικού κειμένου που δημοσίευσε και το Φιστίκι στο προηγούμενο τεύχος του. Καμιά αναφορά δεν υπάρχει από την ίδια την Apple, για τον απλούστατο λόγο ότι η Apple δεν έχει και ποτέ δεν είχε πρόγραμμα Hellenic Quest. Άλλωστε, ο Τζον Σκάλι (John Sculley), δηλώσεις του οποίου μεταφέρει το Λερναίο κείμενο, εδώ και πολλά χρόνια δεν είναι πρόεδρος της Apple! Ήταν πρόεδρος της εταιρείας αυτής έως το 1993, αλλά από τότε παραιτήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Στιβ Τζομπς (Steve Jobs). Προφανώς η συγγραφέας του κειμένου δεν πληροφορήθηκε, τόσα χρόνια μετά, την αλλαγή ηγεσίας, ούτε οι αναμεταδότες του!

Και είναι απορίας άξιο πώς ο κ. Λιάσκας, που αναγόρευσε τον Σκάλι σε εκπρόσωπο της προοδευτικής Αμερικής, δεν θυμήθηκε ότι ο ήρωάς του είχε ήδη επτά χρόνια εκτός εταιρείας; Είναι παράξενο πώς σε μια οικονομική εφημερίδα, όπως η Ημερησία, που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να παίζουν στα δάχτυλα τα ηγετικά στελέχη των μεγάλων εταιρειών, αγνοούν δέκα χρόνια μετά την αλλαγή ηγεσίας στην Apple; Και καλά εμείς εδώ στην Ελλάδα –τάχα οι καρεκλοκένταυροι της πρεσβείας μας στην Ουάσινγκτον δεν ξέρουν τι γίνεται έξω από την πόρτα τους και εμφανίζουν, δεκατρία χρόνια μετά, τον Σκάλι διευθυντή της Apple;

Ωστόσο, είπα πιο πάνω ότι τα περί Apple είναι «σχεδόν ατόφιο» ψέμα. Γιατί σχεδόν; Επειδή, όπως πρώτος επισήμανε ο ιστολόγος Μανώλης Παρούσης, υπάρχει ένα πρόγραμμα εκμάθησης της αγγλικής γλώσσας που λέγεται English Quest. Το πρόγραμμα αυτό, που στην αρχική του έκδοση ήταν για υπολογιστές Mac (να η σχέση με την Apple!) χρησιμοποιεί πράγματι πολυμέσα για την εκμάθηση, μεταξύ άλλων και δελτία ειδήσεων του CNN! (να η σχέση με το CNN!). Τώρα, δεν μπορούμε να ξέρουμε αν εδώ λειτούργησε κάποιο ιδιαιτέρως διεστραμμένο ‘σπασμένο τηλέφωνο’ που μετέτρεψε το πρόγραμμα εκμάθησης της αγγλικής που τρέχει σε υπολογιστές της Apple και που χρησιμοποιεί υλικό του CNN, σε πρόγραμμα εκμάθησης της ελληνικής που το παρήγαγε η Apple και που διαφημίζεται από το CNN, ή αν, αντιθέτως, ο αρχικός συντάκτης του κειμένου χάλκευσε εν ψυχρώ τις πληροφορίες έχοντας πλήρη συνείδηση της λαθροχειρίας του· ούτε και έχει σημασία. Σημασία έχει ότι τα περί Hellenic quest, Apple και δηλώσεων Σκάλι υπάρχουν μόνο στη φαντασία του συντάκτη και επιζούν στον εικονικό κόσμο του Διαδικτύου χάρη σε άφθονες άκριτες αναδημοσιεύσεις.

&&&&&&&&&

Για τις αοριστίες περί "ελληνικής, γλώσσας των υπολογιστών" απάντησε πειστικά ο Δημ. Σαραντάκος στο προηγούμενο τεύχος, οπότε δεν θα επαναλάβω τα ίδια εδώ. Ούτε θα επιμείνω σχετικά με το μύθευμα περί 90 εκατομμυρίων λεκτικών τύπων της ελληνικής, με το οποίο άλλωστε έχω ασχοληθεί εκτενώς σε παλιότερο τεύχος του Φιστικιού, το 2002.

Οι Βάσκοι ευρωβουλευτές

Αντίθετα, ίσως είναι σκόπιμο να σταθώ περισσότερο σε έναν άλλο μύθο του Λερναίου κειμένου, ότι "οι Ισπανοί ευρωβουλευτές ζήτησαν να καθιερωθεί η ελληνική γλώσσα ως η επίσημη της Ευρωπαϊκής Ένωσης", μια και ο μύθος αυτός επαναλαμβάνεται συχνά-πυκνά, και περιέχει έναν κόκκο αλήθειας.

Ποια είναι η αλήθεια; Η αλήθεια είναι ότι τρεις ή τέσσερις φορές, ένας Ισπανός (Βάσκος την καταγωγή) ευρωβουλευτής, όχι ο ίδιος κάθε φορά, έχει προωθήσει ατομικά προς ψήφιση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ένα ψήφισμα, πάντοτε το ίδιο, με το οποίο τονίζεται η μεγάλη σημασία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Επειδή το περιεχόμενο του ψηφίσματος είναι σε γενικές γραμμές το ίδιο αλλά κάθε φορά ο ευρωβουλευτής αλλάζει, μπορούμε να υποθέσουμε ότι εμπνευστής της όλης προσπάθειας είναι κάποιο βασκικό φιλολογικό (και φιλελληνικό) σωματείο. Έτσι, το σχετικό ψήφισμα υπέβαλε το 1988 ο Βάσκος χριστιανοδημοκράτης βουλευτής Garikoetxea και το 1995 ο βουλευτής Imaz, ενώ το 1999 οι επίσης Βάσκοι βουλευτές Ortuondo και Knorr. Ίσως υπήρξε και μία ακόμα πρόταση πιο πρόσφατη. Όλες τις φορές πάντως, η πρόταση ψηφίσματος απορρίφθηκε ήδη από την αρμόδια επιτροπή του Κοινοβουλίου, δηλαδή από το πρώτο-πρώτο στάδιο. Ποτέ δεν έφτασε στο σημείο έστω να τεθεί σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια, πολύ δε περισσότερο να εγκριθεί.

Τι λέει όμως η πρόταση ψηφίσματος; Αφού διατυπώσει ορισμένες γενικές παρατηρήσεις για την αξία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, η πρόταση ζητεί μόνο τα εξής (παραθέτω το αγγλικό κείμενο της πρότασης που υποβλήθηκε το 1995):

Calls on the Commission to draw up a study plan for classical Greek language and culture to ensure that they are at least taught at all levels of compulsory education in all Member States through the respective curriculums, and that Greek becomes the shared language of all cultured Europeans.

Με άλλα λόγια ζητείται από την Επιτροπή να καταρτίσει πρόγραμμα σπουδών ώστε να εξασφαλίσει ότι η κλασική ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός θα διδάσκονται τουλάχιστον σε όλα τα επίπεδα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να γίνουν τα ελληνικά η κοινή γλώσσα όλων των καλλιεργημένων Ευρωπαίων. Υπενθυμίζω, ότι αυτά ζητήθηκαν από έναν ή δύο ευρωβουλευτές (επί συνόλου 626) και ότι απορρίφθηκαν μετά πολλών επαίνων. Και βέβαια υπάρχει μεγάλη απόσταση από την ευχή "να γίνουν τα ελληνικά κοινή γλώσσα των καλλιεργημένων Ευρωπαίων" έως την υποτιθέμενη "καθιέρωση" της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ως επίσημης! Και όχι απλώς ως επίσημης, αλλά ως μόνης επίσημης όπως φαίνεται να υπονοεί το Λερναίο κείμενο –αν και, βέβαια, τα νέα ελληνικά από την πρώτη μέρα της ένταξης της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ και τώρα ΕΕ έχουν καθεστώς επίσημης γλώσσας, σε ίση μοίρα με τις γλώσσες των άλλων κρατών μελών (όσο κι αν είναι γεγονός πως οι γλώσσες των μεγαλύτερων κρατών είναι "πιο ίσες" από τις άλλες).

Η νοηματική γλώσσα

Ο τελευταίος μύθος του Λερναίου κειμένου με τον οποίο θα ασχοληθούμε είναι η επιστημονικοφανής διάκριση μεταξύ "νοηματικών" και "σημειολογικών" γλωσσών. Υποστηρίζει δηλαδή το Λερναίο κείμενο ότι:

Tο ενδιαφέρον για την Eλληνική προέκυψε από την διαπίστωση των επιστημόνων πληροφορικής και υπολογιστών ότι οι H/Y προχωρημένης τεχνολογίας δέχονται ως "νοηματική" γλώσσα μόνον την Eλληνική. Όλες τις άλλες γλώσσες τις χαρακτήρισαν "σημειολογικές". "Nοηματική" είναι η γλώσσα στην οποία το "σημαίνον", δηλ. η λέξις και το "σημαινόμενον" δηλ. αυτό που η λέξις εκφράζει (πράγμα, ιδέα, κατάσταση), έχουν μεταξύ τους πραγματική πρωτογενή σχέση. Eνώ "σημειολογική" είναι η γλώσσα όπου αυθαιρέτως ορίζεται ότι το α' "πράγμα" (σημαινόμενον) εννοείται με το α' "σημείον" (σημαίνον). Mε άλλα λόγια, η Eλληνική είναι η μόνη γλώσσα της οποίας οι λέξεις έχουν "πρωτογένεια", ενώ σε όλες τις άλλες είναι "συμβατικές" - σημαίνουν κάτι απλώς επειδή έτσι συμφωνήθηκε μεταξύ εκείνων που την χρησιμοποιούν. Π.χ. στην Eλληνική ενθουσιασμός = εν Θεώ, γεωμετρία = γη + μετρώ, προφητεία = προ + φάω, άνθρωπος = αναθρών οπωπάς (= ο αρθρώνων λόγο). Έχουμε δηλαδή αιτιώδη σχέση μεταξύ λέξεως - πράγματος, πράγμα ανύπαρκτο στις άλλες γλώσσες.

Αν και χρησιμοποιείται επιστημονικοφανής ορολογία, στην πραγματικότητα το απόσπασμα αυτό είναι σκέτη αρλούμπα. Κατ' αρχάς, στη γλωσσολογία "νοηματική" γλώσσα είναι η γλώσσα των κωφών. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι στην ορολογία, βέβαια. Το Λερναίο κείμενο εδώ μπερδεύει την ετυμολογία με τη σημειολογία. Πράγματι, η λέξη γεωμετρία προέρχεται από το γη και το μετρώ, αλλά μήπως το ίδιο δεν συμβαίνει ας πούμε στα γερμανικά, όπου η τηλεόραση λέγεται Fernsehen, από το Fern (μακριά) και το sehen (βλέπω); Μήπως το ίδιο δεν συμβαίνει έστω και στα αγγλικά όπου το window (παράθυρο) προέρχεται από το παλαιονορβηγικό vindauga όπου vind ο άνεμος (σημερινό αγγλικό wind) και auga το μάτι, "μάτι για τον άνεμο" δηλαδή; Όση "πρωτογένεια" έχουν τα ελληνικά, άλλη τόση έχουν και τα γερμανικά! Θα ήταν διαφορετική η ελληνική (ή όποια άλλη) γλώσσα αν υπήρχε "αιτιώδης σχέση" ανάμεσα σε απλές λέξεις/ρίζες και πράγματα, αν λόγου χάρη η λέξη γη συνδεόταν με κάποιο τρόπο με το πράγμα "γη" –αλλά αυτό, αν δεν σφάλλω, μόνο κάτι φανατικοί οπαδοί της λεξαριθμητικής το υποστηρίζουν, που κάνουν εκπομπές σε λαθρόβια κανάλια.

Με άλλα λόγια, και για να ολοκληρώσω διότι πολλά είπα, το κείμενο για το Hellenic Quest είναι μια αρμαθιά από χοντρά ψέματα και ανακρίβειες: κανένα πρόγραμμα δεν υπάρχει με το όνομα αυτό, καμιά σχέση δεν έχει η εταιρεία Apple με την εκμάθηση των ελληνικών, κανείς άγγλος επιχειρηματίας δεν προτρέπει τα στελέχη της εταιρείας του να μάθουν αρχαία, η καταγραμμένη αρχαία ελληνική γλώσσα δεν έχει 90 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους αλλά κάπου ενάμισι εκατομμύριο, δεν έχει 6 εκατομμύρια λέξεις αλλά κάπου 150 χιλιάδες, η ελληνική γλώσσα δεν είναι νοηματική ούτε είναι μοναδική, η ελληνική γλώσσα δεν πρόκειται να γίνει γλώσσα των υπολογιστών νέας γενεάς, οι ισπανοί ευρωβουλευτές δεν ζήτησαν να καθιερωθεί η ελληνική ως η επίσημη γλώσσα της ΕΕ.

Ωστόσο, η ελληνική γλώσσα είναι πράγματι μια πολύ όμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα γλώσσα με μακρότατη ιστορία, και η μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσαμε να της κάνουμε θα ήταν να τη χρησιμοποιούμε με καλαισθησία, ακρίβεια και φαντασία, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας, νεοαττικισμούς και αμερικανιές, χωρίς εκζήτηση και διάθεση να ξεχωρίσουμε από την πλέμπα. Αυτό άλλωστε προσπαθεί να κάνει και ο υπογράφων μέσα από τα σημειώματά του στο Φιστίκι.

Επιστροφή στα 'Αρθρα από το Φιστίκι
'Αλλα κείμενα περί Hellenic quest
Αρχική σελίδα του Νίκου Σαραντάκου